౮. ఆయువడ్ఢనకుమారవత్థు

అభివాదనసీలిస్సాతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా దీఘలఙ్ఘికం నిస్సాయ అరఞ్ఞకుటియం విహరన్తో దీఘాయుకుమారం ఆరబ్భ కథేసి.

దీఘలఙ్ఘికనగరవాసినో కిర ద్వే బ్రాహ్మణా బాహిరకపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా అట్ఠచత్తాలీస వస్సాని తపచరణం కరింసు. తేసు ఏకో ‘‘పవేణి మే నస్సిస్సతి, విబ్భమిస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా అత్తనా కతం తపం పరేసం విక్కిణిత్వా గోసతేన చేవ కహాపణసతేన చ సద్ధిం భరియం లభిత్వా కుటుమ్బం సణ్ఠపేసి. అథస్స భరియా పుత్తం విజాయి. ఇతరో పనస్స సహాయకో పవాసం గన్త్వా పునదేవ తం నగరం పచ్చాగమి. సో తస్స ఆగతభావం సుత్వా పుత్తదారం ఆదాయ సహాయకస్స దస్సనత్థాయ అగమాసి. గన్త్వా పుత్తం మాతు హత్థే దత్వా సయం తావ వన్ది, మాతాపి పుత్తం పితు హత్థే దత్వా వన్ది. సో ‘‘దీఘాయుకా హోథా’’తి ఆహ, పుత్తే పన వన్దాపితే తుణ్హీ అహోసి. అథ నం ‘‘కస్మా, భన్తే, అమ్హేహి వన్దితే ‘దీఘాయుకా హోథా’తి వత్వా ఇమస్స వన్దనకాలే కిఞ్చి న వదేథా’’తి ఆహ. ‘‘ఇమస్సేకో అన్తరాయో అత్థి, బ్రాహ్మణా’’తి. ‘‘కిత్తకం జీవిస్సతి, భన్తే’’తి? ‘‘సత్తాహం, బ్రాహ్మణా’’తి. ‘‘పటిబాహనకారణం అత్థి, భన్తే’’తి? ‘‘నాహం పటిబాహనకారణం జానామీ’’తి. ‘‘కో పన జానేయ్య, భన్తే’’తి? ‘‘సమణో గోతమో జానేయ్య, తస్స సన్తికం గన్త్వా పుచ్ఛాహీ’’తి. ‘‘తత్థ గచ్ఛన్తో తపపరిహానితో భాయామీ’’తి. ‘‘సచే తే పుత్తసినేహో అత్థి, తపపరిహానిం అచిన్తేత్వా తస్స సన్తికం గన్త్వా పుచ్ఛాహీ’’తి.

సో సత్థు సన్తికం గన్త్వా సయం తావ వన్ది. సత్థా ‘‘దీఘాయుకో హోహీ’’తి ఆహ, పజాపతియా వన్దనకాలేపి తస్సా తథేవ వత్వా పుత్తస్స వన్దాపనకాలే తుణ్హీ అహోసి. సో పురిమనయేనేవ సత్థారం పుచ్ఛి, సత్థాపి తథేవ బ్యాకాసి. సో కిర బ్రాహ్మణో సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణం అపటివిజ్ఝిత్వావ అత్తనో మన్తం సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణేన సంసన్దేసి, పటిబాహనూపాయం పన న జానాతి. బ్రాహ్మణో సత్థారం పుచ్ఛి – ‘‘అత్థి పన, భన్తే, పటిబాహనూపాయో’’తి? ‘‘భవేయ్య, బ్రాహ్మణా’’తి. ‘‘కిం భవేయ్యా’’తి? ‘‘సచే త్వం అత్తనో గేహద్వారే మణ్డపం కారేత్వా తస్స మజ్ఝే పీఠికం కారేత్వా తం పరిక్ఖిపన్తో అట్ఠ వా సోళస వా ఆసనాని పఞ్ఞాపేత్వా తేసు మమ సావకే నిసీదాపేత్వా సత్తాహం నిరన్తరం పరిత్తం కాతుం సక్కుణేయ్యాసి, ఏవమస్స అన్తరాయో నస్సేయ్యా’’తి. ‘‘భో గోతమ, మయా మణ్డపాదీని సక్కా కాతుం, తుమ్హాకం పన సావకే కథం లచ్ఛామీ’’తి? ‘‘తయా ఏత్తకే కతే అహం మమ సావకే పహిణిస్సామీ’’తి. ‘‘సాధు, భో గోతమా’’తి సో అత్తనో గేహద్వారే సబ్బం కిచ్చం నిట్ఠాపేత్వా సత్థు సన్తికం అగమాసి. సత్థా భిక్ఖూ పహిణి, తే గన్త్వా తత్థ నిసీదింసు, దారకమ్పి పీఠికాయం నిపజ్జాపేసుం, భిక్ఖూ సత్తరత్తిన్దివం నిరన్తరం పరిత్తం భణింసు, సత్తమే దివసే సాయం సత్థా ఆగచ్ఛి. తస్మిం ఆగతే సబ్బచక్కవాళదేవతా సన్నిపతింసు. ఏకో పన అవరుద్ధకో నామ యక్ఖో ద్వాదస సంవచ్ఛరాని వేస్సవణం ఉపట్ఠహిత్వా తస్స సన్తికా వరం లభన్తో ‘‘ఇతో సత్తమే దివసే ఇమం దారకం గణ్హేయ్యాసీ’’తి లభి. తస్మా సోపి ఆగన్త్వా అట్ఠాసి.

