౧. తమ్బదాఠికచోరఘాతకవత్థు

సహస్సమపి చే వాచాతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా వేళువనే విహరన్తో తమ్బదాఠికచోరఘాతకం ఆరబ్భ కథేసి.

ఏకూనపఞ్చసతా కిర చోరా గామఘాతకాదీని కరోన్తా జీవికం కప్పేసుం. అథేకో పురిసో నిబ్బిద్ధపిఙ్గలో తమ్బదాఠికో తేసం సన్తికం గన్త్వా ‘‘అహమ్పి తుమ్హేహి సద్ధిం జీవిస్సామీ’’తి ఆహ. అథ నం చోరజేట్ఠకస్స దస్సేత్వా ‘‘అయమ్పి అమ్హాకం సన్తికే వసితుం ఇచ్ఛతీ’’తి ఆహంసు. అథ నం చోరజేట్ఠకో ఓలోకేత్వా ‘‘అయం మాతు థనం ఛిన్దిత్వా పితు వా గలలోహితం నీహరిత్వా ఖాదనసమత్థో అతికక్ఖళో’’తి చిన్తేత్వా ‘‘నత్థేతస్స అమ్హాకం సన్తికే వసనకిచ్చ’’న్తి పటిక్ఖిపి. సో ఏవం పటిక్ఖిత్తోపి ఆగన్త్వా ఏకం తస్సేవ అన్తేవాసికం ఉపట్ఠహన్తో ఆరాధేసి. సో తం ఆదాయ చోరజేట్ఠకం ఉపసఙ్కమిత్వా, ‘‘సామి, భద్దకో ఏస, అమ్హాకం ఉపకారకో, సఙ్గణ్హథ న’’న్తి యాచిత్వా చోరజేట్ఠకం పటిచ్ఛాపేసి. అథేకదివసం నాగరా రాజపురిసేహి సద్ధిం ఏకతో హుత్వా తే చోరే గహేత్వా వినిచ్ఛయమహామచ్చానం సన్తికం నయింసు. అమచ్చా తేసం ఫరసునా సీసచ్ఛేదం ఆణాపేసుం. తతో ‘‘కో ను ఖో ఇమే మారేస్సతీ’’తి పరియేసన్తా తే మారేతుం ఇచ్ఛన్తం కఞ్చి అదిస్వా చోరజేట్ఠకం ఆహంసు – ‘‘త్వం ఇమే మారేత్వా జీవితఞ్చేవ లభిస్ససి సమ్మానఞ్చ, మారేహి నే’’తి. సోపి అత్తానం నిస్సాయ వసితత్తా తే మారేతుం న ఇచ్ఛి. ఏతేనూపాయేన ఏకూనపఞ్చసతే పుచ్ఛింసు, సబ్బేపి న ఇచ్ఛింసు. సబ్బపచ్ఛా తం నిబ్బిద్ధపిఙ్గలం తమ్బదాఠికం పుచ్ఛింసు. సో ‘‘సాధూ’’తి సమ్పటిచ్ఛిత్వా తే సబ్బేపి మారేత్వా జీవితఞ్చేవ సమ్మానఞ్చ లభి. ఏతేనూపాయేన నగరస్స దక్ఖిణతోపి పఞ్చ చోరసతాని ఆనేత్వా అమచ్చానం దస్సేత్వా తేహి తేసమ్పి సీసచ్ఛేదే ఆణత్తే చోరజేట్ఠకం ఆదిం కత్వా పుచ్ఛన్తా కఞ్చి మారేతుం ఇచ్ఛన్తం అదిస్వా ‘‘పురిమదివసే ఏకో పురిసో పఞ్చసతే చోరే మారేసి, కహం ను ఖో సో’’తి. ‘‘అసుకట్ఠానే అమ్హేతి దిట్ఠో’’తి వుత్తే తం పక్కోసాపేత్వా ‘‘ఇమే మారేహి, సమ్మానం లచ్ఛసీ’’తి ఆణాపేసుం. సో ‘‘సాధూ’’తి సమ్పటిచ్ఛిత్వా తే సబ్బేపి మారేత్వా సమ్మానం లభి. అథ నం ‘‘భద్దకో అయం పురిసో, నిబద్ధం చోరఘాతకమేవ ఏతం కరిస్సామా’’తి మన్తేత్వా తస్స తం ఠానన్తరం దత్వావ సమ్మానం కరింసు. సో పచ్ఛిమదిసతోపి ఉత్తరదిసతోపి ఆనీతే పఞ్చసతే పఞ్చసతే చోరే ఘాతేసియేవ. ఏవం చతూహి దిసాహి ఆనీతాని ద్వే సహస్సాని మారేత్వా తతో పట్ఠాయ దేవసికం ఏకం ద్వేతి ఆనీతే తే మనుస్సే మారేత్వా పఞ్చపణ్ణాస సంవచ్ఛరాని చోరఘాతకకమ్మం అకాసి.

