౮. సహస్సవగ్గో

౧. తమ్బదాఠికచోరఘాతకవత్థు

సహస్సమపి చే వాచాతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా వేళువనే విహరన్తో తమ్బదాఠికచోరఘాతకం ఆరబ్భ కథేసి.

ఏకూనపఞ్చసతా కిర చోరా గామఘాతకాదీని కరోన్తా జీవికం కప్పేసుం. అథేకో పురిసో నిబ్బిద్ధపిఙ్గలో తమ్బదాఠికో తేసం సన్తికం గన్త్వా ‘‘అహమ్పి తుమ్హేహి సద్ధిం జీవిస్సామీ’’తి ఆహ. అథ నం చోరజేట్ఠకస్స దస్సేత్వా ‘‘అయమ్పి అమ్హాకం సన్తికే వసితుం ఇచ్ఛతీ’’తి ఆహంసు. అథ నం చోరజేట్ఠకో ఓలోకేత్వా ‘‘అయం మాతు థనం ఛిన్దిత్వా పితు వా గలలోహితం నీహరిత్వా ఖాదనసమత్థో అతికక్ఖళో’’తి చిన్తేత్వా ‘‘నత్థేతస్స అమ్హాకం సన్తికే వసనకిచ్చ’’న్తి పటిక్ఖిపి. సో ఏవం పటిక్ఖిత్తోపి ఆగన్త్వా ఏకం తస్సేవ అన్తేవాసికం ఉపట్ఠహన్తో ఆరాధేసి. సో తం ఆదాయ చోరజేట్ఠకం ఉపసఙ్కమిత్వా, ‘‘సామి, భద్దకో ఏస, అమ్హాకం ఉపకారకో, సఙ్గణ్హథ న’’న్తి యాచిత్వా చోరజేట్ఠకం పటిచ్ఛాపేసి. అథేకదివసం నాగరా రాజపురిసేహి సద్ధిం ఏకతో హుత్వా తే చోరే గహేత్వా వినిచ్ఛయమహామచ్చానం సన్తికం నయింసు. అమచ్చా తేసం ఫరసునా సీసచ్ఛేదం ఆణాపేసుం. తతో ‘‘కో ను ఖో ఇమే మారేస్సతీ’’తి పరియేసన్తా తే మారేతుం ఇచ్ఛన్తం కఞ్చి అదిస్వా చోరజేట్ఠకం ఆహంసు – ‘‘త్వం ఇమే మారేత్వా జీవితఞ్చేవ లభిస్ససి సమ్మానఞ్చ, మారేహి నే’’తి. సోపి అత్తానం నిస్సాయ వసితత్తా తే మారేతుం న ఇచ్ఛి. ఏతేనూపాయేన ఏకూనపఞ్చసతే పుచ్ఛింసు, సబ్బేపి న ఇచ్ఛింసు. సబ్బపచ్ఛా తం నిబ్బిద్ధపిఙ్గలం తమ్బదాఠికం పుచ్ఛింసు. సో ‘‘సాధూ’’తి సమ్పటిచ్ఛిత్వా తే సబ్బేపి మారేత్వా జీవితఞ్చేవ సమ్మానఞ్చ లభి. ఏతేనూపాయేన నగరస్స దక్ఖిణతోపి పఞ్చ చోరసతాని ఆనేత్వా అమచ్చానం దస్సేత్వా తేహి తేసమ్పి సీసచ్ఛేదే ఆణత్తే చోరజేట్ఠకం ఆదిం కత్వా పుచ్ఛన్తా కఞ్చి మారేతుం ఇచ్ఛన్తం అదిస్వా ‘‘పురిమదివసే ఏకో పురిసో పఞ్చసతే చోరే మారేసి, కహం ను ఖో సో’’తి. ‘‘అసుకట్ఠానే అమ్హేతి దిట్ఠో’’తి వుత్తే తం పక్కోసాపేత్వా ‘‘ఇమే మారేహి, సమ్మానం లచ్ఛసీ’’తి ఆణాపేసుం. సో ‘‘సాధూ’’తి సమ్పటిచ్ఛిత్వా తే సబ్బేపి మారేత్వా సమ్మానం లభి. అథ నం ‘‘భద్దకో అయం పురిసో, నిబద్ధం చోరఘాతకమేవ ఏతం కరిస్సామా’’తి మన్తేత్వా తస్స తం ఠానన్తరం దత్వావ సమ్మానం కరింసు. సో పచ్ఛిమదిసతోపి ఉత్తరదిసతోపి ఆనీతే పఞ్చసతే పఞ్చసతే చోరే ఘాతేసియేవ. ఏవం చతూహి దిసాహి ఆనీతాని ద్వే సహస్సాని మారేత్వా తతో పట్ఠాయ దేవసికం ఏకం ద్వేతి ఆనీతే తే మనుస్సే మారేత్వా పఞ్చపణ్ణాస సంవచ్ఛరాని చోరఘాతకకమ్మం అకాసి.

సో మహల్లకకాలే ఏకప్పహారేనేవ సీసం ఛిన్దితుం న సక్కోతి, ద్వే తయో వారే పహరన్తో మనుస్సే కిలమేతి. నాగరా చిన్తయింసు – ‘‘అఞ్ఞోపి చోరఘాతకో ఉప్పజ్జిస్సతి, అయం అతివియ మనుస్సే కిలమేతి, కిం ఇమినా’’తి తస్స తం ఠానన్తరం హరింసు. సో పుబ్బే చోరఘాతకకమ్మం కరోన్తో ‘‘అహతసాటకే నివాసేతుం, నవసప్పినా సఙ్ఖతం ఖీరయాగుం పివితుం, సుమనపుప్ఫాని పిలన్ధితుం, గన్ధే విలిమ్పితు’’న్తి ఇమాని చత్తారి న లభి. సో ఠానా చావితదివసే ‘‘ఖీరయాగుం మే పచథా’’తి వత్వా అహతవత్థసుమనమాలావిలేపనాని గాహాపేత్వా నదిం గన్త్వా న్హత్వా అహతవత్థాని నివాసేత్వా మాలా పిలన్ధిత్వా గన్ధేహి అనులిత్తగత్తో గేహం ఆగన్త్వా నిసీది. అథస్స నవసప్పినా సఙ్ఖతం ఖీరయాగుం పురతో ఠపేత్వా హత్థధోవనోదకం ఆహరింసు. తస్మిం ఖణే సారిపుత్తత్థేరో సమాపత్తితో వుట్ఠాయ ‘‘కత్థ ను ఖో అజ్జ మయా గన్తబ్బ’’న్తి అత్తనో భిక్ఖాచారం ఓలోకేన్తో తస్స గేహే ఖీరయాగుం దిస్వా ‘‘కరిస్సతి ను ఖో మే పురిసో సఙ్గహ’’న్తి ఉపధారేన్తో ‘‘మం దిస్వా మమ సఙ్గహం కరిస్సతి, కరిత్వా చ పన మహాసమ్పత్తిం లభిస్సతి అయం కులపుత్తో’’తి ఞత్వా చీవరం పారుపిత్వా పత్తం ఆదాయ తస్స గేహద్వారే ఠితమేవ అత్తానం దస్సేసి.

సో థేరం దిస్వా పసన్నచిత్తో చిన్తేసి – ‘‘మయా చిరం చోరఘాతకకమ్మం కతం, బహూ మనుస్సా మారితా, ఇదాని మే గేహే ఖీరయాగు పటియత్తా, థేరో ఆగన్త్వా మమ గేహద్వారే ఠితో, ఇదాని మయా అయ్యస్స దేయ్యధమ్మం దాతుం వట్టతీ’’తి పురతో ఠపితయాగుం అపనేత్వా థేరం ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా అన్తోగేహే నిసీదాపేత్వా పత్తే ఖీరయాగుం ఆకిరిత్వా నవసప్పిం ఆసిఞ్చిత్వా థేరం బీజమానో అట్ఠాసి. అథస్స చ దీఘరత్తం అలద్ధపుబ్బతాయ ఖీరయాగుం పాతుం బలవఅజ్ఝాసయో అహోసి. థేరో తస్స అజ్ఝాసయం ఞత్వా ‘‘త్వం, ఉపాసక, అత్తనో యాగుం పివా’’తి ఆహ. సో అఞ్ఞస్స హత్థే బీజనిం దత్వా యాగుం పివి. థేరో బీజమానం పురిసం ‘‘గచ్ఛ, ఉపాసకమేవ బీజాహీ’’తి ఆహ. సో బీజియమానో కుచ్ఛిపూరం యాగుం పివిత్వా ఆగన్త్వా థేరం బీజమానో ఠత్వా కతాహారకిచ్చస్స థేరస్స పత్తం అగ్గహేసి. థేరో తస్స అనుమోదనం ఆరభి. సో అత్తనో చిత్తం థేరస్స ధమ్మదేసనానుగం కాతుం నాసక్ఖి. థేరో సల్లక్ఖేత్వా, ‘‘ఉపాసక, కస్మా చిత్తం దేసనానుగం కాతుం న సక్కోసీ’’తి పుచ్ఛి. ‘‘భన్తే, మయా దీఘరత్తం కక్ఖళకమ్మం కతం, బహూ మనుస్సా మారితా, తమహం అత్తనో కమ్మం అనుస్సరన్తో చిత్తం అయ్యస్స దేసనానుగం కాతుం నాసక్ఖి’’న్తి. థేరో ‘‘వఞ్చేస్సామి న’’న్తి చిన్తేత్వా ‘‘కిం పన త్వం అత్తనో రుచియా అకాసి, అఞ్ఞేహి కారితోసీ’’తి? ‘‘రాజా మం కారేసి, భన్తే’’తి. ‘‘కిం ను ఖో తే, ఉపాసక, ఏవం సన్తే అకుసలం హోతీ’’తి? మన్దధాతుకో ఉపాసకో థేరేనేవం వుత్తే ‘‘నత్థి మయ్హం అకుసల’’న్తి సఞ్ఞీ హుత్వా తేన హి, ‘‘భన్తే, ధమ్మం కథేథా’’తి. సో థేరే అనుమోదనం కరోన్తే ఏకగ్గచిత్తో హుత్వా ధమ్మం సుణన్తో సోతాపత్తిమగ్గస్స ఓరతో అనులోమికం ఖన్తిం నిబ్బత్తేసి. థేరోపి అనుమోదనం కత్వా పక్కామి.

ఉపాసకం థేరం అనుగన్త్వా నివత్తమానం ఏకా యక్ఖినీ ధేనువేసేన ఆగన్త్వా ఉరే పహరిత్వా మారేసి. సో కాలం కత్వా తుసితపురే నిబ్బత్తి. భిక్ఖూ ధమ్మసభాయం కథం సముట్ఠాపేసుం ‘‘చోరఘాతకో పఞ్చపణ్ణాస వస్సాని కక్ఖళకమ్మం కత్వా అజ్జేవ తతో ముత్తో, అజ్జేవ థేరస్స భిక్ఖం దత్వా అజ్జేవ కాలం కతో, కహం ను ఖో నిబ్బత్తో’’తి. సత్థా ఆగన్త్వా ‘‘కాయ నుత్థ, భిక్ఖవే, ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఇమాయ నామా’’తి వుత్తే, ‘‘భిక్ఖవే, తుసితపురే నిబ్బత్తో’’తి ఆహ. ‘‘కిం, భన్తే, వదేథ, ఏత్తకం కాలం ఏత్తకే మనుస్సే ఘాతేత్వా తుసితవిమానే నిబ్బత్తో’’తి. ‘‘ఆమ, భిక్ఖవే, మహన్తో తేన కల్యాణమిత్తో లద్ధో, సో సారిపుత్తస్స ధమ్మదేసనం సుత్వా అనులోమఞాణం నిబ్బత్తేత్వా ఇతో చుతో తుసితవిమానే నిబ్బత్తో’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

‘‘సుభాసితం సుణిత్వాన, నగరే చోరఘాతకో;

అనులోమఖన్తిం లద్ధాన, మోదతీ తిదివం గతో’’తి.

‘‘భన్తే, అనుమోదనకథా నామ న బలవా, తేన కతం అకుసలకమ్మం మహన్తం, కథం ఏత్తకేన విసేసం నిబ్బత్తేసీ’’తి. సత్థా ‘‘కిం, భిక్ఖవే, ‘మయా దేసితధమ్మస్స అప్పం వా బహుం వా’తి మా పమాణం గణ్హథ. ఏకవాచాపి హి అత్థనిస్సితా సేయ్యావా’’తి వత్వా అనుసన్ధిం ఘటేత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమం గాథమాహ –

౧౦౦. ‘‘సహస్సమపి చే వాచా, అనత్థపదసంహితా;

ఏకం అత్థపదం సేయ్యో, యం సుత్వా ఉపసమ్మతీ’’తి.

తత్థ సహస్సమపీతి పరిచ్ఛేదవచనం, ఏకం సహస్సం ద్వే సహస్సానీతి ఏవం సహస్సేన చేపి పరిచ్ఛిన్నవాచా హోన్తి, తా చ పన అనత్థపదసంహితా ఆకాసవణ్ణనాపబ్బతవణ్ణనావనవణ్ణనాదీని పకాసకేహి అనియ్యానదీపకేహి అనత్థకేహి పదేహి సంహితా యావ బహుకా హోతి, తావ పాపికా ఏవాతి అత్థో. ఏకం అత్థపదన్తి యం పన ‘‘అయం కాయో, అయం కాయగతాసతి, తిస్సో విజ్జా అనుప్పత్తో, కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి ఏవరూపం ఏకం అత్థపదం సుత్వా రాగాదివూపసమేన ఉపసమ్మతి, తం అత్థసాధకం నిబ్బానప్పటిసంయుత్తం ఖన్ధధాతుఆయతనఇన్ద్రియబలబోజ్ఝఙ్గసతిపట్ఠానపరిదీపకం ఏకమ్పి పదం సేయ్యోయేవాతి అత్థో.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

తమ్బదాఠికచోరఘాతకవత్థు పఠమం.

౨. బాహియదారుచీరియత్థేరవత్థు

సహస్సమపి చే గాథాతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో దారుచీరియత్థేరం ఆరబ్భ కథేసి.

ఏకస్మిఞ్హి కాలే బహూ మనుస్సా నావాయ మహాసముద్దం పక్ఖన్దిత్వా అన్తోమహాసముద్దే భిన్నాయ నావాయ మచ్ఛకచ్ఛపభక్ఖా అహేసుం. ఏకోవేత్థ ఏకం ఫలకం గహేత్వా వాయమన్తో సుప్పారకపట్టనతీరం ఓక్కమి, తస్స నివాసనపారుపనం నత్థి. సో అఞ్ఞం కిఞ్చి అపస్సన్తో సుక్ఖకట్ఠదణ్డకే వాకేహి పలివేఠేత్వా నివాసనపారుపనం కత్వా దేవకులతో కపాలం గహేత్వా సుప్పారకపట్టనం అగమాసి, మనుస్సా తం దిస్వా యాగుభత్తాదీని దత్వా ‘‘అయం ఏకో అరహా’’తి సమ్భావేసుం. సో వత్థేసు ఉపనీతేసు ‘‘సచాహం నివాసేస్సామి వా పారుపిస్సామి వా, లాభసక్కారో మే పరిహాయిస్సతీ’’తి తాని వత్థాని పటిక్ఖిపిత్వా దారుచీరానేవ పరిదహి. అథస్స బహూహి ‘‘అరహా అరహా’’తి వుచ్చమానస్స ఏవం చేతసో పరివితక్కో ఉదపాది ‘‘యే ఖో కేచి లోకే అరహన్తో వా అరహత్తమగ్గం వా సమాపన్నా, అహం తేసం అఞ్ఞతరో’’తి. అథస్స పురాణసాలోహితా దేవతా ఏవం చిన్తేసి.

