౭. కోసమ్బివాసీతిస్సత్థేరసామణేరవత్థు

సన్తం తస్స మనం హోతీతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో తిస్సత్థేరస్స సామణేరం ఆరబ్భ కథేసి.

ఏకో కిర కోసమ్బివాసీ కులపుత్తో సత్థు సాసనే పబ్బజిత్వా లద్ధుపసమ్పదో ‘‘కోసమ్బివాసీతిస్సత్థేరో’’తి పఞ్ఞాయి. తస్స కోసమ్బియం వుట్ఠవస్సస్స ఉపట్ఠాకో తిచీవరఞ్చేవ సప్పిఫాణితఞ్చ ఆహరిత్వా పాదమూలే ఠపేసి. అథ నం థేరో ఆహ – ‘‘కిం ఇదం ఉపాసకా’’తి. ‘‘నను మయా, భన్తే, తుమ్హే వస్సం వాసితా, అమ్హాకఞ్చ విహారే వుట్ఠవస్సా ఇమం లాభం లభన్తి, గణ్హథ, భన్తే’’తి. ‘‘హోతు, ఉపాసక, న మయ్హం ఇమినా అత్థో’’తి. ‘‘కిం కారణా, భన్తే’’తి? ‘‘మమ సన్తికే కప్పియకారకో సామణేరోపి నత్థి, ఆవుసో’’తి. ‘‘సచే, భన్తే, కప్పియకారకో నత్థి, మమ పుత్తో అయ్యస్స సన్తికే సామణేరో భవిస్సతీ’’తి. థేరో అధివాసేసి. ఉపాసకో సత్తవస్సికం అత్తనో పుత్తం థేరస్స సన్తికం నేత్వా ‘‘ఇమం పబ్బాజేథా’’తి అదాసి. అథస్స థేరో కేసే తేమేత్వా తచపఞ్చకకమ్మట్ఠానం దత్వా పబ్బాజేసి. సో ఖురగ్గేయేవ సహ పటిసమ్భిదాహి అరహత్తం పాపుణి.

థేరో తం పబ్బాజేత్వా అడ్ఢమాసం తత్థ వసిత్వా ‘‘సత్థారం పస్సిస్సామీ’’తి సామణేరం భణ్డకం గాహాపేత్వా గచ్ఛన్తో అన్తరామగ్గే ఏకం విహారం పావిసి. సామణేరో ఉపజ్ఝాయస్స సేనాసనం గహేత్వా పటిజగ్గి. తస్స తం పటిజగ్గన్తస్సేవ వికాలో జాతో, తేన అత్తనో సేనాసనం పటిజగ్గితుం నాసక్ఖి. అథ నం ఉపట్ఠానవేలాయం ఆగన్త్వా నిసిన్నం థేరో పుచ్ఛి – ‘‘సామణేర, అత్తనో వసనట్ఠానం పటిజగ్గిత’’న్తి? ‘‘భన్తే, పటిజగ్గితుం ఓకాసం నాలత్థ’’న్తి. ‘‘తేన హి మమ వసనట్ఠానేయేవ వస, దుక్ఖం తే ఆగన్తుకట్ఠానే బహి వసితు’’న్తి తం గహేత్వావ సేనాసనం పావిసి. థేరో పన పుథుజ్జనో నిపన్నమత్తోవ నిద్దం ఓక్కమి. సామణేరో చిన్తేసి – ‘‘అజ్జ మే ఉపజ్ఝాయేన సద్ధిం తతియో దివసో ఏకసేనాసనే వసన్తస్స, ‘సచే నిపజ్జిత్వా నిద్దాయిస్సామి, థేరో సహసేయ్యం ఆపజ్జేయ్యా’తి నిసిన్నకోవ వీతినామేస్సామీ’’తి ఉపజ్ఝాయస్స మఞ్చకసమీపే పల్లఙ్కం ఆభుజిత్వా నిసిన్నకోవ రత్తిం వీతినామేసి. థేరో పచ్చూసకాలే పచ్చుట్ఠాయ ‘‘సామణేరం నిక్ఖమాపేతుం వట్టతీ’’తి మఞ్చకపస్సే ఠపితబీజనిం గహేత్వా బీజనిపత్తస్స అగ్గేన సామణేరస్స కటసారకం పహరిత్వా బీజనిం ఉద్ధం ఉక్ఖిపన్తో ‘‘సామణేర, బహి నిక్ఖమా’’తి ఆహ, బీజనిపత్తదణ్డకో అక్ఖిమ్హి పటిహఞ్ఞి, తావదేవ అక్ఖి భిజ్జి. సో ‘‘కిం, భన్తే’’తి వత్వా ఉట్ఠాయ ‘‘బహి నిక్ఖమా’’తి వుత్తే ‘‘అక్ఖి మే, భన్తే, భిన్న’’న్తి అవత్వా ఏకేన హత్థేన పటిచ్ఛాదేత్వా నిక్ఖమి. వత్తకరణకాలే చ పన ‘‘అక్ఖి మే భిన్న’’న్తి తుణ్హీ అనిసీదిత్వా ఏకేన హత్థేన అక్ఖిం గహేత్వా ఏకేన హత్థేన ముట్ఠిసమ్ముఞ్జనిం ఆదాయ వచ్చకుటిఞ్చ ముఖధోవనట్ఠానఞ్చ సమ్మజ్జిత్వా ముఖధోవనోదకఞ్చ ఠపేత్వా పరివేణం సమ్మజ్జి. సో ఉపజ్ఝాయస్స దన్తకట్ఠం దదమానో ఏకేనేవ హత్థేన అదాసి.

