౧౧. సప్పదాసత్థేరవత్థు

యో చ వస్ససతం జీవేతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో సప్పదాసత్థేరం ఆరబ్భ కథేసి.

సావత్థియం కిరేకో కులపుత్తో సత్థు ధమ్మదేసనం సుత్వా పబ్బజిత్వా లద్ధూపసమ్పదో అపరేన సమయేన ఉక్కణ్ఠిత్వా ‘‘మాదిసస్స కులపుత్తస్స గిహిభావో నామ అయుత్తో, పబ్బజ్జాయ ఠత్వా మరణమ్హి మే సేయ్యో’’తి చిన్తేత్వా అత్తనో మరణూపాయం చిన్తేన్తో విచరతి. అథేకదివసం పాతోవ కతభత్తకిచ్చా భిక్ఖూ విహారం గన్త్వా అగ్గిసాలాయ సప్పం దిస్వా తం ఏకస్మిం కుటే పక్ఖిపిత్వా కుటం పిదహిత్వా ఆదాయ విహారా నిక్ఖమింసు. ఉక్కణ్ఠితభిక్ఖుపి భత్తకిచ్చం కత్వా ఆగచ్ఛన్తో తే భిక్ఖూ దిస్వా ‘‘కిం ఇదం, ఆవుసో’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘సప్పో, ఆవుసో’’తి వుత్తే ఇమినా ‘‘కిం కరిస్సథా’’తి? ‘‘ఛడ్డేస్సామ న’’న్తి. తేసం వచనం సుత్వా ‘‘ఇమినా అత్తానం డంసాపేత్వా మరిస్సామీ’’తి ‘‘ఆహరథ, అహం తం ఛడ్డేస్సామీ’’తి తేసం హత్థతో కుటం గహేత్వా ఏకస్మిం ఠానే నిసిన్నో తేన సప్పేన అత్తానం డంసాపేతి, సప్పో డంసితుం న ఇచ్ఛతి. సో కుటే హత్థం ఓతారేత్వా ఇతో చితో చ ఆలోలేతి, ఘోరసప్పస్స ముఖం వివరిత్వా అఙ్గులిం పక్ఖిపతి, నేవ నం సప్పో డంసి. సో ‘‘నాయం ఆసీవిసో, ఘరసప్పో ఏసో’’తి తం పహాయ విహారం అగమాసి. అథ నం భిక్ఖూ ‘‘ఛడ్డితో తే, ఆవుసో, సప్పో’’తి ఆహంసు. ‘‘న సో, ఆవుసో, ఘోరసప్పో, ఘరసప్పో ఏసో’’తి. ‘‘ఘోరసప్పోయేవావుసో, మహన్తం ఫణం కత్వా సుసుయన్తో దుక్ఖేన అమ్హేహి గహితో, కిం కారణా ఏవం త్వం వదేసీ’’తి ఆహంసు. ‘‘అహం, ఆవుసో, తేన అత్తానం డంసాపేన్తోపి ముఖే అఙ్గులిం పక్ఖిపేన్తోపి తం డంసాపేతుం నాసక్ఖి’’న్తి. తం సుత్వా భిక్ఖూ తుణ్హీ అహేసుం.

అథేకదివసం న్హాపితో ద్వే తయో ఖురే ఆదాయ విహారం గన్త్వా ఏకం భూమియం ఠపేత్వా ఏకేన భిక్ఖూనం కేసే ఓహారేతి. సో భూమియం ఠపితం ఖురం గహేత్వా ‘‘ఇమినా గీవం ఛిన్దిత్వా మరిస్సామీ’’తి ఏకస్మిం రుక్ఖే గీవం ఉపనిధాయ ఖురధారం గలనాళియం కత్వా ఠితో ఉపసమ్పదామాళతో పట్ఠాయ అత్తనో సీలం ఆవజ్జేన్తో విమలచన్దమణ్డలం వియ సుధోతమణిఖన్ధమివ చ నిమ్మలం సీలం అద్దస. తస్స తం ఓలోకేన్తస్స సకలసరీరం ఫరన్తీ పీతి ఉప్పజ్జి. సో పీతిం విక్ఖమ్భేత్వా విపస్సనం వడ్ఢేన్తో సహ పటిసమ్భిదాహి అరహత్తం పత్వా ఖురం ఆదాయ విహారమజ్ఝం పావిసి. అథ నం భిక్ఖూ ‘‘కహం గతోసి, ఆవుసో’’తి పుచ్ఛింసు. ‘‘‘ఇమినా ఖురేన గలనాళిం ఛిన్దిత్వా మరిస్సామీ’తి గతోమ్హి, ఆవుసో’’తి. అథ ‘‘కస్మా న మతోసీ’’తి? ఇదానిమ్హి సత్థం ఆహరితుం అభబ్బో జాతో. అహఞ్హి ‘‘ఇమినా ఖురేన గలనాళిం ఛిన్దిస్సామీ’’తి ఞాణఖురేన సబ్బకిలేసే ఛిన్దిన్తి. భిక్ఖూ ‘‘అయం అభూతేన అఞ్ఞం బ్యాకరోతీ’’తి భగవతో ఆరోచేసుం. భగవా తేసం కథం సుత్వా ఆహ – ‘‘న, భిక్ఖవే, ఖీణాసవా నామ సహత్థా అత్తానం జీవితా వోరోపేన్తీ’’తి. భన్తే, తుమ్హే ఇమం ‘‘ఖీణాసవో’’తి వదథ, ఏవం అరహత్తూపనిస్సయసమ్పన్నో పనాయం కస్మా ఉక్కణ్ఠతి, కిమస్స అరహత్తూపనిస్సయకారణం ‘‘కస్మా సో సప్పో ఏతం న డంసతీ’’తి? ‘‘భిక్ఖవే, సో తావ సప్పో ఇమస్స ఇతో తతియే అత్తభావే దాసో అహోసి, సో అత్తనో సామికస్స సరీరం డంసితుం న విసహతీ’’తి. ఏవం తావ నేసం సత్థా ఏకం కారణం ఆచిక్ఖి. తతో పట్ఠాయ చ సో భిక్ఖు సప్పదాసో నామ జాతో.