పురాణసాలోహితాతి పుబ్బే ఏకతో కతసమణధమ్మా. పుబ్బే కిర కస్సపదసబలస్స సాసనే ఓసక్కమానే సామణేరాదీనం విప్పకారం దిస్వా సత్త భిక్ఖూ సంవేగప్పత్తా ‘‘యావ సాసనస్స అన్తరధానం న హోతి, తావ అత్తనో పతిట్ఠం కరిస్సామా’’తి సువణ్ణచేతియం వన్దిత్వా అరఞ్ఞం పవిట్ఠా ఏకం పబ్బతం దిస్వా ‘‘జీవితే సాలయా నివత్తన్తు. నిరాలయా ఇమం పబ్బతం అభిరుహన్తూ’’తి వత్వా నిస్సేణిం బన్ధిత్వా సబ్బేపి తం అభిరుయ్హ నిస్సేణిం పాతేత్వా సమణధమ్మం కరింసు. తేసు సఙ్ఘత్థేరో ఏకరత్తాతిక్కమేనేవ అరహత్తం పాపుణి. సో అనోతత్తదహే నాగలతాదన్తకట్ఠం ఖాదిత్వా ఉత్తరకురుతో పిణ్డపాతం ఆహరిత్వా తే భిక్ఖూ ఆహ – ‘‘ఆవుసో, ఇమం దన్తకట్ఠం ఖాదిత్వా ముఖం ధోవిత్వా ఇమం పిణ్డపాతం పరిభుఞ్జథా’’తి. కిం పన, భన్తే, అమ్హేహి ఏవం కతికా కతా ‘‘యో పఠమం అరహత్తం పాపుణాతి, తేనాభతం పిణ్డపాతం అవసేసా పరిభుఞ్జిస్సన్తీ’’తి? ‘‘నో హేతం, ఆవుసో’’తి. ‘‘తేన హి సచే మయమ్పి తుమ్హే వియ విసేసం నిబ్బత్తేస్సామ, సయం ఆహరిత్వా పరిభుఞ్జిస్సామా’’తి న ఇచ్ఛింసు. దుతియదివసే దుతియత్థేరో అనాగామిఫలం పాపుణి. సోపి తథేవ పిణ్డపాతం ఆహరిత్వా ఇతరే నిమన్తేసి. తే ఏవమాహంసు – ‘‘కిం పన, భన్తే, అమ్హేహి ఏవం కతికా కతా ‘మహాథేరేన ఆభతం పిణ్డపాతం అభుఞ్జిత్వా అనుథేరేన ఆభతం భుఞ్జిస్సామా’’’తి? ‘‘నో హేతం, ఆవుసో’’తి. ‘‘ఏవం సన్తే తుమ్హే వియ మయమ్పి విసేసం నిబ్బత్తేత్వా అత్తనో పురిసకారేన భుఞ్జితుం సక్కోన్తా భుఞ్జిస్సామా’’తి న ఇచ్ఛింసు. తేసు అరహత్తం పత్తో భిక్ఖు పరినిబ్బాయి, అనాగామీ బ్రహ్మలోకే నిబ్బత్తి. ఇతరే పఞ్చ థేరా విసేసం నిబ్బత్తేతుం అసక్కోన్తా సుస్సిత్వా సత్తమే దివసే కాలం కత్వా దేవలోకే నిబ్బత్తిత్వా ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే తతో చవిత్వా తత్థ తత్థ కులఘరేసు నిబ్బత్తింసు. తేసు ఏకో పుక్కుసాతి రాజా (మ. ని. ౩.౩౪౨) అహోసి, ఏకో కుమారకస్సపో (మ. ని. ౧.౨౪౯), ఏకో దారుచీరియో (ఉదా. ౧౦), ఏకో దబ్బో మల్లపుత్తో (పారా. ౩౮౦; ఉదా. ౭౯) ఏకో సభియో పరిబ్బాజకోతి (సు. ని. సభియసుత్తం). తత్థ యో బ్రహ్మలోకే నిబ్బత్తో భిక్ఖు తం సన్ధాయేతం వుత్తం ‘‘పురాణసాలోహితా దేవతా’’తి.

తస్స హి బ్రహ్మునో ఏతదహోసి – ‘‘అయం మయా సద్ధిం నిస్సేణిం బన్ధిత్వా పబ్బతం అభిరుహిత్వా సమణధమ్మం అకాసి, ఇదాని ఇమం లద్ధిం గహేత్వా విచరన్తో వినస్సేయ్య, సంవేజేస్సామి న’’న్తి. అథ నం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవమాహ – ‘‘నేవ ఖో త్వం, బాహియ, అరహా, నపి అరహత్తమగ్గం వా సమాపన్నో, సాపి తే పటిపదా నత్థి, యాయ త్వం అరహా వా అస్స అరహత్తమగ్గం వా సమాపన్నో’’తి. బాహియో ఆకాసే ఠత్వా కథేన్తం మహాబ్రహ్మానం ఓలోకేత్వా చిన్తేసి – ‘‘అహో భారియం కమ్మం కతం, అహం ‘అరహన్తోమ్హీ’తి చిన్తేసిం, అయఞ్చ మం ‘న త్వం అరహా, నపి అరహత్తమగ్గం వా సమాపన్నోసీ’తి వదతి, అత్థి ను ఖో లోకే అఞ్ఞో అరహా’’తి. అథ నం పుచ్ఛి – ‘‘అత్థి ను ఖో ఏతరహి దేవతే లోకే అరహా వా అరహత్తమగ్గం వా సమాపన్నో’’తి. అథస్స దేవతా ఆచిక్ఖి – ‘‘అత్థి, బాహియ, ఉత్తరేసు జనపదేసు సావత్థి నామ నగరం, తత్థ సో భగవా ఏతరహి విహరతి అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో. సో హి, బాహియ, భగవా అరహా చేవ అరహత్తత్థాయ చ ధమ్మం దేసేతీ’’తి.

బాహియో రత్తిభాగే దేవతాయ కథం సుత్వా సంవిగ్గమానసో తం ఖణంయేవ సుప్పారకా నిక్ఖమిత్వా ఏకరత్తివాసేన సావత్థిం అగమాసి, సబ్బం వీసయోజనసతికం మగ్గం ఏకరత్తివాసేనేవ అగమాసి. గచ్ఛన్తో చ పన దేవతానుభావేన గతో. ‘‘బుద్ధానుభావేనా’’తిపి వదన్తియేవ. తస్మిం పన ఖణే సత్థా సావత్థిం పిణ్డాయ పవిట్ఠో హోతి. సో భుత్తపాతరాసే కాయఆలసియవిమోచనత్థం అబ్భోకాసే చఙ్కమన్తే సమ్బహులే భిక్ఖూ ‘‘కహం ఏతరహి సత్థా’’తి పుచ్ఛి. భిక్ఖూ ‘‘భగవా సావత్థిం పిణ్డాయ పవిట్ఠో’’తి వత్వా తం పుచ్ఛింసు – ‘‘త్వం పన కుతో ఆగతోసీ’’తి? ‘‘సుప్పారకా ఆగతోమ్హీ’’తి. ‘‘కదా నిక్ఖన్తోసీ’’తి? ‘‘హియ్యో సాయం నిక్ఖన్తోమ్హీ’’తి. ‘‘దూరతోసి ఆగతో, నిసీద, తవ పాదే ధోవిత్వా తేలేన మక్ఖేత్వా థోకం విస్సమాహి, ఆగతకాలే సత్థారం దక్ఖిస్ససీ’’తి. ‘‘అహం, భన్తే, సత్థు వా అత్తనో వా జీవితన్తరాయం న జానామి, ఏకరత్తేనేవమ్హి కత్థచి అట్ఠత్వా అనిసీదిత్వా వీసయోజనసతికం మగ్గం ఆగతో, సత్థారం పస్సిత్వావ విస్సమిస్సామీ’’తి. సో ఏవం వత్వా తరమానరూపో సావత్థిం పవిసిత్వా భగవన్తం అనోపమాయ బుద్ధసిరియా పిణ్డాయ చరన్తం దిస్వా ‘‘చిరస్సం వత మే గోతమో సమ్మాసమ్బుద్ధో దిట్ఠో’’తి దిట్ఠట్ఠానతో పట్ఠాయ ఓనతసరీరో గన్త్వా అన్తరవీథియమేవ పఞ్చపతిట్ఠితేన వన్దిత్వా గోప్ఫకేసు దళ్హం గహేత్వా ఏవమాహ – ‘‘దేసేతు మే, భన్తే, భగవా ధమ్మం, దేసేతు సుగతో ధమ్మం, యం మమస్స దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయా’’తి. అథ నం సత్థా ‘‘అకాలో ఖో తావ, బాహియ, అన్తరఘరం పవిట్ఠమ్హా పిణ్డాయా’’తి పటిక్ఖిపి.

తం సుత్వా బాహియో, భన్తే, సంసారే సంసరన్తేన కబళీకారాహారో న అలద్ధపుబ్బో, తుమ్హాకం వా మయ్హం వా జీవితన్తరాయం న జానామి, దేసేతు మే ధమ్మన్తి. సత్థా దుతియమ్పి పటిక్ఖిపియేవ. ఏవం కిరస్స అహోసి – ‘‘ఇమస్స మం దిట్ఠకాలతో పట్ఠాయ సకలసరీరం పీతియా నిరన్తరం అజ్ఝోత్థటం హోతి, బలవపీతివేగో ధమ్మం సుత్వాపి న సక్ఖిస్సతి పటివిజ్ఝితుం, మజ్ఝత్తుపేక్ఖాయ తావ తిట్ఠతు, ఏకరత్తేనేవ వీసయోజనసతికం మగ్గం ఆగతత్తా దరథోపిస్స బలవా, సోపి తావ పటిప్పస్సమ్భతూ’’తి. తస్మా ద్విక్ఖత్తుం పటిక్ఖిపిత్వా తతియం యాచితో అన్తరవీథియం ఠితోవ ‘‘తస్మాతిహ తే, బాహియ, ఏవం సిక్ఖితబ్బం ‘దిట్ఠే దిట్ఠమత్తం భవిస్సతీ’’’తిఆదినా (ఉదా. ౧౦) నయేన ధమ్మం దేసేసి. సో సత్థు ధమ్మం సుణన్తోయేవ సబ్బాసవే ఖేపేత్వా సహ పటిసమ్భిదాహి అరహత్తం పాపుణి. తావదేవ చ పన భగవన్తం పబ్బజ్జం యాచి, ‘‘పరిపుణ్ణం తే పత్తచీవర’’న్తి పుట్ఠో ‘‘న పరిపుణ్ణ’’న్తి ఆహ. అథ నం సత్థా ‘‘తేన హి పత్తచీవరం పరియేసాహీ’’తి వత్వా పక్కామి.

‘‘సో కిర వీసతి వస్ససహస్సాని సమణధమ్మం కరోన్తో ‘భిక్ఖునా నామ అత్తనా పచ్చయే లభిత్వా అఞ్ఞం అనోలోకేత్వా సయమేవ పరిభుఞ్జితుం వట్టతీ’తి ఏకభిక్ఖుస్సాపి పత్తేన వా చీవరేన వా సఙ్గహం న అకాసి, తేనస్స ఇద్ధిమయపత్తచీవరం న ఉపజ్జిస్సతీ’’తి ఞత్వా ఏహిభిక్ఖుభావేన పబ్బజ్జం న అదాసి. తమ్పి పత్తచీవరం పరియేసమానమేవ ఏకా యక్ఖినీ ధేనురూపేన ఆగన్త్వా ఉరమ్హి పహరిత్వా జీవితక్ఖయం పాపేసి. సత్థా పిణ్డాయ చరిత్వా కతభత్తకిచ్చో సమ్బహులేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం నిక్ఖన్తో బాహియస్స సరీరం సఙ్కారట్ఠానే పతితం దిస్వా భిక్ఖూ ఆణాపేసి, ‘‘భిక్ఖవే, ఏకస్మిం గేహద్వారే ఠత్వా మఞ్చకం ఆహరాపేత్వా ఇమం సరీరం నగరతో నీహరిత్వా ఝాపేత్వా థూపం కరోథా’’తి. భిక్ఖూ తథా కరింసు, కత్వా చ పన విహారం గన్త్వా సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా అత్తనా కతకిచ్చం ఆరోచేత్వా తస్స అభిసమ్పరాయం పుచ్ఛింసు. అథ నేసం భగవా తస్స పరినిబ్బుతభావం ఆచిక్ఖిత్వా ‘‘ఏతదగ్గం, భిక్ఖవే, మమ సావకానం భిక్ఖూనం ఖిప్పాభిఞ్ఞానం యదిదం బాహియో దారుచీరియో’’తి (అ. ని. ౧.౨౧౬) ఏతదగ్గే ఠపేసి. అథ నం భిక్ఖూ పుచ్ఛింసు – ‘‘భన్తే, తుమ్హే ‘బాహియో అరహత్తం పత్తో’తి వదేథ, కదా సో అరహత్తం పత్తో’’తి? ‘‘మమ ధమ్మం సుతకాలే, భిక్ఖవే’’తి. ‘‘కదా పనస్స, భన్తే, తుమ్హేహి ధమ్మో కథితో’’తి? ‘‘పిణ్డాయ చరన్తేన అన్తరవీథియం ఠత్వా’’తి. ‘‘అప్పమత్తకో హి, భన్తే, తుమ్హేహి అన్తరవీథియం ఠత్వా కథితధమ్మో కథం సో తావత్తకేన విసేసం నిబ్బత్తేసీ’’తి, అథ నే సత్థా ‘‘కిం, భిక్ఖవే, మమ ధమ్మం ‘అప్పం వా బహుం వా’తి మా పమాణం గణ్హథ. అనేకానిపి హి గాథాసహస్సాని అనత్థనిస్సితాని న సేయ్యో, అత్థనిస్సితం పన ఏకమ్పి గాథాపదం సేయ్యో’’తి వత్వా అనుసన్ధిం ఘటేత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమం గాథమాహ –

౧౦౧. ‘‘సహస్సమపి చే గాథా, అనత్థపదసంహితా;

ఏకం గాథాపదం సేయ్యో, యం సుత్వా ఉపసమ్మతీ’’తి.

తత్థ ఏకం గాథాపదం సేయ్యోతి ‘‘అప్పమాదో అమతపదం…పే… యథా మయా’’తి (ధ. ప. ౨౧) ఏవరూపా ఏకా గాథాపి సేయ్యోతి అత్థో. సేసం పురిమనయేనేవ వేదితబ్బం.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

బాహియదారుచీరియత్థేరవత్థు దుతియం.

౩. కుణ్డలకేసిత్థేరీవత్థు

యో చ గాథాసతం భాసేతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో కుణ్డలకేసిం ఆరబ్భ కథేసి.