అథ నం ఉపజ్ఝాయో ఆహ – ‘‘అసిక్ఖితో వతాయం సామణేరో, ఆచరియుపజ్ఝాయానం ఏకేన హత్థేన దన్తకట్ఠం దాతుం న వట్టతీ’’తి. జానామహం, భన్తే, ‘‘న ఏవం వట్టతీ’’తి, ఏకో పన మే హత్థో న తుచ్ఛోతి. ‘‘కిం సామణేరా’’తి? సో ఆదితో పట్ఠాయ తం పవత్తిం ఆరోచేసి. థేరో సుత్వావ సంవిగ్గమానసో ‘‘అహో వత మయా భారియం కమ్మం కత’’న్తి వత్వా ‘‘ఖమాహి మే, సప్పురిస, నాహమేతం జానామి, అవస్సయో మే హోహీ’’తి అఞ్జలిం పగ్గయ్హ సత్తవస్సికదారకస్స పాదమూలే ఉక్కుటికం నిసీది. అథ నం సామణేరో ఆహ – ‘‘నాహం, భన్తే, ఏతదత్థాయ కథేసిం, తుమ్హాకం చిత్తం అనురక్ఖన్తేన మయా ఏవం వుత్తం నేవేత్థ తుమ్హాకం దోసో అత్థి, న మయ్హం. వట్టస్సేవేసో దోసో, మా చిన్తయిత్థ, మయా తుమ్హాకం విప్పటిసారం రక్ఖన్తేనేవ నారోచిత’’న్తి. థేరో సామణేరేన అస్సాసియమానోపి అనస్సాసిత్వా ఉప్పన్నసంవేగో సామణేరస్స భణ్డకం గహేత్వా సత్థు సన్తికం పాయాసి. సత్థాపిస్స ఆగమనం ఓలోకేన్తోవ నిసీది. సో గన్త్వా సత్థారం వన్దిత్వా సత్థారా సద్ధిం పటిసమ్మోదనం కత్వా ‘‘ఖమనీయం తే భిక్ఖు, కిఞ్చి అతిరేకం అఫాసుకం అత్థీ’’తి పుచ్ఛితో ఆహ – ‘‘ఖమనీయం, భన్తే, నత్థి మే కిఞ్చి అతిరేకం అఫాసుకం, అపిచ ఖో పన మే అయం దహరసామణేరో వియ అఞ్ఞో అతిరేకగుణో న దిట్ఠపుబ్బో’’తి. ‘‘కిం పన ఇమినా కతం భిక్ఖూ’’తి. సో ఆదితో పట్ఠాయ సబ్బం తం పవత్తిం భగవతో ఆరోచేన్తో ఆహ – ‘‘ఏవం, భన్తే, మయా ఖమాపియమానో మం ఏవం వదేసి ‘నేవేత్థ తుమ్హాకం దోసో అత్థి, న మయ్హం. వట్టస్సేవేసో దోసో, తుమ్హే మా చిన్తయిత్థా’తి, ఇతి మం అస్సాసేసియేవ, మయి నేవ కోపం, న దోసమకాసి, న మే, భన్తే, ఏవరూపో గుణసమ్పన్నో దిట్ఠపుబ్బో’’తి. అథ నం సత్థా ‘‘భిక్ఖు ఖీణాసవా నామ న కస్సచి కుప్పన్తి, న దుస్సన్తి, సన్తిన్ద్రియా సన్తమానసావ హోన్తీ’’తి వత్వా అనుసన్ధిం ఘటేత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమం గాథమాహ –

౯౬. ‘‘సన్తం తస్స మనం హోతి, సన్తా వాచా చ కమ్మ చ;

సమ్మదఞ్ఞా విముత్తస్స, ఉపసన్తస్స తాదినో’’తి.

తత్థ సన్తం తస్సాతి తస్స ఖీణాసవసామణేరస్స అభిజ్ఝాదీనం అభావేన మనం సన్తమేవ హోతి ఉపసన్తం నిబ్బుతం. తథా ముసావాదాదీనం అభావేన వాచా చ పాణాతిపాతాదీనం అభావేన కాయకమ్మఞ్చ సన్తమేవ హోతి. సమ్మదఞ్ఞా విముత్తస్సాతి నయేన హేతునా జానిత్వా పఞ్చహి విముత్తీహి విముత్తస్స. ఉపసన్తస్సాతి అబ్భన్తరే రాగాదీనం ఉపసమేన ఉపసన్తస్స. తాదినోతి తథారూపస్స గుణసమ్పన్నస్సాతి.

దేసనావసానే కోసమ్బివాసీతిస్సత్థేరో సహ పటిసమ్భిదాహి అరహత్తం పాపుణి. సేసమహాజనస్సాపి సాత్థికా ధమ్మదేసనా అహోసీతి.

కోసమ్బివాసీతిస్సత్థేరసామణేరవత్థు సత్తమం.