సో మహల్లకకాలే ఏకప్పహారేనేవ సీసం ఛిన్దితుం న సక్కోతి, ద్వే తయో వారే పహరన్తో మనుస్సే కిలమేతి. నాగరా చిన్తయింసు – ‘‘అఞ్ఞోపి చోరఘాతకో ఉప్పజ్జిస్సతి, అయం అతివియ మనుస్సే కిలమేతి, కిం ఇమినా’’తి తస్స తం ఠానన్తరం హరింసు. సో పుబ్బే చోరఘాతకకమ్మం కరోన్తో ‘‘అహతసాటకే నివాసేతుం, నవసప్పినా సఙ్ఖతం ఖీరయాగుం పివితుం, సుమనపుప్ఫాని పిలన్ధితుం, గన్ధే విలిమ్పితు’’న్తి ఇమాని చత్తారి న లభి. సో ఠానా చావితదివసే ‘‘ఖీరయాగుం మే పచథా’’తి వత్వా అహతవత్థసుమనమాలావిలేపనాని గాహాపేత్వా నదిం గన్త్వా న్హత్వా అహతవత్థాని నివాసేత్వా మాలా పిలన్ధిత్వా గన్ధేహి అనులిత్తగత్తో గేహం ఆగన్త్వా నిసీది. అథస్స నవసప్పినా సఙ్ఖతం ఖీరయాగుం పురతో ఠపేత్వా హత్థధోవనోదకం ఆహరింసు. తస్మిం ఖణే సారిపుత్తత్థేరో సమాపత్తితో వుట్ఠాయ ‘‘కత్థ ను ఖో అజ్జ మయా గన్తబ్బ’’న్తి అత్తనో భిక్ఖాచారం ఓలోకేన్తో తస్స గేహే ఖీరయాగుం దిస్వా ‘‘కరిస్సతి ను ఖో మే పురిసో సఙ్గహ’’న్తి ఉపధారేన్తో ‘‘మం దిస్వా మమ సఙ్గహం కరిస్సతి, కరిత్వా చ పన మహాసమ్పత్తిం లభిస్సతి అయం కులపుత్తో’’తి ఞత్వా చీవరం పారుపిత్వా పత్తం ఆదాయ తస్స గేహద్వారే ఠితమేవ అత్తానం దస్సేసి.

సో థేరం దిస్వా పసన్నచిత్తో చిన్తేసి – ‘‘మయా చిరం చోరఘాతకకమ్మం కతం, బహూ మనుస్సా మారితా, ఇదాని మే గేహే ఖీరయాగు పటియత్తా, థేరో ఆగన్త్వా మమ గేహద్వారే ఠితో, ఇదాని మయా అయ్యస్స దేయ్యధమ్మం దాతుం వట్టతీ’’తి పురతో ఠపితయాగుం అపనేత్వా థేరం ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా అన్తోగేహే నిసీదాపేత్వా పత్తే ఖీరయాగుం ఆకిరిత్వా నవసప్పిం ఆసిఞ్చిత్వా థేరం బీజమానో అట్ఠాసి. అథస్స చ దీఘరత్తం అలద్ధపుబ్బతాయ ఖీరయాగుం పాతుం బలవఅజ్ఝాసయో అహోసి. థేరో తస్స అజ్ఝాసయం ఞత్వా ‘‘త్వం, ఉపాసక, అత్తనో యాగుం పివా’’తి ఆహ. సో అఞ్ఞస్స హత్థే బీజనిం దత్వా యాగుం పివి. థేరో బీజమానం పురిసం ‘‘గచ్ఛ, ఉపాసకమేవ బీజాహీ’’తి ఆహ. సో బీజియమానో కుచ్ఛిపూరం యాగుం పివిత్వా ఆగన్త్వా థేరం బీజమానో ఠత్వా కతాహారకిచ్చస్స థేరస్స పత్తం అగ్గహేసి. థేరో తస్స అనుమోదనం ఆరభి. సో అత్తనో చిత్తం థేరస్స ధమ్మదేసనానుగం కాతుం నాసక్ఖి. థేరో సల్లక్ఖేత్వా, ‘‘ఉపాసక, కస్మా చిత్తం దేసనానుగం కాతుం న సక్కోసీ’’తి పుచ్ఛి. ‘‘భన్తే, మయా దీఘరత్తం కక్ఖళకమ్మం కతం, బహూ మనుస్సా మారితా, తమహం అత్తనో కమ్మం అనుస్సరన్తో చిత్తం అయ్యస్స దేసనానుగం కాతుం నాసక్ఖి’’న్తి. థేరో ‘‘వఞ్చేస్సామి న’’న్తి చిన్తేత్వా ‘‘కిం పన త్వం అత్తనో రుచియా అకాసి, అఞ్ఞేహి కారితోసీ’’తి? ‘‘రాజా మం కారేసి, భన్తే’’తి. ‘‘కిం ను ఖో తే, ఉపాసక, ఏవం సన్తే అకుసలం హోతీ’’తి? మన్దధాతుకో ఉపాసకో థేరేనేవం వుత్తే ‘‘నత్థి మయ్హం అకుసల’’న్తి సఞ్ఞీ హుత్వా తేన హి, ‘‘భన్తే, ధమ్మం కథేథా’’తి. సో థేరే అనుమోదనం కరోన్తే ఏకగ్గచిత్తో హుత్వా ధమ్మం సుణన్తో సోతాపత్తిమగ్గస్స ఓరతో అనులోమికం ఖన్తిం నిబ్బత్తేసి. థేరోపి అనుమోదనం కత్వా పక్కామి.