రాజగహే కిర ఏకా సేట్ఠిధీతా సోళసవస్సుద్దేసికా అభిరూపా అహోసి దస్సనీయా పాసాదికా. తస్మిఞ్చ వయే ఠితా నారియో పురిసజ్ఝాసయా హోన్తి పురిసలోలా. అథ నం మాతాపితరో సత్తభూమికస్స పాసాదస్స ఉపరిమతలే సిరిగబ్భే నివాసాపేసుం. ఏకమేవస్సా దాసిం పరిచారికం అదంసు. అథేకం కులపుత్తం చోరకమ్మం కరోన్తం గహేత్వా పచ్ఛాబాహం బన్ధిత్వా చతుక్కే చతుక్కే కసాహి పహరిత్వా ఆఘాతనం నయింసు. సేట్ఠిధీతా మహాజనస్స సద్దం సుత్వా ‘‘కిం ను ఖో ఏత’’న్తి పాసాదతలే ఠత్వా ఓలోకేన్తీ తం దిస్వా పటిబద్ధచిత్తా హుత్వా తం పత్థయమానా ఆహారం పటిక్ఖిపిత్వా మఞ్చకే నిపజ్జి. అథ నం మాతా పుచ్ఛి – ‘‘కిం ఇదం, అమ్మా’’తి? ‘‘సచే ఏతం ‘చోరో’తి గహేత్వా నియ్యమానం పురిసం లభిస్సామి, జీవిస్సామి. నో చే లభిస్సామి, జీవితం మే నత్థి, ఇధేవ మరిస్సామీ’’తి. ‘‘అమ్మ, మా ఏవం కరి, అమ్హాకం జాతియా చ గోత్తేన చ భోగేన చ సదిసం అఞ్ఞం సామికం లభిస్ససీ’’తి. ‘‘మయ్హం అఞ్ఞేన కిచ్చం నత్థి, ఇమం అలభమానా మరిస్సామీ’’తి. మాతా ధీతరం సఞ్ఞాపేతుం అసక్కోన్తీ పితునో ఆరోచేసి. సోపి నం సఞ్ఞాపేతుం అసక్కోన్తో ‘‘కిం సక్కా కాతు’’న్తి చిన్తేత్వా తం చోరం గహేత్వా గచ్ఛన్తస్స రాజపురిసస్స సహస్సభణ్డికం పేసేసి – ‘‘ఇమం గహేత్వా ఏతం పురిసం మయ్హం దేహీ’’తి. సో ‘‘సాధూ’’తి కహాపణే గహేత్వా తం ముఞ్చిత్వా అఞ్ఞం మారేత్వా ‘‘మారితో, దేవ, చోరో’’తి రఞ్ఞో ఆరోచేసి. సేట్ఠిపి తస్స ధీతరం అదాసి.

సా తతో పట్ఠాయ ‘‘సామికం ఆరాధేస్సామీ’’తి సబ్బాభరణపటిమణ్డితా సయమేవ తస్స యాగుఆదీని సంవిదహతి, చోరో కతిపాహచ్చయేన చిన్తేసి – ‘‘కదా ను ఖో ఇమం మారేత్వా ఏతిస్సా ఆభరణాని గహేత్వా ఏకస్మిం సురాగేహే విక్కిణిత్వా ఖాదితుం లభిస్సామీ’’తి? సో ‘‘అత్థేకో ఉపాయో’’తి చిన్తేత్వా ఆహారం పటిక్ఖిపిత్వా మఞ్చకే నిపజ్జి, అథ నం సా ఉపసఙ్కమిత్వా ‘‘కిం తే, సామి, రుజ్జతీ’’తి పుచ్ఛి. ‘‘న కిఞ్చి మే, భద్దేతి, కచ్చి పన మే మాతాపితరో తుయ్హం కుద్ధా’’తి? ‘‘న కుజ్ఝన్తి, భద్దే’’తి. అథ ‘‘కిం నామేత’’న్తి? ‘‘భద్దే, అహం తం దివసం బన్ధిత్వా నియ్యమానో చోరపపాతే అధివత్థాయ దేవతాయ బలికమ్మం పటిస్సుణిత్వా జీవితం లభిం, త్వమ్పి మయా తస్సా ఏవ ఆనుభావేన లద్ధా, ‘తం మే దేవతాయ బలికమ్మం ఠపిత’న్తి చిన్తేమి, భద్దే’’తి. ‘‘సామి, మా చిన్తయి, కరిస్సామి బలికమ్మం, వదేహి, కేనత్థో’’తి? ‘‘అప్పోదకమధుపాయసేన చ లాజపఞ్చమకపుప్ఫేహి చా’’తి. ‘‘సాధు, సామి, అహం పటియాదేస్సామీ’’తి సా సబ్బం బలికమ్మం పటియాదేత్వా ‘‘ఏహి, సామి, గచ్ఛామా’’తి ఆహ. ‘‘తేన హి, భద్దే, తవ ఞాతకే నివత్తేత్వా మహగ్ఘాని వత్థాభరణాని గహేత్వా అత్తానం అలఙ్కరోహి, హసన్తా కీళన్తా సుఖం గమిస్సామా’’తి. సా తథా అకాసి.

అథ నం సో పబ్బతపాదం గతకాలే ఆహ – ‘‘భద్దే, ఇతో పరం ఉభోవ జనా గమిస్సామ, సేసజనం యానకేన సద్ధిం నివత్తాపేత్వా బలికమ్మభాజనం సయం ఉక్ఖిపిత్వా గణ్హాహీ’’తి. సా తథా అకాసి. చోరో తం గహేత్వా చోరపపాతపబ్బతం అభిరుహి. తస్స హి ఏకేన పస్సేన మనుస్సా అభిరుహన్తి, ఏకం పస్సం ఛిన్నపపాతం. పబ్బతమత్థకే ఠితా తేన పస్సేన చోరే పాతేన్తి. తే ఖణ్డాఖణ్డం హుత్వా భూమియం పతన్తి. తస్మా ‘‘చోరపపాతో’’తి వుచ్చతి. సా తస్స పబ్బతస్స మత్థకే ఠత్వా ‘‘బలికమ్మం తే, సామి, కరోహీ’’తి ఆహ. సో తుణ్హీ అహోసి. పున తాయ ‘‘కస్మా, సామి, తుణ్హీభూతోసీ’’తి వుత్తే తం ఆహ – ‘‘న మయ్హం బలికమ్మేనత్థో, వఞ్చేత్వా పన తం ఆదాయ ఆగతోమ్హీ’’తి. ‘‘కిం కారణా, సామీ’’తి? ‘‘తం మారేత్వా తవ ఆభరణాని గహేత్వా పలాయనత్థాయా’’తి. సా మరణభయతజ్జితా ఆహ – ‘‘సామి, అహఞ్చ ఆభరణాని చ తవ సన్తకానేవ, కస్మా ఏవం వదేసీ’’తి? సో, ‘‘మా ఏవం కరోహీ’’తి, పునప్పునం యాచియమానోపి ‘‘మారేమి ఏవా’’తి ఆహ. ‘‘ఏవం సన్తే కిం తే మమ మరణేన? ఇమాని ఆభరణాని గహేత్వా మయ్హం జీవితం దేహి, ఇతో పట్ఠాయ మం ‘మతా’తి ధారేహి, దాసీ వా తే హుత్వా కమ్మం కరిస్సామీ’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

‘‘ఇదం సువణ్ణకేయూరం, ముత్తా వేళురియా బహూ;

సబ్బం హరస్సు భద్దన్తే, మం చ దాసీతి సావయా’’తి. (అప. థేరీ ౨.౩.౨౭);

తం సుత్వా చోరో ‘‘ఏవం కతే త్వం గన్త్వా మాతాపితూనం ఆచిక్ఖిస్ససి, మారేస్సామియేవ, మా త్వం బాళ్హం పరిదేవసీ’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

‘‘మా బాళ్హం పరిదేవేసి, ఖిప్పం బన్ధాహి భణ్డికం;

న తుయ్హం జీవితం అత్థి, సబ్బం గణ్హామి భణ్డక’’న్తి. –

సా చిన్తేసి – ‘‘అహో ఇదం కమ్మం భారియం. పఞ్ఞా నామ న పచిత్వా ఖాదనత్థాయ కతా, అథ ఖో విచారణత్థాయ కతా, జానిస్సామిస్స కత్తబ్బ’’న్తి, అథ నం ఆహ – ‘‘సామి, యదా త్వం ‘చోరో’తి గహేత్వా నీయసి, తదాహం మాతాపితూనం ఆచిక్ఖిం, తే సహస్సం విస్సజ్జేత్వా తం ఆహరాపేత్వా గేహే కరింసు. తతో పట్ఠాయ అహం తుయ్హం ఉపకారికా, అజ్జ మే సుదిట్ఠం కత్వా అత్తానం వన్దితుం దేహీ’’తి. సో ‘‘సాధు, భద్దే, సుదిట్ఠం కత్వా వన్దాహీ’’తి వత్వా పబ్బతన్తే అట్ఠాసి. అథ నం సా తిక్ఖత్తుం పదక్ఖిణం కత్వా చతూసు ఠానేసు వన్దిత్వా, ‘‘సామి, ఇదం తే పచ్ఛిమదస్సనం, ఇదాని తుయ్హం వా మమ దస్సనం, మయ్హం వా తవ దస్సనం నత్థీ’’తి పురతో చ పచ్ఛతో చ ఆలిఙ్గిత్వా పమత్తం హుత్వా పబ్బతన్తే ఠితం పిట్ఠిపస్సే ఠత్వా ఏకేన హత్థేన ఖన్ధే గహేత్వా ఏకేన పిట్ఠికచ్ఛాయ గహేత్వా పబ్బతపపాతే ఖిపి. సో పబ్బతకుచ్ఛియం పటిహతో ఖణ్డాఖణ్డికం హుత్వా భూమియం పతి. చోరపపాతమత్థకే అధివత్థా దేవతా తేసం ద్విన్నమ్పి కిరియం దిస్వా తస్సా ఇత్థియా సాధుకారం దత్వా ఇమం గాథమాహ –

‘‘న హి సబ్బేసు ఠానేసు, పురిసో హోతి పణ్డితో;

ఇత్థీపి పణ్డితా హోతి, తత్థ తత్థ విచక్ఖణా’’తి. (అప. థేరీ ౨.౩.౩౧);

సాపి చోరం పపాతే ఖిపిత్వా చిన్తేసి – ‘‘సచాహం గేహం గమిస్సామి, ‘సామికో తే కుహి’న్తి పుచ్ఛిస్సన్తి, సచాహం ఏవం పుట్ఠా ‘మారితో మే’తి వక్ఖామి, ‘దుబ్బినీతే సహస్సం దత్వా తం ఆహరాపేత్వా ఇదాని నం మారేసీ’తి మం ముఖసత్తీహి విజ్ఝిస్సన్తి, ‘ఆభరణత్థాయ సో మం మారేతుకామో అహోసీ’తి వుత్తేపి న సద్దహిస్సన్తి, అలం మే గేహేనా’’తి తత్థేవాభరణాని ఛడ్డేత్వా అరఞ్ఞం పవిసిత్వా అనుపుబ్బేన విచరన్తీ ఏకం పరిబ్బాజకానం అస్సమం పత్వా వన్దిత్వా ‘‘మయ్హం, భన్తే, తుమ్హాకం సన్తికే పబ్బజ్జం దేథా’’తి ఆహ. అథ నం పబ్బాజేసుం. సా పబ్బజిత్వావ పుచ్ఛి – ‘‘భన్తే, తుమ్హాకం పబ్బజ్జాయ కిం ఉత్తమ’’న్తి? ‘‘భద్దే, దససు వా కసిణేసు పరికమ్మం కత్వా ఝానం నిబ్బత్తేతబ్బం, వాదసహస్సం వా ఉగ్గణ్హితబ్బం, అయం అమ్హాకం పబ్బజ్జాయ ఉత్తమత్థో’’తి. ‘‘ఝానం తావ నిబ్బత్తేతుం అహం న సక్ఖిస్సామి, వాదసహస్సం పన ఉగ్గణ్హిస్సామి, అయ్యా’’తి. అథ నం తే వాదసహస్సం ఉగ్గణ్హాపేత్వా ‘‘ఉగ్గహితం తే సిప్పం, ఇదాని త్వం జమ్బుదీపతలే విచరిత్వా అత్తనా సద్ధిం పఞ్హం కథేతుం సమత్థం ఓలోకేహీ’’తి తస్స హత్థే జమ్బుసాఖం దత్వా ఉయ్యోజేసుం – ‘‘గచ్ఛ, భద్దే, సచే కోచి గిహిభూతో తయా సద్ధిం పఞ్హం కథేతుం సక్కోతి, తస్సేవ పాదపరిచారికా భవాహి, సచే పబ్బజితో సక్కోతి, తస్స సన్తికే పబ్బజాహీ’’తి.

సా నామేన జమ్బుపరిబ్బాజికా నామ హుత్వా తతో నిక్ఖమిత్వా దిట్ఠే దిట్ఠే పఞ్హం పుచ్ఛన్తీ విచరతి. తాయ సద్ధిం కథేతుం సమత్థో నామ నాహోసి. ‘‘ఇతో జమ్బుపరిబ్బాజికా ఆగచ్ఛతీ’’తి సుత్వావ మనుస్సా పలాయన్తి. సా గామం వా నిగమం వా భిక్ఖాయ పవిసన్తీ గామద్వారే వాలుకరాసిం కత్వా తత్థ జమ్బుసాఖం ఠపేత్వా ‘‘మయా సద్ధిం కథేతుం సమత్థో జమ్బుసాఖం మద్దతూ’’తి వత్వా గామం పావిసి. తం ఠానం ఉపసఙ్కమితుం సమత్థో నామ నాహోసి. సాపి మిలాతాయ జమ్బుసాఖాయ అఞ్ఞం జమ్బుసాఖం గణ్హాతి, ఇమినా నీహారేన విచరన్తీ సావత్థిం పత్వా గామద్వారే వాలుకరాసిం కత్వా జమ్బుసాఖం ఠపేత్వా వుత్తనయేనేవ వత్వా భిక్ఖాయ పావిసి. సమ్బహులా గామదారకా జమ్బుసాఖం పరివారేత్వా అట్ఠంసు. తదా సారిపుత్తత్థేరో పిణ్డాయ చరిత్వా కతభత్తకిచ్చో నగరా నిక్ఖన్తో తే దారకే జమ్బుసాఖం పరివారేత్వా ఠితే దిస్వా ‘‘కిం ఇద’’న్తి పుచ్ఛి. దారకా థేరస్స తం పవత్తిం ఆచిక్ఖింసు. ‘‘తేన హి దారకా ఇమం సాఖం మద్దథా’’తి. ‘‘భాయామ, భన్తే’’తి. ‘‘అహం పఞ్హం కథేస్సామి, మద్దథ తుమ్హే’’తి. తే థేరస్స వచనేన సఞ్జాతుస్సాహా తథా కత్వా మద్దన్తా జమ్బుసాఖం ఉక్ఖిపింసు. పరిబ్బాజికా ఆగన్త్వా తే పరిభాసిత్వా ‘‘తుమ్హేహి సద్ధిం మమ పఞ్హేన కిచ్చం నత్థి, కస్మా మే సాఖం మద్దథా’’తి ఆహ. ‘‘అయ్యేనమ్హా మద్దాపితా’’తి ఆహంసు. ‘‘భన్తే, తుమ్హేహి మే సాఖా మద్దాపితా’’తి? ‘‘ఆమ, భగినీ’’తి. ‘‘తేన హి మయా సద్ధిం పఞ్హం కథేథా’’తి. ‘‘సాధు కథేస్సామీ’’తి.