కస్సపసమ్మాసమ్బుద్ధకాలే కిరేకో కులపుత్తో సత్థు ధమ్మకథం సుత్వా ఉప్పన్నసంవేగో పబ్బజిత్వా లద్ధూపసమ్పదో అపరేన సమయేన అనభిరతియా ఉప్పన్నాయ ఏకస్స సహాయకస్స భిక్ఖునో ఆరోచేసి. సో తస్స అభిణ్హం గిహిభావే ఆదీనవం కథేసి. తం సుత్వా ఇతరో సాసనే అభిరమిత్వా పుబ్బే అనభిరతకాలే మలగ్గహితే సమణపరిక్ఖారే ఏకస్మిం సోణ్డితీరే నిమ్మలే కరోన్తో నిసీది. సహాయకోపిస్స సన్తికేయేవ నిసిన్నో. అథ నం సో ఏవమాహ – ‘‘అహం, ఆవుసో, ఉప్పబ్బజన్తో ఇమే పరిక్ఖారే తుయ్హం దాతుకామో అహోసి’’న్తి. సో లోభం ఉప్పాదేత్వా చిన్తేసి – ‘‘ఇమినా మయ్హం పబ్బజితేన వా ఉప్పబ్బజితేన వా కో అత్థో, ఇదాని పరిక్ఖారే గణ్హిస్సామీ’’తి. సో తతో పట్ఠాయ ‘‘కిం దానావుసో, అమ్హాకం జీవితేన, యే మయం కపాలహత్థా పరకులేసు భిక్ఖాయ చరామ, పుత్తదారేహి సద్ధిం ఆలాపసల్లాపం న కరోమా’’తిఆదీని వదన్తో గిహిభావస్స గుణం కథేసి. సో తస్స కథం సుత్వా పున ఉక్కణ్ఠితో హుత్వా చిన్తేసి – ‘‘అయం మయా ‘ఉక్కణ్ఠితోమ్హీ’తి వుత్తే పఠమం గిహిభావే ఆదీనవం కథేత్వా ఇదాని అభిణ్హం గుణం కథేతి, ‘కిం ను ఖో కారణ’’’న్తి చిన్తేన్తో ‘‘ఇమేసు సమణపరిక్ఖారేసు లోభేనా’’తి ఞత్వా సయమేవ అత్తనో చిత్తం నివత్తేసి. ఏవమస్స కస్సపసమ్మాసమ్బుద్ధకాలే ఏకస్స భిక్ఖునో ఉక్కణ్ఠాపితత్తా ఇదాని అనభిరతి ఉప్పన్నా. యో పన తేనేవ తదా వీసతి వస్ససహస్సాని సమణధమ్మో కతో, స్వస్స ఏతరహి అరహత్తూపనిస్సయో జాతోతి.

ఇమమత్థం తే భిక్ఖూ భగవతో సన్తికా సుత్వా ఉత్తరిం పుచ్ఛింసు – ‘‘భన్తే, అయం కిర భిక్ఖు ఖురధారం గలనాళియం కత్వా ఠితోవ అరహత్తం పాపుణాతి, ఉప్పజ్జిస్సతి ను ఖో ఏత్తకేన ఖణేన అరహత్తమగ్గో’’తి. ‘‘ఆమ, భిక్ఖవే, ఆరద్ధవీరియస్స భిక్ఖునో పాదం ఉక్ఖిపిత్వా భూమియం ఠపేన్తస్స పాదే భూమియం అసమ్పత్తేయేవ అరహత్తమగ్గో ఉప్పజ్జతి. కుసీతస్స పుగ్గలస్స హి వస్ససతం జీవనతో ఆరద్ధవీరియస్స ఖణమత్తమ్పి జీవితం సేయ్యో’’తి వత్వా అనుసన్ధిం ఘటేత్వా ఇమం గాథమాహ –

౧౧౨. ‘‘యో చ వస్ససతం జీవే, కుసీతో హీనవీరియో;

ఏకాహం జీవికం సేయ్యో, వీరియమారభతో దళ్హ’’న్తి.

తత్థ కుసీతోతి కామవితక్కాదీహి తీహి వితక్కేహి వీతినామేన్తో పుగ్గలో. హీనవీరియోతి నిబ్బీరియో. వీరియమారభతో దళ్హన్తి దువిధజ్ఝాననిబ్బత్తనసమత్థం థిరం వీరియం ఆరభన్తస్స. సేసం పురిమసదిసమేవ.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

సప్పదాసత్థేరవత్థు ఏకాదసమం.