ఉపాసకం థేరం అనుగన్త్వా నివత్తమానం ఏకా యక్ఖినీ ధేనువేసేన ఆగన్త్వా ఉరే పహరిత్వా మారేసి. సో కాలం కత్వా తుసితపురే నిబ్బత్తి. భిక్ఖూ ధమ్మసభాయం కథం సముట్ఠాపేసుం ‘‘చోరఘాతకో పఞ్చపణ్ణాస వస్సాని కక్ఖళకమ్మం కత్వా అజ్జేవ తతో ముత్తో, అజ్జేవ థేరస్స భిక్ఖం దత్వా అజ్జేవ కాలం కతో, కహం ను ఖో నిబ్బత్తో’’తి. సత్థా ఆగన్త్వా ‘‘కాయ నుత్థ, భిక్ఖవే, ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఇమాయ నామా’’తి వుత్తే, ‘‘భిక్ఖవే, తుసితపురే నిబ్బత్తో’’తి ఆహ. ‘‘కిం, భన్తే, వదేథ, ఏత్తకం కాలం ఏత్తకే మనుస్సే ఘాతేత్వా తుసితవిమానే నిబ్బత్తో’’తి. ‘‘ఆమ, భిక్ఖవే, మహన్తో తేన కల్యాణమిత్తో లద్ధో, సో సారిపుత్తస్స ధమ్మదేసనం సుత్వా అనులోమఞాణం నిబ్బత్తేత్వా ఇతో చుతో తుసితవిమానే నిబ్బత్తో’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

‘‘సుభాసితం సుణిత్వాన, నగరే చోరఘాతకో;

అనులోమఖన్తిం లద్ధాన, మోదతీ తిదివం గతో’’తి.

‘‘భన్తే, అనుమోదనకథా నామ న బలవా, తేన కతం అకుసలకమ్మం మహన్తం, కథం ఏత్తకేన విసేసం నిబ్బత్తేసీ’’తి. సత్థా ‘‘కిం, భిక్ఖవే, ‘మయా దేసితధమ్మస్స అప్పం వా బహుం వా’తి మా పమాణం గణ్హథ. ఏకవాచాపి హి అత్థనిస్సితా సేయ్యావా’’తి వత్వా అనుసన్ధిం ఘటేత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమం గాథమాహ –

౧౦౦. ‘‘సహస్సమపి చే వాచా, అనత్థపదసంహితా;

ఏకం అత్థపదం సేయ్యో, యం సుత్వా ఉపసమ్మతీ’’తి.

తత్థ సహస్సమపీతి పరిచ్ఛేదవచనం, ఏకం సహస్సం ద్వే సహస్సానీతి ఏవం సహస్సేన చేపి పరిచ్ఛిన్నవాచా హోన్తి, తా చ పన అనత్థపదసంహితా ఆకాసవణ్ణనాపబ్బతవణ్ణనావనవణ్ణనాదీని పకాసకేహి అనియ్యానదీపకేహి అనత్థకేహి పదేహి సంహితా యావ బహుకా హోతి, తావ పాపికా ఏవాతి అత్థో. ఏకం అత్థపదన్తి యం పన ‘‘అయం కాయో, అయం కాయగతాసతి, తిస్సో విజ్జా అనుప్పత్తో, కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి ఏవరూపం ఏకం అత్థపదం సుత్వా రాగాదివూపసమేన ఉపసమ్మతి, తం అత్థసాధకం నిబ్బానప్పటిసంయుత్తం ఖన్ధధాతుఆయతనఇన్ద్రియబలబోజ్ఝఙ్గసతిపట్ఠానపరిదీపకం ఏకమ్పి పదం సేయ్యోయేవాతి అత్థో.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

తమ్బదాఠికచోరఘాతకవత్థు పఠమం.