సా వడ్ఢమానకచ్ఛాయాయ పఞ్హం పుచ్ఛితుం థేరస్స సన్తికం అగమాసి, సకలనగరం సఙ్ఖుభి. ‘‘ద్విన్నం పణ్డితానం కథం సుణిస్సామా’’తి నాగరా తాయ సద్ధింయేవ గన్త్వా థేరం వన్దిత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. పరిబ్బాజికా థేరం ఆహ – ‘‘భన్తే, పుచ్ఛామి తే పఞ్హ’’న్తి. ‘‘పుచ్ఛ, భగినీ’’తి. సా వాదసహస్సం పుచ్ఛి, పుచ్ఛితం పుచ్ఛితం థేరో విస్సజ్జేసి. అథ నం థేరో ఆహ – ‘‘ఏత్తకా ఏవ తే పఞ్హా, అఞ్ఞేపి అత్థీ’’తి? ‘‘ఏత్తకా ఏవ, భన్తే’’తి. ‘‘తయా బహూ పఞ్హా పుట్ఠా, మయమ్పి ఏకం పుచ్ఛామ, విస్సజ్జిస్ససి నో’’తి? ‘‘జానమానా విస్సజ్జిస్సామి పుచ్ఛథ, భన్తే’’తి. థేరో ‘‘ఏకం నామ కి’’న్తి (ఖు. పా. ౪.౧) పఞ్హం పుచ్ఛి. సా ‘‘ఏవం నామేస విస్సజ్జేతబ్బో’’తి అజానన్తీ ‘‘కిం నామేతం, భన్తే’’తి పుచ్ఛి. ‘‘బుద్ధపఞ్హో నామ, భగినీ’’తి. ‘‘మయ్హమ్పి తం దేథ, భన్తే’’తి. ‘‘సచే మాదిసా భవిస్ససి, దస్సామీ’’తి. ‘‘తేన హి మం పబ్బాజేథా’’తి. థేరో భిక్ఖునీనం ఆచిక్ఖిత్వా పబ్బాజేసి. సా పబ్బజిత్వా లద్ధూపసమ్పదా కుణ్డలకేసిత్థేరీ నామ హుత్వా కతిపాహచ్చయేనేవ సహ పటిసమ్భిదాహి అరహత్తం పాపుణి.

భిక్ఖూ ధమ్మసభాయం కథం సముట్ఠాపేసుం – ‘‘కుణ్డలకేసిత్థేరియా ధమ్మస్సవనఞ్చ బహుం నత్థి, పబ్బజితకిచ్చఞ్చస్సా మత్థకం పత్తం, ఏకేన కిర చోరేన సద్ధిం మహాసఙ్గామం కత్వా జినిత్వా ఆగతా’’తి. సత్థా ఆగన్త్వా ‘‘కాయ నుత్థ, భిక్ఖవే, ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఇమాయ నామా’’తి వుత్తే, ‘‘భిక్ఖవే, మయా దేసితధమ్మం ‘అప్పం వా బహుం వా’తి పమాణం మా గణ్హథ, అనత్థకం పదసతమ్పి సేయ్యో న హోతి, ధమ్మపదం పన ఏకమ్పి సేయ్యోవ. అవసేసచోరే జినన్తస్స చ జయో నామ న హోతి, అజ్ఝత్తికకిలేసచోరే జినన్తస్సేవ పన జయో నామ హోతీ’’తి వత్వా అనుసన్ధిం ఘటేత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమా గాథా అభాసి –

౧౦౨. ‘‘యో చ గాథాసతం భాసే, అనత్థపదసంహితా;

ఏకం ధమ్మపదం సేయ్యో, యం సుత్వా ఉపసమ్మతి.

౧౦౩. ‘‘యో సహస్సం సహస్సేన, సఙ్గామే మానుసే జినే;

ఏకఞ్చ జేయ్యమత్తానం, స వే సఙ్గామజుత్తమో’’తి.

తత్థ గాథాసతన్తి యో చ పుగ్గలో సతపరిచ్ఛేదా బహూపి గాథా భాసేయ్యాతి అత్థో. అనత్థపదసంహితాతి ఆకాసవణ్ణనాదివసేన అనత్థకేహి పదేహి సంహితా. ధమ్మపదన్తి అత్థసాధకం ఖన్ధాదిపటిసంయుత్తం, ‘‘చత్తారిమాని పరిబ్బాజకా ధమ్మపదాని. కతమాని చత్తారి? అనభిజ్ఝా పరిబ్బాజకా ధమ్మపదం, అబ్యాపాదో పరిబ్బాజకా ధమ్మపదం, సమ్మాసతి పరిబ్బాజకా ధమ్మపదం, సమ్మాసమాధి పరిబ్బాజకా ధమ్మపద’’న్తి (అ. ని. ౪.౩౦) ఏవం వుత్తేసు చతూసు ధమ్మపదేసు ఏకమ్పి ధమ్మపదం సేయ్యో. యో సహస్సం సహస్సేనాతి యో ఏకో సఙ్గామయోధో సహస్సేన గుణితం సహస్సం మానుసే ఏకస్మిం సఙ్గామే జినేయ్య, దసమనుస్ససతసహస్సం జినిత్వా జయం ఆహరేయ్య, అయమ్పి సఙ్గామజినతం ఉత్తమో పవరో నామ న హోతి. ఏకఞ్చ జేయ్యమత్తానన్తి యో రత్తిట్ఠానదివాట్ఠానేసు అజ్ఝత్తికకమ్మట్ఠానం సమ్మసన్తో అత్తనో లోభాదికిలేసజయేన అత్తానం జినేయ్య. స వే సఙ్గామజుత్తమోతి సో సఙ్గామజినానం ఉత్తమో పవరో సఙ్గామసీసయోధోతి.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

కుణ్డలకేసిత్థేరీవత్థు తతియం.

౪. అనత్థపుచ్ఛకబ్రాహ్మణవత్థు

అత్తా హవేతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో అనత్థపుచ్ఛకం బ్రాహ్మణం ఆరబ్భ కథేసి.

సో కిర బ్రాహ్మణో ‘‘కిం ను ఖో సమ్మాసమ్బుద్ధో అత్థమేవ జానాతి, ఉదాహు అనత్థమ్పి, పుచ్ఛిస్సామి న’’న్తి సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా పుచ్ఛి – ‘‘భన్తే, తుమ్హే అత్థమేవ జానాథ మఞ్ఞే, నో అనత్థ’’న్తి? ‘‘అత్థఞ్చాహం, బ్రాహ్మణ, జానామి అనత్థఞ్చా’’తి. ‘‘తేన హి మే అనత్థం కథేథా’’తి. అథస్స సత్థా ఇమం గాథమాహ –

‘‘ఉస్సూరసేయ్యం ఆలస్యం, చణ్డిక్కం దీఘసోణ్డియం;

ఏకస్సద్ధానగమనం పరదారూపసేవనం;

ఏతం బ్రాహ్మణ సేవస్సు, అనత్థం తే భవిస్సతీ’’తి.

తం సుత్వా బ్రాహ్మణో సాధుకారమదాసి ‘‘సాధు సాధు, గణాచరియ, గణజేట్ఠక, తుమ్హే అత్థఞ్చ జానాథ అనత్థఞ్చా’’తి. ‘‘ఏవం ఖో, బ్రాహ్మణ, అత్థానత్థజాననకో నామ మయా సదిసో నత్థీ’’తి. అథస్స సత్థా అజ్ఝాసయం ఉపధారేత్వా, ‘‘బ్రాహ్మణ, కేన కమ్మేన జీవసీ’’తి పుచ్ఛి. ‘‘జూతకమ్మేన, భో గోతమా’’తి. ‘‘కిం పన తే జయో హోతి పరాజయో’’తి. ‘‘జయోపి హోతి పరాజయోపీ’’తి వుత్తే, ‘‘బ్రాహ్మణ, అప్పమత్తకో ఏస, పరం జినన్తస్స జయో నామ న సేయ్యో. యో పన కిలేసజయేన అత్తానం జినాతి, తస్స జయో సేయ్యో. న హి తం జయం కోచి అపజయం కాతుం సక్కోతీ’’తి వత్వా అనుసన్ధిం ఘటేత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమా గాథా అభాసి –

౧౦౪. ‘‘అత్తా హవే జితం సేయ్యో, యా చాయం ఇతరా పజా;

అత్తదన్తస్స పోసస్స, నిచ్చం సఞ్ఞతచారినో.

౧౦౫. ‘‘నేవ దేవో న గన్ధబ్బో, న మారో సహ బ్రహ్మునా;

జితం అపజితం కయిరా, తథారూపస్స జన్తునో’’తి.

తత్థ హవేతి నిపాతో. జితన్తి లిఙ్గవిపల్లాసో, అత్తనో కిలేసజయేన అత్తా జితో సేయ్యోతి అత్థో. యా చాయం ఇతరా పజాతి యా పనాయం అవసేసా పజా జూతేన వా ధనహరణేన వా సఙ్గామేన వా బలాభిభవేన వా జితా భవేయ్య, తం జినన్తేన యం జితం, న తం సేయ్యోతి అత్థో. కస్మా పన తదేవ జితం సేయ్యో, ఇదం న సేయ్యోతి? యస్మా అత్తదన్తస్స…పే… తథారూపస్స జన్తునోతి. ఇదం వుత్తం హోతి – యస్మా హి య్వాయం నిక్కిలేసతాయ అత్తదన్తో పోసో, తస్స అత్తదన్తస్స కాయాదీహి నిచ్చం సఞ్ఞతచారినో ఏవరూపస్స ఇమేహి కాయసఞ్ఞమాదీహి సఞ్ఞతస్స జన్తునో దేవో వా గన్ధబ్బో వా మారో వా బ్రహ్మునా సహ ఉట్ఠహిత్వా ‘‘అహమస్స జితం అపజితం కరిస్సామి, మగ్గభావనాయ పహీనే కిలేసే పున ఉప్పాదేస్సామీ’’తి ఘటేన్తోపి వాయమన్తోపి యథా ధనాదీహి పరాజితో పక్ఖన్తరో హుత్వా ఇతరేన జితం పున జినన్తో అపజితం కరేయ్య, ‘‘ఏవం అపజితం కాతుం నేవ సక్కుణేయ్యా’’తి.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

అనత్థపుచ్ఛకబ్రాహ్మణవత్థు చతుత్థం.

౫. సారిపుత్తత్థేరస్స మాతులబ్రాహ్మణవత్థు

మాసే మాసేతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా వేళువనే విహరన్తో సారిపుత్తత్థేరస్స మాతులబ్రాహ్మణం ఆరబ్భ కథేసి.

థేరో కిర తస్స సన్తికం గన్త్వా ఆహ – ‘‘కిం ను ఖో, బ్రాహ్మణ, కిఞ్చిదేవ కుసలం కరోసీ’’తి? ‘‘కరోమి, భన్తే’’తి. ‘‘కిం కరోసీ’’తి? ‘‘మాసే మాసే సహస్సపరిచ్చాగేన దానం దమ్మీ’’తి. ‘‘కస్స దేసీ’’తి? ‘‘నిగణ్ఠానం, భన్తే’’తి. ‘‘కిం పత్థయన్తో’’తి? ‘‘బ్రహ్మలోకం, భన్తే’’తి. ‘‘కిం పన బ్రహ్మలోకస్స అయం మగ్గో’’తి? ‘‘ఆమ, భన్తే’’తి. ‘‘కో ఏవమాహా’’తి? ‘‘ఆచరియేహి మే కథితం, భన్తే’’తి. ‘‘నో త్వం బ్రహ్మలోకస్స మగ్గం జానాసి, నాపి తే ఆచరియా, సత్థావ ఏకో జానాతి, ఏహి, బ్రాహ్మణ, బ్రహ్మలోకస్స తే మగ్గం కథాపేస్సామీ’’తి తం ఆదాయ సత్థు సన్తికం నేత్వా, ‘‘భన్తే, అయం బ్రాహ్మణో ఏవమాహా’’తి, ‘‘తం పవత్తిం ఆరోచేత్వా సాధు వతస్స బ్రహ్మలోకస్స మగ్గం కథేథా’’తి. సత్థా ‘‘ఏవం కిర, బ్రాహ్మణా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఆమ, భో గోతమా’’తి వుత్తే, ‘‘బ్రాహ్మణ, తయా ఏవం దదమానేన వస్ససతం దిన్నదానతోపి ముహుత్తమత్తం పసన్నచిత్తేన మమ సావకస్స ఓలోకనం వా కటచ్ఛుభిక్ఖామత్తదానం వా మహప్ఫలతర’’న్తి వత్వా అనుసన్ధిం ఘటేత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమం గాథమాహ –

౧౦౬. ‘‘మాసే మాసే సహస్సేన, యో యజేథ సతం సమం;

ఏకఞ్చ భావితత్తానం, ముహుత్తమపి పూజయే;

సాయేవ పూజనా సేయ్యో, యఞ్చే వస్ససతం హుత’’న్తి.

తత్థ సహస్సేనాహి సహస్సపరిచ్చాగేన. యో యజేథ సతం సమన్తి యో వస్ససతం మాసే మాసే సహస్సం పరిచ్చజన్తో లోకియమహాజనస్స దానం దదేయ్య, ఏకఞ్చ భావితత్తానన్తి యో పన ఏకం సీలాదిగుణవిసేసేన వడ్ఢితఅత్తానం హేట్ఠిమకోటియా సోతాపన్నం, ఉపరిమకోటియా ఖీణాసవం ఘరద్వారం సమ్పత్తం కటచ్ఛుభిక్ఖాదానవసేన వా యాపనమత్తఆహారదానవసేన వా థూలసాటకదానమత్తేన వా పూజేయ్య. యం ఇతరేన వస్ససతం హుతం. తతో సాయేవ పూజనా సేయ్యో. సేట్ఠో ఉత్తమోతి అత్థోతి.

దేసనావసానే సో బ్రాహ్మణో సోతాపత్తిఫలం పత్తో, అఞ్ఞేపి బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

సారిపుత్తత్థేరస్స మాతులబ్రాహ్మణవత్థు పఞ్చమం.

౬. సారిపుత్తత్థేరస్స భాగినేయ్యవత్థు

యో చ వస్ససతం జన్తూతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా వేళువనే విహరన్తో సారిపుత్తత్థేరస్స భాగినేయ్యం ఆరబ్భ కథేసి.