సత్థరి పన తత్థ గతే మహేసక్ఖాసు దేవతాసు సన్నిపతితాసు అప్పేసక్ఖా దేవతా ఓసక్కిత్వా ఓసక్కిత్వా ఓకాసం అలభమానా ద్వాదస యోజనాని పటిక్కమింసు. అవరుద్ధకోపి తథేవ పటిక్కమి, సత్థాపి సబ్బరత్తిం పరిత్తమకాసి. సత్తాహే వీతివత్తే అవరుద్ధకో దారకం న లభి. అట్ఠమే పన దివసే అరుణే ఉగ్గతమత్తే దారకం ఆనేత్వా సత్థారం వన్దాపేసుం. సత్థా ‘‘దీఘాయుకో హోహీ’’తి ఆహ. ‘‘కీవచిరం పన, భో గోతమ, దారకో ఠస్సతీ’’తి? ‘‘వీసవస్ససతం, బ్రాహ్మణా’’తి. అథస్స ‘‘ఆయువడ్ఢనకుమారో’’తి నామం కరింసు. సో వుద్ధిమన్వాయ పఞ్చహి ఉపాసకసతేహి పరివుతో విచరి. అథేకదివసం ధమ్మసభాయం భిక్ఖూ కథం సముట్ఠాపేసుం ‘‘పస్సథావుసో, ఆయువడ్ఢనకుమారేన కిర సత్తమే దివసే మరితబ్బం అభవిస్స, సో ఇదాని వీసవస్ససతట్ఠాయీ హుత్వా పఞ్చహి ఉపాసకసతేహి పరివుతో విచరతి, అత్థి మఞ్ఞే ఇమేసం సత్తానం ఆయువడ్ఢనకారణ’’న్తి. సత్థా ఆగన్త్వా ‘‘కాయ నుత్థ, భిక్ఖవే, ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఇమాయ నామా’’తి వుత్తే, ‘‘భిక్ఖవే, న కేవలం ఆయువడ్ఢనమేవ, ఇమే పన సత్తా గుణవన్తే వన్దన్తా అభివాదేన్తా చతూహి కారణేహి వడ్ఢన్తి, పరిస్సయతో ముచ్చన్తి, యావతాయుకమేవ తిట్ఠన్తీ’’తి వత్వా అనుసన్ధిం ఘటేత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమం గాథమాహ –

౧౦౯. ‘‘అభివాదనసీలిస్స, నిచ్చం వుడ్ఢాపచాయినో;

చత్తారో ధమ్మా వడ్ఢన్తి, ఆయు వణ్ణో సుఖం బల’’న్తి.

తత్థ అభివాదనసీలిస్సాతి వన్దనసీలిస్స, అభిణ్హం వన్దనకిచ్చపసుతస్సాతి అత్థో. వుడ్ఢాపచాయినోతి గిహిస్స వా తదహుపబ్బజితే దహరసామణేరేపి, పబ్బజితస్స వా పన పబ్బజ్జాయ వా ఉపసమ్పదాయ వా వుడ్ఢతరే గుణవుడ్ఢే అపచాయమానస్స, అభివాదనేన వా నిచ్చం పూజేన్తస్సాతి అత్థో. చత్తారో ధమ్మా వడ్ఢన్తీతి ఆయుమ్హి వడ్ఢమానే యత్తకం కాలం తం వడ్ఢతి, తత్తకం ఇతరేపి వడ్ఢన్తియేవ. యేన హి పఞ్ఞాసవస్సఆయుసంవత్తనికం కుసలం కతం, పఞ్చవీసతివస్సకాలే చస్స జీవితన్తరాయో ఉప్పజ్జేయ్య, సో అభివాదనసీలతాయ పటిప్పస్సమ్భతి, సో యావతాయుకమేవ తిట్ఠతి, వణ్ణాదయోపిస్స ఆయునావ సద్ధిం వడ్ఢన్తి. ఇతో ఉత్తరిపి ఏసేవ నయో. అనన్తరాయేన పవత్తస్సాయునో వడ్ఢనం నామ నత్థి.

దేసనావసానే ఆయువడ్ఢనకుమారో పఞ్చహి ఉపాసకసతేహి సద్ధిం సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహి, అఞ్ఞేపి బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

ఆయువడ్ఢనకుమారవత్థు అట్ఠమం.