తమ్పి హి థేరో ఉపసఙ్కమిత్వా ఆహ – ‘‘కిం, బ్రాహ్మణ, కుసలం కరోసీ’’తి? ‘‘ఆమ, భన్తే’’తి. ‘‘కిం కరోసీ’’తి? ‘‘మాసే మాసే ఏకం ఏకం పసుం ఘాతేత్వా అగ్గిం పరిచరామీ’’తి. ‘‘కిమత్థం ఏవం కరోసీ’’తి? ‘‘బ్రహ్మలోకమగ్గో కిరేసో’’తి. ‘‘కేనేవం కథిత’’న్తి? ‘‘ఆచరియేహి మే, భన్తే’’తి. ‘‘నేవ త్వం బ్రహ్మలోకస్స మగ్గం జానాసి, నాపి తే ఆచరియా, ఏహి, సత్థు సన్తికం గమిస్సామా’’తి తం సత్థు సన్తికం నేత్వా తం పవత్తిం ఆరోచేత్వా ‘‘ఇమస్స, భన్తే, బ్రహ్మలోకస్స మగ్గం కథేథా’’తి ఆహ. సత్థా ‘‘ఏవం కిరా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఏవం, భో గోతమా’’తి వుత్తే, ‘‘బ్రాహ్మణ, వస్ససతమ్పి ఏవం అగ్గిం పరిచరన్తస్స తవ అగ్గిపారిచరియా మమ సావకస్స తఙ్ఖణమత్తం పూజమ్పి న పాపుణాతీ’’తి వత్వా అనుసన్ధిం ఘటేత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమం గాథమాహ –

౧౦౭. ‘‘యో చ వస్ససతం జన్తు, అగ్గిం పరిచరే వనే;

ఏకఞ్చ భావితత్తానం, ముహుత్తమపి పూజయే;

సాయేవ పూజనా సేయ్యో, యఞ్చే వస్ససతం హుత’’న్తి.

తత్థ జన్తూతి సత్తాధివచనమేతం. అగ్గిం పరిచరే వనేతి నిప్పపఞ్చభావపత్థనాయ వనం పవిసిత్వాపి తత్థ అగ్గిం పరిచరేయ్య. సేసం పురిమసదిసమేవాతి.

దేసనావసానే సో బ్రాహ్మణో సోతాపత్తిఫలం పాపుణి, అఞ్ఞేపి బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

సారిపుత్తత్థేరస్స భాగినేయ్యవత్థు ఛట్ఠం.

౭. సారిపుత్తత్థేరస్స సహాయకబ్రాహ్మణవత్థు

యం కిఞ్చి యిట్ఠం వాతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా వేళువనే విహరన్తో సారిపుత్తత్థేరస్స సహాయకబ్రాహ్మణం ఆరబ్భ కథేసి.

తమ్పి హి థేరో ఉపసఙ్కమిత్వా ‘‘కిం, బ్రాహ్మణ, కిఞ్చి కుసలం కరోసీ’’తి పుచ్ఛి. ‘‘ఆమ, భన్తే’’తి. ‘‘కిం కరోసీ’’తి? ‘‘యిట్ఠయాగం యజామీ’’తి. ‘‘తదా కిర తం యాగం మహాపరిచ్చాగేన యజ’’న్తి. ఇతో పరం థేరో పురిమనయేనేవ పుచ్ఛిత్వా తం సత్థు సన్తికం నేత్వా తం పవత్తిం ఆరోచేత్వా ‘‘ఇమస్స, భన్తే, బ్రహ్మలోకస్స మగ్గం కథేథా’’తి ఆహ. సత్థా, ‘‘బ్రాహ్మణ, ఏవం కిరా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఏవం, భో గోతమా’’తి వుత్తే, ‘‘బ్రాహ్మణ, తయా సంవచ్ఛరం యిట్ఠయాగం యజన్తేన లోకియమహాజనస్స దిన్నదానం పసన్నచిత్తేన మమ సావకానం వన్దన్తానం ఉప్పన్నకుసలచేతనాయ చతుభాగమత్తమ్పి న అగ్ఘతీ’’తి వత్వా అనుసన్ధిం ఘటేత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమం గాథమాహ –

౧౦౮. ‘‘యం కిఞ్చి యిట్ఠం వ హుతం వ లోకే,

సంవచ్ఛరం యజేథ పుఞ్ఞపేక్ఖో;

సబ్బమ్పి తం న చతుభాగమేతి,

అభివాదనా ఉజ్జుగతేసు సేయ్యో’’తి.

తత్థ యం కిఞ్చీతి అనవసేసపరియాదానవచనమేతం. యిట్ఠన్తి యేభుయ్యేన మఙ్గలకిరియాదివసేసు దిన్నదానం. హుతన్తి అభిసఙ్ఖరిత్వా కతం పాహునదానఞ్చేవ, కమ్మఞ్చ ఫలఞ్చ సద్దహిత్వా కతదానఞ్చ. సంవచ్ఛరం యజేథాతి ఏకసంవచ్ఛరం నిరన్తరమేవ వుత్తప్పకారం దానం సకలచక్కవాళేపి లోకియమహాజనస్స దదేయ్య. పుఞ్ఞపేక్ఖోతి పుఞ్ఞం ఇచ్ఛన్తో. ఉజ్జుగతేసూతి హేట్ఠిమకోటియా సోతాపన్నేసు ఉపరిమకోటియా ఖీణాసవేసు. ఇదం వుత్తం హోతి – ‘‘ఏవరూపేసు పసన్నచిత్తేన సరీరం ఓనమిత్వా వన్దన్తస్స కుసలచేతనాయ యం ఫలం, తతో చతుభాగమ్పి సబ్బం తం దానం న అగ్ఘతి, తస్మా ఉజుగతేసు అభివాదనమేవ సేయ్యో’’తి.

దేసనావసానే సో బ్రాహ్మణో సోతాపత్తిఫలం పత్తో, అఞ్ఞేపి బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

సారిపుత్తత్థేరస్స సహాయకబ్రాహ్మణవత్థు సత్తమం.

౮. ఆయువడ్ఢనకుమారవత్థు

అభివాదనసీలిస్సాతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా దీఘలఙ్ఘికం నిస్సాయ అరఞ్ఞకుటియం విహరన్తో దీఘాయుకుమారం ఆరబ్భ కథేసి.

దీఘలఙ్ఘికనగరవాసినో కిర ద్వే బ్రాహ్మణా బాహిరకపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా అట్ఠచత్తాలీస వస్సాని తపచరణం కరింసు. తేసు ఏకో ‘‘పవేణి మే నస్సిస్సతి, విబ్భమిస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా అత్తనా కతం తపం పరేసం విక్కిణిత్వా గోసతేన చేవ కహాపణసతేన చ సద్ధిం భరియం లభిత్వా కుటుమ్బం సణ్ఠపేసి. అథస్స భరియా పుత్తం విజాయి. ఇతరో పనస్స సహాయకో పవాసం గన్త్వా పునదేవ తం నగరం పచ్చాగమి. సో తస్స ఆగతభావం సుత్వా పుత్తదారం ఆదాయ సహాయకస్స దస్సనత్థాయ అగమాసి. గన్త్వా పుత్తం మాతు హత్థే దత్వా సయం తావ వన్ది, మాతాపి పుత్తం పితు హత్థే దత్వా వన్ది. సో ‘‘దీఘాయుకా హోథా’’తి ఆహ, పుత్తే పన వన్దాపితే తుణ్హీ అహోసి. అథ నం ‘‘కస్మా, భన్తే, అమ్హేహి వన్దితే ‘దీఘాయుకా హోథా’తి వత్వా ఇమస్స వన్దనకాలే కిఞ్చి న వదేథా’’తి ఆహ. ‘‘ఇమస్సేకో అన్తరాయో అత్థి, బ్రాహ్మణా’’తి. ‘‘కిత్తకం జీవిస్సతి, భన్తే’’తి? ‘‘సత్తాహం, బ్రాహ్మణా’’తి. ‘‘పటిబాహనకారణం అత్థి, భన్తే’’తి? ‘‘నాహం పటిబాహనకారణం జానామీ’’తి. ‘‘కో పన జానేయ్య, భన్తే’’తి? ‘‘సమణో గోతమో జానేయ్య, తస్స సన్తికం గన్త్వా పుచ్ఛాహీ’’తి. ‘‘తత్థ గచ్ఛన్తో తపపరిహానితో భాయామీ’’తి. ‘‘సచే తే పుత్తసినేహో అత్థి, తపపరిహానిం అచిన్తేత్వా తస్స సన్తికం గన్త్వా పుచ్ఛాహీ’’తి.

సో సత్థు సన్తికం గన్త్వా సయం తావ వన్ది. సత్థా ‘‘దీఘాయుకో హోహీ’’తి ఆహ, పజాపతియా వన్దనకాలేపి తస్సా తథేవ వత్వా పుత్తస్స వన్దాపనకాలే తుణ్హీ అహోసి. సో పురిమనయేనేవ సత్థారం పుచ్ఛి, సత్థాపి తథేవ బ్యాకాసి. సో కిర బ్రాహ్మణో సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణం అపటివిజ్ఝిత్వావ అత్తనో మన్తం సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణేన సంసన్దేసి, పటిబాహనూపాయం పన న జానాతి. బ్రాహ్మణో సత్థారం పుచ్ఛి – ‘‘అత్థి పన, భన్తే, పటిబాహనూపాయో’’తి? ‘‘భవేయ్య, బ్రాహ్మణా’’తి. ‘‘కిం భవేయ్యా’’తి? ‘‘సచే త్వం అత్తనో గేహద్వారే మణ్డపం కారేత్వా తస్స మజ్ఝే పీఠికం కారేత్వా తం పరిక్ఖిపన్తో అట్ఠ వా సోళస వా ఆసనాని పఞ్ఞాపేత్వా తేసు మమ సావకే నిసీదాపేత్వా సత్తాహం నిరన్తరం పరిత్తం కాతుం సక్కుణేయ్యాసి, ఏవమస్స అన్తరాయో నస్సేయ్యా’’తి. ‘‘భో గోతమ, మయా మణ్డపాదీని సక్కా కాతుం, తుమ్హాకం పన సావకే కథం లచ్ఛామీ’’తి? ‘‘తయా ఏత్తకే కతే అహం మమ సావకే పహిణిస్సామీ’’తి. ‘‘సాధు, భో గోతమా’’తి సో అత్తనో గేహద్వారే సబ్బం కిచ్చం నిట్ఠాపేత్వా సత్థు సన్తికం అగమాసి. సత్థా భిక్ఖూ పహిణి, తే గన్త్వా తత్థ నిసీదింసు, దారకమ్పి పీఠికాయం నిపజ్జాపేసుం, భిక్ఖూ సత్తరత్తిన్దివం నిరన్తరం పరిత్తం భణింసు, సత్తమే దివసే సాయం సత్థా ఆగచ్ఛి. తస్మిం ఆగతే సబ్బచక్కవాళదేవతా సన్నిపతింసు. ఏకో పన అవరుద్ధకో నామ యక్ఖో ద్వాదస సంవచ్ఛరాని వేస్సవణం ఉపట్ఠహిత్వా తస్స సన్తికా వరం లభన్తో ‘‘ఇతో సత్తమే దివసే ఇమం దారకం గణ్హేయ్యాసీ’’తి లభి. తస్మా సోపి ఆగన్త్వా అట్ఠాసి.

సత్థరి పన తత్థ గతే మహేసక్ఖాసు దేవతాసు సన్నిపతితాసు అప్పేసక్ఖా దేవతా ఓసక్కిత్వా ఓసక్కిత్వా ఓకాసం అలభమానా ద్వాదస యోజనాని పటిక్కమింసు. అవరుద్ధకోపి తథేవ పటిక్కమి, సత్థాపి సబ్బరత్తిం పరిత్తమకాసి. సత్తాహే వీతివత్తే అవరుద్ధకో దారకం న లభి. అట్ఠమే పన దివసే అరుణే ఉగ్గతమత్తే దారకం ఆనేత్వా సత్థారం వన్దాపేసుం. సత్థా ‘‘దీఘాయుకో హోహీ’’తి ఆహ. ‘‘కీవచిరం పన, భో గోతమ, దారకో ఠస్సతీ’’తి? ‘‘వీసవస్ససతం, బ్రాహ్మణా’’తి. అథస్స ‘‘ఆయువడ్ఢనకుమారో’’తి నామం కరింసు. సో వుద్ధిమన్వాయ పఞ్చహి ఉపాసకసతేహి పరివుతో విచరి. అథేకదివసం ధమ్మసభాయం భిక్ఖూ కథం సముట్ఠాపేసుం ‘‘పస్సథావుసో, ఆయువడ్ఢనకుమారేన కిర సత్తమే దివసే మరితబ్బం అభవిస్స, సో ఇదాని వీసవస్ససతట్ఠాయీ హుత్వా పఞ్చహి ఉపాసకసతేహి పరివుతో విచరతి, అత్థి మఞ్ఞే ఇమేసం సత్తానం ఆయువడ్ఢనకారణ’’న్తి. సత్థా ఆగన్త్వా ‘‘కాయ నుత్థ, భిక్ఖవే, ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఇమాయ నామా’’తి వుత్తే, ‘‘భిక్ఖవే, న కేవలం ఆయువడ్ఢనమేవ, ఇమే పన సత్తా గుణవన్తే వన్దన్తా అభివాదేన్తా చతూహి కారణేహి వడ్ఢన్తి, పరిస్సయతో ముచ్చన్తి, యావతాయుకమేవ తిట్ఠన్తీ’’తి వత్వా అనుసన్ధిం ఘటేత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమం గాథమాహ –

౧౦౯. ‘‘అభివాదనసీలిస్స, నిచ్చం వుడ్ఢాపచాయినో;

చత్తారో ధమ్మా వడ్ఢన్తి, ఆయు వణ్ణో సుఖం బల’’న్తి.

తత్థ అభివాదనసీలిస్సాతి వన్దనసీలిస్స, అభిణ్హం వన్దనకిచ్చపసుతస్సాతి అత్థో. వుడ్ఢాపచాయినోతి గిహిస్స వా తదహుపబ్బజితే దహరసామణేరేపి, పబ్బజితస్స వా పన పబ్బజ్జాయ వా ఉపసమ్పదాయ వా వుడ్ఢతరే గుణవుడ్ఢే అపచాయమానస్స, అభివాదనేన వా నిచ్చం పూజేన్తస్సాతి అత్థో. చత్తారో ధమ్మా వడ్ఢన్తీతి ఆయుమ్హి వడ్ఢమానే యత్తకం కాలం తం వడ్ఢతి, తత్తకం ఇతరేపి వడ్ఢన్తియేవ. యేన హి పఞ్ఞాసవస్సఆయుసంవత్తనికం కుసలం కతం, పఞ్చవీసతివస్సకాలే చస్స జీవితన్తరాయో ఉప్పజ్జేయ్య, సో అభివాదనసీలతాయ పటిప్పస్సమ్భతి, సో యావతాయుకమేవ తిట్ఠతి, వణ్ణాదయోపిస్స ఆయునావ సద్ధిం వడ్ఢన్తి. ఇతో ఉత్తరిపి ఏసేవ నయో. అనన్తరాయేన పవత్తస్సాయునో వడ్ఢనం నామ నత్థి.

దేసనావసానే ఆయువడ్ఢనకుమారో పఞ్చహి ఉపాసకసతేహి సద్ధిం సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహి, అఞ్ఞేపి బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

ఆయువడ్ఢనకుమారవత్థు అట్ఠమం.

౯. సంకిచ్చసామణేరవత్థు

యో చ వస్ససతం జీవేతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో సంకిచ్చసామణేరం ఆరబ్భ కథేసి.

సావత్థియం కిర తింసమత్తా కులపుత్తా సత్థు ధమ్మకథం సుత్వా సాసనే ఉరం దత్వా పబ్బజింసు. తే ఉపసమ్పదాయ పఞ్చవస్సా హుత్వా సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా గన్థధురం విపస్సనాధురన్తి ద్వే ధురానీతి సుత్వా ‘‘మయం మహల్లకకాలే పబ్బజితా’’తి గన్థధురే ఉస్సాహం అకత్వా విపస్సనాధురం పూరేతుకామా యావ అరహత్తా కమ్మట్ఠానం కథాపేత్వా, ‘‘భన్తే, ఏకం అరఞ్ఞాయతనం గమిస్సామా’’తి సత్థారం ఆపుచ్ఛింసు. సత్థా ‘‘కతరం ఠానం గమిస్సథా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘అసుకం నామా’’తి వుత్తే ‘‘తత్థ తేసం ఏకం విఘాసాదం నిస్సాయ భయం ఉప్పజ్జిస్సతి, తఞ్చ పన సంకిచ్చసామణేరే గతే వూపసమిస్సతి, అథ నేసం పబ్బజితకిచ్చం పారిపూరిం గమిస్సతీ’’తి అఞ్ఞాసి.

సంకిచ్చసామణేరో నామ సారిపుత్తత్థేరస్స సామణేరో సత్తవస్సికో జాతియా. తస్స కిర మాతా సావత్థియం అడ్ఢకులస్స ధీతా. సా తస్మిం కుచ్ఛిగతే ఏకేన బ్యాధినా తఙ్ఖణఞ్ఞేవ కాలమకాసి. తస్సా ఝాపియమానాయ ఠపేత్వా గబ్భమంసం సేసం ఝాయి. అథస్సా గబ్భమంసం చితకతో ఓతారేత్వా ద్వీసు తీసు ఠానేసు సూలేహి విజ్ఝింసు. సూలకోటి దారకస్స అక్ఖికోటిం పహరి. ఏవం గబ్భమంసం విజ్ఝిత్వా అఙ్గారరాసిమ్హి ఖిపిత్వా అఙ్గారేహేవ పటిచ్ఛాదేత్వా పక్కమింసు. గబ్భమంసం ఝాయి, అఙ్గారమత్థకే పన సువణ్ణబిమ్బసదిసో దారకో పదుమగబ్భే నిపన్నో వియ అహోసి. పచ్ఛిమభవికస్స సత్తస్స హి సినేరునా ఓత్థరియమానస్సపి అరహత్తం అప్పత్వా జీవితక్ఖయో నామ నత్థి. పునదివసే ‘‘చితకం నిబ్బాపేస్సామా’’తి ఆగతా తథానిపన్నం దారకం దిస్వా అచ్ఛరియబ్భుతచిత్తజాతా ‘‘కథఞ్హి నామ ఏత్తకేసు దారూసు ఖీయమానేసు సకలసరీరే ఝాపియమానే దారకో న ఝాయి, కిం ను ఖో భవిస్సతీ’’తి దారకం ఆదాయ అన్తోగామం గన్త్వా నేమిత్తకే పుచ్ఛింసు. నేమిత్తకా ‘‘సచే అయం దారకో అగారం అజ్ఝావస్సిస్సతి, యావ సత్తమా కులపరివట్టా ఞాతకా దుగ్గతా భవిస్సన్తి? సచే పబ్బజిస్సతి, పఞ్చహి సమణసతేహి పరివుతో విచరిస్సతీ’’తి ఆహంసు. తస్స సఙ్కునా అక్ఖికోటియా భిన్నత్తా సంకిచ్చన్తి నామం కరింసు. సో అపరేన సమయేన సంకిచ్చోతి పఞ్ఞాయి. అథ నం ఞాతకా ‘‘హోతు, వడ్ఢితకాలే అమ్హాకం అయ్యస్స సారిపుత్తస్స సన్తికే పబ్బాజేస్సామా’’తి పోసింసు. సో సత్తవస్సికకాలే ‘‘తవ మాతుకుచ్ఛియం వసనకాలే మాతా తే కాలమకాసి, తస్సా సరీరే ఝాపియమానేపి త్వం న ఝాయీ’’తి కుమారకానం కథం సుత్వా ‘‘అహం కిర ఏవరూపా భయా ముత్తో, కిం మే ఘరావాసేన, పబ్బజిస్సామీ’’తి ఞాతకానం ఆరోచేసి. తే ‘‘సాధు, తాతా’’తి సారిపుత్తత్థేరస్స సన్తికం నేత్వా, ‘‘భన్తే, ఇమం పబ్బాజేథా’’తి అదంసు. థేరో తచపఞ్చకకమ్మట్ఠానం దత్వా పబ్బాజేసి. సో ఖురగ్గేయేవ సహ పటిసమ్భిదాహి అరహత్తం పాపుణి. అయం సంకిచ్చసామణేరో నామ.

సత్థా ‘‘ఏతస్మిం గతే తం భయం వూపసమిస్సతి, అథ నేసం పబ్బజితకిచ్చం పారిపూరిం గమిస్సతీ’’తి ఞత్వా, ‘‘భిక్ఖవే, తుమ్హాకం జేట్ఠభాతికం సారిపుత్తత్థేరం ఓలోకేత్వా గచ్ఛథా’’తి ఆహ. తే ‘‘సాధూ’’తి వత్వా థేరస్స సన్తికం గన్త్వా ‘‘కిం, ఆవుసో’’తి వుత్తే మయం సత్థు సన్తికే కమ్మట్ఠానం గహేత్వా అరఞ్ఞం పవిసితుకామా హుత్వా ఆపుచ్ఛిమ్హా, అథ నో సత్థా ఏవమాహ – ‘‘తుమ్హాకం జేట్ఠభాతికం ఓలోకేత్వా గచ్ఛథా’’తి? ‘‘తేనమ్హా ఇధాగతా’’తి. థేరో ‘‘సత్థారా ఇమే ఏకం కారణం దిస్వా ఇధ పహితా భవిస్సన్తి, కిం ను ఖో ఏత’’న్తి ఆవజ్జేన్తో తమత్థం ఞత్వా ఆహ – ‘‘అత్థి పన వో, ఆవుసో, సామణేరో’’తి? ‘‘నత్థి, ఆవుసో’’తి. ‘‘సచే నత్థి, ఇమం సంకిచ్చసామణేరం గహేత్వా గచ్ఛథా’’తి. ‘‘అలం, ఆవుసో, సామణేరం నిస్సాయ నో పలిబోధో భవిస్సతి, కిం అరఞ్ఞే వసన్తానం సామణేరేనా’’తి? ‘‘నావుసో, ఇమం నిస్సాయ తుమ్హాకం పలిబోధో, అపిచ ఖో పన తుమ్హే నిస్సాయ ఇమస్స పలిబోధో భవిస్సతి. సత్థాపి తుమ్హే మమ సన్తికం పహిణన్తో తుమ్హేహి సద్ధిం సామణేరస్స పహిణనం పచ్చాసీసన్తో పహిణి, ఇమం గహేత్వా గచ్ఛథా’’తి. తే ‘‘సాధూ’’తి అధివాసేత్వా సామణేరేన సద్ధిం ఏకతింస జనా థేరం అపలోకేత్వా విహారా నిక్ఖమ్మ చారికం చరన్తా వీసయోజనసతమత్థకే ఏకం సహస్సకులం గామం పాపుణింసు.

మనుస్సా తే దిస్వా పసన్నచిత్తా సక్కచ్చం పరివిసిత్వా, ‘‘భన్తే, కత్థ గమిస్సథా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘యథాఫాసుకట్ఠానం, ఆవుసో’’తి వుత్తే పాదమూలే నిపజ్జిత్వా ‘‘మయం, భన్తే, అయ్యేసు ఇమం ఠానం నిస్సాయ అన్తోవస్సం వసన్తేసు పఞ్చసీలం సమాదాయ ఉపోసథకమ్మం కరిస్సామా’’తి యాచింసు. థేరా అధివాసేసుం. అథ నేసం మనుస్సా రత్తిట్ఠానదివాట్ఠానచఙ్కమనపణ్ణసాలాయో సంవిదహిత్వా ‘‘అజ్జ మయం, స్వే మయ’’న్తి ఉస్సాహప్పత్తా ఉపట్ఠానమకంసు. థేరా వస్సూపనాయికదివసే కతికవత్తం కరింసు, ‘‘ఆవుసో, అమ్హేహి ధరమానకబుద్ధస్స సన్తికే కమ్మట్ఠానం గహితం, న ఖో పన సక్కా అఞ్ఞత్ర పటిపత్తిసమ్పదాయ బుద్ధే ఆరాధేతుం, అమ్హాకఞ్చ అపాయద్వారాని వివటానేవ, తస్మా అఞ్ఞత్ర పాతో భిక్ఖాచారవేలం, సాయం థేరూపట్ఠానవేలఞ్చ సేసకాలే ద్వే ఏకట్ఠానే న భవిస్సామ, యస్స అఫాసుకం భవిస్సతి, తేన ఘణ్డియా పహటాయ తస్స సన్తికం గన్త్వా భేసజ్జం కరిస్సామ, ఇతో అఞ్ఞస్మిం రత్తిభాగే వా దివసభాగే వా అప్పమత్తా కమ్మట్ఠానమనుయుఞ్జిస్సామా’’తి.

తేసు ఏవం కతికం కత్వా విహరన్తేసు ఏకో దుగ్గతపురిసో ధీతరం ఉపనిస్సాయ జీవన్తో తస్మిం ఠానే దుబ్భిక్ఖే ఉప్పన్నే అపరం ధీతరం ఉపనిస్సాయ జీవితుకామో మగ్గం పటిపజ్జి. థేరాపి గామే పిణ్డాయ చరిత్వా వసనట్ఠానం ఆగచ్ఛన్తా అన్తరామగ్గే ఏకిస్సా నదియా న్హత్వా వాలుకపులినే నిసీదిత్వా భత్తకిచ్చం కరింసు. తస్మిం ఖణే సో పురిసో తం ఠానం పత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. అథ నం థేరా ‘‘కహం గచ్ఛసీ’’తి పుచ్ఛింసు. సో తమత్థం ఆరోచేసి. థేరా తస్మిం కారుఞ్ఞం ఉప్పాదేత్వా, ‘‘ఉపాసక, అతివియ ఛాతోసి, గచ్ఛ, పణ్ణం ఆహర, ఏకమేకం తే భత్తపిణ్డం దస్సామా’’తి వత్వా తేన పణ్ణే ఆహటే అత్తనా అత్తనా భుఞ్జననియామేనేవ సూపబ్యఞ్జనేహి సన్నహిత్వా ఏకమేకం పిణ్డం అదంసు. ఏతదేవ కిర వత్తం, యం భోజనకాలే ఆగతస్స భత్తం దదమానేన భిక్ఖునా అగ్గభత్తం అదత్వా అత్తనా భుఞ్జననియామేనేవ థోకం వా బహుం వా దాతబ్బం. తస్మా తేపి తథా అదంసు. సో కతభత్తకిచ్చో థేరే వన్దిత్వా పుచ్ఛి – ‘‘కిం, భన్తే, అయ్యా, కేనచి నిమన్తితా’’తి? ‘‘నత్థి, ఉపాసక, నిమన్తనం, మనుస్సా దేవసికం ఏవరూపమేవ ఆహారం దేన్తీ’’తి. సో చిన్తేసి – ‘‘మయం నిచ్చకాలం ఉట్ఠాయ సముట్ఠాయ కమ్మం కరోన్తాపి ఏవరూపం ఆహారం లద్ధుం న సక్కోమ, కిం మే అఞ్ఞత్థ గతేన, ఇమేసం సన్తికేయేవ జీవిస్సామీ’’తి. అథ నే ఆహ – ‘‘అహం వత్తపటివత్తం కత్వా అయ్యానం సన్తికే వసితుం ఇచ్ఛామీ’’తి. ‘‘సాధు, ఉపాసకా’’తి. సో తేహి సద్ధిం తేసం వసనట్ఠానం గన్త్వా సాధుకం వత్తపటివత్తం కరోన్తో భిక్ఖూ అతివియ ఆరాధేత్వా ద్వేమాసచ్చయేన ధీతరం దట్ఠుకామో హుత్వా ‘‘సచే, అయ్యే, ఆపుచ్ఛిస్సామి, న మం విస్సజ్జిస్సన్తి, అనాపుచ్ఛా గమిస్సామీ’’తి తేసం అనాచిక్ఖిత్వావ నిక్ఖమి. ఏత్తకమేవ కిరస్స ఓళారికం ఖలితం అహోసి, యం భిక్ఖూనం అనారోచేత్వా పక్కామి.

తస్స పన గమనమగ్గే ఏకా అటవీ అత్థి. తత్థ పఞ్చసతానం చోరానం ‘‘యో ఇమం అటవిం పవిసతి, తం మారేత్వా తస్స మంసలోహితేన తుయ్హం బలికమ్మం కరిస్సామా’’తి దేవతాయ ఆయాచనం కత్వా వసన్తానం సత్తమో దివసో హోతి. తస్మా సత్తమే దివసే చోరజేట్ఠకో రుక్ఖం ఆరుయ్హ ఓలోకేన్తో తం ఆగచ్ఛన్తం దిస్వా చోరానం సఞ్ఞమదాసి. తే తస్స అటవిమజ్ఝం పవిట్ఠభావం ఞత్వా పరిక్ఖిపిత్వా తం గణ్హిత్వా గాళ్హబన్ధనం కత్వా అరణిసహితేన అగ్గిం నిబ్బత్తేత్వా దారూని సఙ్కడ్ఢిత్వా మహన్తం అగ్గిక్ఖన్ధం కత్వా సూలాని తచ్ఛింసు. సో తేసం తం కిరియం దిస్వా, ‘‘సామి, ఇమస్మిం ఠానే నేవ సూకరా, న మిగాదయో దిస్సన్తి, కిం కారణా ఇదం కరోథా’’తి పుచ్ఛి. ‘‘తం మారేత్వా తవ మంసలోహితేన దేవతాయ బలికమ్మం కరిస్సామా’’తి. సో మరణభయతజ్జితో భిక్ఖూనం తం ఉపకారం అచిన్తేత్వా కేవలం అత్తనో జీవితమేవ రక్ఖమానో ఏవమాహ – ‘‘సామి, అహం విఘాసాదో, ఉచ్ఛిట్ఠభత్తం భుఞ్జిత్వా వడ్ఢితో, విఘాసాదో నామ కాళకణ్ణికో, అయ్యా పన యతో తతో నిక్ఖమిత్వా పబ్బజితాపి ఖత్తియావ, అసుకస్మిం ఠానే ఏకతింస భిక్ఖూ వసన్తి, తే మారేత్వా బలికమ్మం కరోథ, అతివియ వో దేవతా తుస్సిస్సతీ’’తి. తం సుత్వా చోరా ‘‘భద్దకం ఏస వదేతి, కిం ఇమినా కాళకణ్ణినా, ఖత్తియే మారేత్వా బలికమ్మం కరిస్సామా’’తి చిన్తేత్వా ‘‘ఏహి, నేసం వసనట్ఠానం దస్సేహీ’’తి తమేవ మగ్గదేసకం కత్వా తం ఠానం పత్వా విహారమజ్ఝే భిక్ఖూ అదిస్వా ‘‘కహం భిక్ఖూ’’తి నం పుచ్ఛింసు. సో ద్వే మాసే వసితత్తా తేసం కతికవత్తం జానన్తో ఏవమాహ – ‘‘అత్తనో దివాట్ఠానరత్తిట్ఠానేసు నిసిన్నా, ఏతం ఘణ్డిం పహరథ, ఘణ్డిసద్దేన సన్నిపతిస్సన్తీ’’తి. చోరజేట్ఠకో ఘణ్డిం పహరి.

భిక్ఖూ ఘణ్డిసద్దం సుత్వా ‘‘అకాలే ఘణ్డి పహటా, కస్సచి అఫాసుకం భవిస్సతీ’’తి ఆగన్త్వా విహారమజ్ఝే పటిపాటియా పఞ్ఞత్తేసు పాసాణఫలకేసు నిసీదింసు. సఙ్ఘత్థేరో చోరే ఓలోకేత్వా పుచ్ఛి – ‘‘ఉపాసకా కేనాయం ఘణ్డి పహటా’’తి? చోరజేట్ఠకో ఆహ – ‘‘మయా, భన్తే’’తి. ‘‘కిం కారణా’’తి? ‘‘అమ్హేహి అటవిదేవతాయ ఆయాచితం అత్థి, తస్సా బలికమ్మకరణత్థాయ ఏకం భిక్ఖుం గహేత్వా గమిస్సామా’’తి. తం సుత్వా మహాథేరో భిక్ఖూ ఆహ – ‘‘ఆవుసో, భాతికానం ఉప్పన్నకిచ్చం నామ జేట్ఠభాతికేన నిత్థరితబ్బం, అహం అత్తనో జీవితం తుమ్హాకం పరిచ్చజిత్వా ఇమేహి సద్ధిం గమిస్సామి, మా సబ్బేసం అన్తరాయో హోతు, అప్పమత్తా సమణధమ్మం కరోథా’’తి. అనుథేరో ఆహ – ‘‘భన్తే, జేట్ఠభాతు కిచ్చం నామ కనిట్ఠస్స భారో, అహం గమిస్సామి, తుమ్హే అప్పమత్తా హోథా’’తి. ఇమినా ఉపాయేన ‘‘అహమేవ అహమేవా’’తి వత్వా పటిపాటియా తింసపి జనా ఉట్ఠహింసు, ఏవం తే నేవ ఏకిస్సా మాతుయా పుత్తా, న ఏకస్స పితునో, నాపి వీతరాగా, అథ చ పన అవసేసానం అత్థాయ పటిపాటియా జీవితం పరిచ్చజింసు. తేసు ఏకోపి ‘‘త్వం యాహీ’’తి వత్తుం సమత్థో నామ నాహోసి.

సంకిచ్చసామణేరో తేసం కథం సుత్వా, ‘‘భన్తే, తుమ్హే తిట్ఠథ, అహం తుమ్హాకం జీవితం పరిచ్చజిత్వా గమిస్సామీ’’తి ఆహ. తే ఆహంసు – ‘‘ఆవుసో, మయం సబ్బే ఏకతో మారియమానాపి తం ఏకకం న విస్సజ్జేస్సామా’’తి. ‘‘కిం కారణా, భన్తే’’తి? ‘‘‘ఆవుసో, త్వం ధమ్మసేనాపతిసారిపుత్తత్థేరస్స సామణేరో, సచే తం విస్సజ్జేస్సామ, సామణేరం మే ఆదాయ గన్త్వా చోరానం నియ్యాదింసూ’తి థేరో నో గరహిస్సతి, తం నిన్దం నిత్థరితుం న సక్ఖిస్సామ, తేన తం న విస్సజ్జేస్సామా’’తి. ‘‘భన్తే, సమ్మాసమ్బుద్ధో తుమ్హే మమ ఉపజ్ఝాయస్స సన్తికం పహిణన్తోపి, మమ ఉపజ్ఝాయో మం తుమ్హేహి సద్ధిం పహిణన్తోపి ఇదమేవ కారణం దిస్వా పహిణి, తిట్ఠథ తుమ్హే, అహమేవ గమిస్సామీ’’తి సో తింస భిక్ఖూ వన్దిత్వా ‘‘సచే, భన్తే, మే దోసో అత్థి, ఖమథా’’తి వత్వా నిక్ఖమి. తదా భిక్ఖూనం మహాసంవేగో ఉప్పజ్జి, అక్ఖీని అస్సుపుణ్ణాని హదయమంసం పవేధి. మహాథేరో చోరే ఆహ – ‘‘ఉపాసకా అయం దహరకో తుమ్హే అగ్గిం కరోన్తే, సూలాని తచ్ఛన్తే, పణ్ణాని అత్థరన్తే దిస్వా భాయిస్సతి, ఇమం ఏకమన్తే ఠపేత్వా తాని కిచ్చాని కరేయ్యాథా’’తి. చోరా సామణేరం ఆదాయ గన్త్వా ఏకమన్తే ఠపేత్వా సబ్బకిచ్చాని కరింసు.

కిచ్చపరియోసానే చోరజేట్ఠకో అసిం అబ్బాహిత్వా సామణేరం ఉపసఙ్కమి. సామణేరో నిసీదమానో ఝానం సమాపజ్జిత్వావ నిసీది. చోరజేట్ఠకో అసిం పరివత్తేత్వా సామణేరస్స ఖన్ధే పాతేసి, అసి నమిత్వా ధారాయ ధారం పహరి, సో ‘‘న సమ్మా పహరి’’న్తి మఞ్ఞమానో పున తం ఉజుకం కత్వా పహరి. అసి తాలపణ్ణం వియ వేఠయమానో థరుమూలం అగమాసి. సామణేరఞ్హి తస్మిం కాలే సినేరునా అవత్థరన్తోపి మారేతుం సమత్థో నామ నత్థి, పగేవ అసినా. తం పాటిహారియం దిస్వా చోరజేట్ఠకో చిన్తేసి – ‘‘పుబ్బే మే అసి సిలాథమ్భం వా ఖదిరఖాణుం వా కళీరం వియ ఛిన్దతి, ఇదాని ఏకవారం నమి, ఏకవారం తాలపత్తవేఠకో వియ జాతో. అయం నామ అసి అచేతనా హుత్వాపి ఇమస్స గుణం జానాతి, అహం సచేతనోపి న జానామీ’’తి. సో అసిం భూమియం ఖిపిత్వా తస్స పాదమూలే ఉరేన నిపజ్జిత్వా, ‘‘భన్తే, మయం ధనకారణా అటవిం పవిట్ఠామ్హా, అమ్హే దూరతోవ దిస్వా సహస్సమత్తాపి మనుస్సా పవేధన్తి, ద్వే తిస్సో కథా కథేతుం న సక్కోన్తి. తవ పన సన్తాసమత్తమ్పి నత్థి, ఉక్కాముఖే సువణ్ణం వియ సుపుప్ఫితకణికారం వియ చ తే ముఖం విరోచతి, కిం ను ఖో కారణ’’న్తి పుచ్ఛన్తో ఇమం గాథమాహ –

‘‘తస్స తే నత్థి భీతత్తం, భియ్యో వణ్ణో పసీదతి;

కస్మా న పరిదేవేసి, ఏవరూపే మహబ్భయే’’తి. (థేరగా. ౭౦౬);

సామణేరో ఝానా వుట్ఠాయ తస్స ధమ్మం దేసేన్తో, ‘‘ఆవుసో గామణి, ఖీణాసవస్స అత్తభావో నామ సీసే ఠపితభారో వియ హోతి, సో తస్మిం భిజ్జన్తే వా నస్సన్తే వా తుస్సతేవ, న భాయతీ’’తి వత్వా ఇమా గాథా అభాసి –

‘‘నత్థి చేతసికం దుక్ఖం, అనపేక్ఖస్స గామణి;

అతిక్కన్తా భయా సబ్బే, ఖీణసంయోజనస్స వే.

‘‘ఖీణాయ భవనేత్తియా, దిట్ఠే ధమ్మే యథాతథే;

న భయం మరణే హోతి, భారనిక్ఖేపనే యథా’’తి. (థేరగా. ౭౦౭-౭౦౮);

సో తస్స కథం సుత్వా పఞ్చ చోరసతాని ఓలోకేత్వా ఆహ – ‘‘తుమ్హే కిం కరిస్సథా’’తి? ‘‘తుమ్హే పన, సామీ’’తి. ‘‘మమ తావ, భో, ‘ఏవరూపం పాటిహారియం దిస్వా అగారమజ్ఝే కమ్మం నత్థి, అయ్యస్స సన్తికే పబ్బజిస్సామీ’తి. మయమ్పి తథేవ కరిస్సామా’’తి. ‘‘సాధు, తాతా’’తి తతో పఞ్చసతాపి చోరా సామణేరం వన్దిత్వా పబ్బజ్జం యాచింసు. సో తేసం అసిధారాహి ఏవ కేసే చేవ వత్థదసా చ ఛిన్దిత్వా తమ్బమత్తికాయ రజిత్వా తాని కాసాయాని అచ్ఛాదాపేత్వా దససు సీలేసు పతిట్ఠాపేత్వా తే ఆదాయ గచ్ఛన్తో చిన్తేసి – ‘‘సచాహం థేరే అదిస్వావ గమిస్సామి, తే సమణధమ్మం కాతుం న సక్ఖిస్సన్తి. చోరానఞ్హి మం గహేత్వా నిక్ఖన్తకాలతో పట్ఠాయ తేసు ఏకోపి అస్సూని సన్ధారేతుం నాసక్ఖి, ‘మారితో ను ఖో సామణేరో, నో’తి చిన్తేన్తానం కమ్మట్ఠానం అభిముఖం న భవిస్సతి, తస్మా దిస్వావ నే గమిస్సామీ’’తి. సో పఞ్చసతభిక్ఖుపరివారో తత్థ గన్త్వా అత్తనో దస్సనేన పటిలద్ధఅస్సాసేహి తేహి ‘‘కిం, సప్పురిస, సంకిచ్చ, లద్ధం తే జీవిత’’న్తి వుత్తే, ‘‘ఆమ, భన్తే, ఇమే మం మారేతుకామా హుత్వా మారేతుం అసక్కోన్తా మమ గుణే పసీదిత్వా ధమ్మం సుత్వా పబ్బజితా, అహం ‘తుమ్హే దిస్వావ గమిస్సామీ’తి ఆగతో, అప్పమత్తా సమణధమ్మం కరోథ, అహం సత్థు సన్తికం గమిస్సామీ’’తి తే భిక్ఖూ వన్దిత్వా ఇతరే ఆదాయ ఉపజ్ఝాయస్స సన్తికం గన్త్వా ‘‘కిం సంకిచ్చ, అన్తేవాసికా తే లద్ధా’’తి వుత్తే, ‘‘ఆమ, భన్తే’’తి తం పవత్తిం ఆరోచేసి. థేరేన ‘‘గచ్ఛ సంకిచ్చ, సత్థారం పస్సాహీ’’తి వుత్తే, ‘‘సాధూ’’తి థేరం వన్దిత్వా తే ఆదాయ సత్థు సన్తికం గన్త్వా సత్థారాపి ‘‘కిం సంకిచ్చ, అన్తేవాసికా తే లద్ధా’’తి వుత్తే, ‘‘ఆమ, భన్తే’’తి తం పవత్తిం ఆరోచేసి. సత్థా ‘‘ఏవం కిర, భిక్ఖవే’’తి పుచ్ఛిత్వా, ‘‘ఆమ, భన్తే’’తి వుత్తే, ‘‘భిక్ఖవే, తుమ్హాకం చోరకమ్మం కత్వా దుస్సీలే పతిట్ఠాయ వస్ససతం జీవనతో ఇదాని సీలే పతిట్ఠాయ ఏకదివసమ్పి జీవితం సేయ్యో’’తి వత్వా అనుసన్ధిం ఘటేత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమం గాథమాహ –

౧౧౦. ‘‘యో చ వస్ససతం జీవే, దుస్సీలో అసమాహితో;

ఏకాహం జీవితం సేయ్యో, సీలవన్తస్స ఝాయినో’’తి.

తత్థ దుస్సీలోతి నిస్సీలో. సీలవన్తస్సాతి దుస్సీలస్స వస్ససతం జీవనతో సీలవన్తస్స ద్వీహి ఝానేహి ఝాయినో ఏకదివసమ్పి ఏకముహుత్తమ్పి జీవితం సేయ్యో, ఉత్తమన్తి అత్థో.

దేసనావసానే తే పఞ్చసతాపి భిక్ఖూ సహ పటిసమ్భిదాహి అరహత్తం పాపుణింసు, సమ్పత్తమహాజనస్సాపి సాత్థికా ధమ్మదేసనా అహోసీతి.

అపరేన సమయేన సంకిచ్చో ఉపసమ్పదం లభిత్వా దసవస్సో హుత్వా సామణేరం గణ్హి. సో పన తస్సేవ భాగినేయ్యో అధిముత్తసామణేరో నామ. అథ నం థేరో పరిపుణ్ణవస్సకాలే ఆమన్తేత్వా ‘‘ఉపసమ్పదం తే కరిస్సామి, గచ్ఛ, ఞాతకానం సన్తికే వస్సపరిమాణం పుచ్ఛిత్వా ఏహీ’’తి ఉయ్యోజేసి. సో మాతాపితూనం సన్తికం గచ్ఛన్తో అన్తరామగ్గే పఞ్చసతేహి చోరేహి బలికమ్మత్థాయ మారియమానో తేసం ధమ్మం దేసేత్వా పసన్నచిత్తేహి తేహి ‘‘న తే ఇమస్మిం ఠానే అమ్హాకం అత్థిభావో కస్సచి ఆరోచేతబ్బో’’తి విస్సట్ఠో పటిపథే మాతాపితరో ఆగచ్ఛన్తే దిస్వా తమేవ మగ్గం పటిపజ్జన్తానమ్పి తేసం సచ్చమనురక్ఖన్తో నారోచేసి. తేసం చోరేహి విహేఠియమానానం ‘‘త్వమ్పి చోరేహి సద్ధిం ఏకతో హుత్వా మఞ్ఞే, అమ్హాకం నారోచేసీ’’తి పరిదేవన్తానం సద్దం సుత్వా తే మాతాపితూనమ్పి అనారోచితభావం ఞత్వా పసన్నచిత్తా పబ్బజ్జం యాచింసు. సోపి సంకిచ్చసామణేరో వియ తే సబ్బే పబ్బాజేత్వా ఉపజ్ఝాయస్స సన్తికం ఆనేత్వా తేన సత్థు సన్తికం పేసితో గన్త్వా తం పవత్తిం ఆరోచేసి. సత్థా ‘‘ఏవం కిర, భిక్ఖవే’’తి పుచ్ఛిత్వా, ‘‘ఆమ, భన్తే’’తి వుత్తే పురిమనయేనేవ అనుసన్ధిం ఘటేత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమమేవ గాథమాహ –

‘‘యో చ వస్ససతం జీవే, దుస్సీలో అసమాహితో;

ఏకాహం జీవితం సేయ్యో, సీలవన్తస్స ఝాయినో’’తి.

ఇదమ్పి అధిముత్తసామణేరవత్థు వుత్తనయమేవాతి.

సంకిచ్చసామణేరవత్థు నవమం.

౧౦. ఖాణుకోణ్డఞ్ఞత్థేరవత్థు

యో చ వస్ససతం జీవేతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో ఖాణుకోణ్డఞ్ఞత్థేరం ఆరబ్భ కథేసి.

సో కిర థేరో సత్థు సన్తికే కమ్మట్ఠానం గహేత్వా అరఞ్ఞే విహరన్తో అరహత్తం పత్వా ‘‘సత్థు ఆరోచేస్సామీ’’తి తతో ఆగచ్ఛన్తో అన్తరామగ్గే కిలన్తో మగ్గా ఓక్కమ్మ ఏకస్మిం పిట్ఠిపాసాణే నిసిన్నో ఝానం సమాపజ్జి. అథేకం గామం విలుమ్పిత్వా పఞ్చసతా చోరా అత్తనో బలానురూపేన భణ్డికం బన్ధిత్వా సీసేనాదాయ గచ్ఛన్తా దూరం గన్త్వా కిలన్తరూపా ‘‘దూరం ఆగతామ్హ, ఇమస్మిం పిట్ఠిపాసాణే విస్సమిస్సామా’’తి మగ్గా ఓక్కమ్మ పిట్ఠిపాసాణస్స సన్తికం గన్త్వా థేరం దిస్వాపి ‘‘ఖాణుకో అయ’’న్తి సఞ్ఞినో అహేసుం. అథేకో చోరో థేరస్స సీసే భణ్డికం ఠపేసి, అపరోపి తం నిస్సాయ భణ్డికం ఠపేసి. ఏవం పఞ్చసతాపి చోరా పఞ్చహి భణ్డికసతేహి థేరం పరిక్ఖిపిత్వా సయమ్పి నిసిన్నా నిద్దాయిత్వా అరుణుగ్గమనకాలే పబుజ్ఝిత్వా అత్తనో అత్తనో భణ్డికం గణ్హన్తా థేరం దిస్వా ‘‘అమనుస్సో’’తి సఞ్ఞాయ పలాయితుం ఆరభింసు. అథ నే థేరో ఆహ – ‘‘మా భాయిత్థ ఉపాసకా, పబ్బజితో అహ’’న్తి. తే థేరస్స పాదమూలే నిపజ్జిత్వా ‘‘ఖమథ, భన్తే, మయం ఖాణుకసఞ్ఞినో అహుమ్హా’’తి థేరం ఖమాపేత్వా చోరజేట్ఠకేన ‘‘అహం అయ్యస్స సన్తికే పబ్బజిస్సామీ’’తి వుత్తే సేసా ‘‘మయమ్పి పబ్బజిస్సామా’’తి వత్వా సబ్బేపి ఏకచ్ఛన్దా హుత్వా థేరం పబ్బజ్జం యాచింసు. థేరో సంకిచ్చసామణేరో వియ సబ్బేపి తే పబ్బాజేసి. తతో పట్ఠాయ ఖాణుకోణ్డఞ్ఞోతి పఞ్ఞాయి. సో తేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం సత్థు సన్తికం గన్త్వా సత్థారా ‘‘కిం, కోణ్డఞ్ఞ, అన్తేవాసికా తే లద్ధా’’తి వుత్తే తం పవత్తిం ఆరోచేసి. సత్థా ‘‘ఏవం కిర, భిక్ఖవే’’తి పుచ్ఛిత్వా, ‘‘ఆమ, భన్తే, న నో అఞ్ఞస్స ఏవరూపో ఆనుభావో దిట్ఠపుబ్బో, తేనమ్హా పబ్బజితా’’తి వుత్తే, ‘‘భిక్ఖవే, ఏవరూపే దుప్పఞ్ఞకమ్మే పతిట్ఠాయ వస్ససతం జీవనతో ఇదాని వో పఞ్ఞాసమ్పదాయ వత్తమానానం ఏకాహమ్పి జీవితం సేయ్యో’’తి వత్వా అనుసన్ధిం ఘటేత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమం గాథమాహ –

౧౧౧. ‘‘యో చ వస్ససతం జీవే, దుప్పఞ్ఞో అసమాహితో;

ఏకాహం జీవితం సేయ్యో, పఞ్ఞవన్తస్స ఝాయినో’’తి.

తత్థ దుప్పఞ్ఞో నిప్పఞ్ఞో. పఞ్ఞవన్తస్సాతి సప్పఞ్ఞస్స. సేసం పురిమసదిసమేవాతి.

దేసనావసానే పఞ్చసతాపి తే భిక్ఖూ సహ పటిసమ్భిదాహి అరహత్తం పాపుణింసు. సమ్పత్తమహాజనస్సాపి సాత్థికా ధమ్మదేసనా అహోసీతి.

ఖాణుకోణ్డఞ్ఞత్థేరవత్థు దసమం.

౧౧. సప్పదాసత్థేరవత్థు

యో చ వస్ససతం జీవేతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో సప్పదాసత్థేరం ఆరబ్భ కథేసి.

సావత్థియం కిరేకో కులపుత్తో సత్థు ధమ్మదేసనం సుత్వా పబ్బజిత్వా లద్ధూపసమ్పదో అపరేన సమయేన ఉక్కణ్ఠిత్వా ‘‘మాదిసస్స కులపుత్తస్స గిహిభావో నామ అయుత్తో, పబ్బజ్జాయ ఠత్వా మరణమ్హి మే సేయ్యో’’తి చిన్తేత్వా అత్తనో మరణూపాయం చిన్తేన్తో విచరతి. అథేకదివసం పాతోవ కతభత్తకిచ్చా భిక్ఖూ విహారం గన్త్వా అగ్గిసాలాయ సప్పం దిస్వా తం ఏకస్మిం కుటే పక్ఖిపిత్వా కుటం పిదహిత్వా ఆదాయ విహారా నిక్ఖమింసు. ఉక్కణ్ఠితభిక్ఖుపి భత్తకిచ్చం కత్వా ఆగచ్ఛన్తో తే భిక్ఖూ దిస్వా ‘‘కిం ఇదం, ఆవుసో’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘సప్పో, ఆవుసో’’తి వుత్తే ఇమినా ‘‘కిం కరిస్సథా’’తి? ‘‘ఛడ్డేస్సామ న’’న్తి. తేసం వచనం సుత్వా ‘‘ఇమినా అత్తానం డంసాపేత్వా మరిస్సామీ’’తి ‘‘ఆహరథ, అహం తం ఛడ్డేస్సామీ’’తి తేసం హత్థతో కుటం గహేత్వా ఏకస్మిం ఠానే నిసిన్నో తేన సప్పేన అత్తానం డంసాపేతి, సప్పో డంసితుం న ఇచ్ఛతి. సో కుటే హత్థం ఓతారేత్వా ఇతో చితో చ ఆలోలేతి, ఘోరసప్పస్స ముఖం వివరిత్వా అఙ్గులిం పక్ఖిపతి, నేవ నం సప్పో డంసి. సో ‘‘నాయం ఆసీవిసో, ఘరసప్పో ఏసో’’తి తం పహాయ విహారం అగమాసి. అథ నం భిక్ఖూ ‘‘ఛడ్డితో తే, ఆవుసో, సప్పో’’తి ఆహంసు. ‘‘న సో, ఆవుసో, ఘోరసప్పో, ఘరసప్పో ఏసో’’తి. ‘‘ఘోరసప్పోయేవావుసో, మహన్తం ఫణం కత్వా సుసుయన్తో దుక్ఖేన అమ్హేహి గహితో, కిం కారణా ఏవం త్వం వదేసీ’’తి ఆహంసు. ‘‘అహం, ఆవుసో, తేన అత్తానం డంసాపేన్తోపి ముఖే అఙ్గులిం పక్ఖిపేన్తోపి తం డంసాపేతుం నాసక్ఖి’’న్తి. తం సుత్వా భిక్ఖూ తుణ్హీ అహేసుం.

అథేకదివసం న్హాపితో ద్వే తయో ఖురే ఆదాయ విహారం గన్త్వా ఏకం భూమియం ఠపేత్వా ఏకేన భిక్ఖూనం కేసే ఓహారేతి. సో భూమియం ఠపితం ఖురం గహేత్వా ‘‘ఇమినా గీవం ఛిన్దిత్వా మరిస్సామీ’’తి ఏకస్మిం రుక్ఖే గీవం ఉపనిధాయ ఖురధారం గలనాళియం కత్వా ఠితో ఉపసమ్పదామాళతో పట్ఠాయ అత్తనో సీలం ఆవజ్జేన్తో విమలచన్దమణ్డలం వియ సుధోతమణిఖన్ధమివ చ నిమ్మలం సీలం అద్దస. తస్స తం ఓలోకేన్తస్స సకలసరీరం ఫరన్తీ పీతి ఉప్పజ్జి. సో పీతిం విక్ఖమ్భేత్వా విపస్సనం వడ్ఢేన్తో సహ పటిసమ్భిదాహి అరహత్తం పత్వా ఖురం ఆదాయ విహారమజ్ఝం పావిసి. అథ నం భిక్ఖూ ‘‘కహం గతోసి, ఆవుసో’’తి పుచ్ఛింసు. ‘‘‘ఇమినా ఖురేన గలనాళిం ఛిన్దిత్వా మరిస్సామీ’తి గతోమ్హి, ఆవుసో’’తి. అథ ‘‘కస్మా న మతోసీ’’తి? ఇదానిమ్హి సత్థం ఆహరితుం అభబ్బో జాతో. అహఞ్హి ‘‘ఇమినా ఖురేన గలనాళిం ఛిన్దిస్సామీ’’తి ఞాణఖురేన సబ్బకిలేసే ఛిన్దిన్తి. భిక్ఖూ ‘‘అయం అభూతేన అఞ్ఞం బ్యాకరోతీ’’తి భగవతో ఆరోచేసుం. భగవా తేసం కథం సుత్వా ఆహ – ‘‘న, భిక్ఖవే, ఖీణాసవా నామ సహత్థా అత్తానం జీవితా వోరోపేన్తీ’’తి. భన్తే, తుమ్హే ఇమం ‘‘ఖీణాసవో’’తి వదథ, ఏవం అరహత్తూపనిస్సయసమ్పన్నో పనాయం కస్మా ఉక్కణ్ఠతి, కిమస్స అరహత్తూపనిస్సయకారణం ‘‘కస్మా సో సప్పో ఏతం న డంసతీ’’తి? ‘‘భిక్ఖవే, సో తావ సప్పో ఇమస్స ఇతో తతియే అత్తభావే దాసో అహోసి, సో అత్తనో సామికస్స సరీరం డంసితుం న విసహతీ’’తి. ఏవం తావ నేసం సత్థా ఏకం కారణం ఆచిక్ఖి. తతో పట్ఠాయ చ సో భిక్ఖు సప్పదాసో నామ జాతో.

కస్సపసమ్మాసమ్బుద్ధకాలే కిరేకో కులపుత్తో సత్థు ధమ్మకథం సుత్వా ఉప్పన్నసంవేగో పబ్బజిత్వా లద్ధూపసమ్పదో అపరేన సమయేన అనభిరతియా ఉప్పన్నాయ ఏకస్స సహాయకస్స భిక్ఖునో ఆరోచేసి. సో తస్స అభిణ్హం గిహిభావే ఆదీనవం కథేసి. తం సుత్వా ఇతరో సాసనే అభిరమిత్వా పుబ్బే అనభిరతకాలే మలగ్గహితే సమణపరిక్ఖారే ఏకస్మిం సోణ్డితీరే నిమ్మలే కరోన్తో నిసీది. సహాయకోపిస్స సన్తికేయేవ నిసిన్నో. అథ నం సో ఏవమాహ – ‘‘అహం, ఆవుసో, ఉప్పబ్బజన్తో ఇమే పరిక్ఖారే తుయ్హం దాతుకామో అహోసి’’న్తి. సో లోభం ఉప్పాదేత్వా చిన్తేసి – ‘‘ఇమినా మయ్హం పబ్బజితేన వా ఉప్పబ్బజితేన వా కో అత్థో, ఇదాని పరిక్ఖారే గణ్హిస్సామీ’’తి. సో తతో పట్ఠాయ ‘‘కిం దానావుసో, అమ్హాకం జీవితేన, యే మయం కపాలహత్థా పరకులేసు భిక్ఖాయ చరామ, పుత్తదారేహి సద్ధిం ఆలాపసల్లాపం న కరోమా’’తిఆదీని వదన్తో గిహిభావస్స గుణం కథేసి. సో తస్స కథం సుత్వా పున ఉక్కణ్ఠితో హుత్వా చిన్తేసి – ‘‘అయం మయా ‘ఉక్కణ్ఠితోమ్హీ’తి వుత్తే పఠమం గిహిభావే ఆదీనవం కథేత్వా ఇదాని అభిణ్హం గుణం కథేతి, ‘కిం ను ఖో కారణ’’’న్తి చిన్తేన్తో ‘‘ఇమేసు సమణపరిక్ఖారేసు లోభేనా’’తి ఞత్వా సయమేవ అత్తనో చిత్తం నివత్తేసి. ఏవమస్స కస్సపసమ్మాసమ్బుద్ధకాలే ఏకస్స భిక్ఖునో ఉక్కణ్ఠాపితత్తా ఇదాని అనభిరతి ఉప్పన్నా. యో పన తేనేవ తదా వీసతి వస్ససహస్సాని సమణధమ్మో కతో, స్వస్స ఏతరహి అరహత్తూపనిస్సయో జాతోతి.

ఇమమత్థం తే భిక్ఖూ భగవతో సన్తికా సుత్వా ఉత్తరిం పుచ్ఛింసు – ‘‘భన్తే, అయం కిర భిక్ఖు ఖురధారం గలనాళియం కత్వా ఠితోవ అరహత్తం పాపుణాతి, ఉప్పజ్జిస్సతి ను ఖో ఏత్తకేన ఖణేన అరహత్తమగ్గో’’తి. ‘‘ఆమ, భిక్ఖవే, ఆరద్ధవీరియస్స భిక్ఖునో పాదం ఉక్ఖిపిత్వా భూమియం ఠపేన్తస్స పాదే భూమియం అసమ్పత్తేయేవ అరహత్తమగ్గో ఉప్పజ్జతి. కుసీతస్స పుగ్గలస్స హి వస్ససతం జీవనతో ఆరద్ధవీరియస్స ఖణమత్తమ్పి జీవితం సేయ్యో’’తి వత్వా అనుసన్ధిం ఘటేత్వా ఇమం గాథమాహ –

౧౧౨. ‘‘యో చ వస్ససతం జీవే, కుసీతో హీనవీరియో;

ఏకాహం జీవికం సేయ్యో, వీరియమారభతో దళ్హ’’న్తి.

తత్థ కుసీతోతి కామవితక్కాదీహి తీహి వితక్కేహి వీతినామేన్తో పుగ్గలో. హీనవీరియోతి నిబ్బీరియో. వీరియమారభతో దళ్హన్తి దువిధజ్ఝాననిబ్బత్తనసమత్థం థిరం వీరియం ఆరభన్తస్స. సేసం పురిమసదిసమేవ.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.