౬. సారిపుత్తత్థేరవత్థు

పథవిసమోతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో సారిపుత్తత్థేరం ఆరబ్భ కథేసి.

ఏకస్మిఞ్హి సమయే ఆయస్మా సారిపుత్తో వుట్ఠవస్సో చారికం పక్కమితుకామో భగవన్తం ఆపుచ్ఛిత్వా వన్దిత్వా అత్తనో పరివారేన సద్ధిం నిక్ఖమి. అఞ్ఞేపి బహూ భిక్ఖూ థేరం అనుగచ్ఛింసు. థేరో చ నామగోత్తవసేన పఞ్ఞాయమానే భిక్ఖూ నామగోత్తవసేన కథేత్వా నివత్తాపేసి. అఞ్ఞతరో నామగోత్తవసేన అపాకటో భిక్ఖు చిన్తేసి – ‘‘అహో వత మమ్పి నామగోత్తవసేన పగ్గణ్హన్తో కథేత్వా నివత్తాపేయ్యా’’తి థేరో మహాభిక్ఖుసఙ్ఘస్స అన్తరే తం న సల్లక్ఖేసి. సో ‘‘అఞ్ఞే వియ భిక్ఖూ న మం పగ్గణ్హాతీ’’తి థేరే ఆఘాతం బన్ధి. థేరస్సపి సఙ్ఘాటికణ్ణో తస్స భిక్ఖునో సరీరం ఫుసి, తేనాపి ఆఘాతం బన్ధియేవ. సో ‘‘దాని థేరో విహారూపచారం అతిక్కన్తో భవిస్సతీ’’తి ఞత్వా సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా ‘‘ఆయస్మా మం, భన్తే, సారిపుత్తో తుమ్హాకం అగ్గసావకోమ్హీతి కణ్ణసక్ఖలిం భిన్దన్తో వియ పహరిత్వా అఖమాపేత్వావ చారికం పక్కన్తో’’తి ఆహ. సత్థా థేరం పక్కోసాపేసి.

తస్మిం ఖణే మహామోగ్గల్లానత్థేరో చ ఆనన్దత్థేరో చ చిన్తేసుం – ‘‘అమ్హాకం అగ్గజేట్ఠభాతరా ఇమస్స భిక్ఖునో అపహటభావం సత్థా నో న జానాతి, సీహనాదం పన నదాపేతుకామో భవిస్సతీతి పరిసం సన్నిపాతాపేస్సామా’’తి. తే కుఞ్చికహత్థా పరివేణద్వారాని వివరిత్వా ‘‘అభిక్కమథాయస్మన్తో, అభిక్కమథాయస్మన్తో, ఇదానాయస్మా సారిపుత్తో భగవతో సమ్ముఖా సీహనాదం నదిస్సతీ’’తి (అ. ని. ౯.౧౧) మహాభిక్ఖుసఙ్ఘం సన్నిపాతేసుం. థేరోపి ఆగన్త్వా సత్థారం వన్దిత్వా నిసీది. అథ నం సత్థా తమత్థం పుచ్ఛి. థేరో ‘‘నాయం భిక్ఖు మయా పహటో’’తి అవత్వావ అత్తనో గుణకథం కథేన్తో ‘‘యస్స నూన, భన్తే, కాయే కాయగతాసతి అనుపట్ఠితా అస్స, సో ఇధ అఞ్ఞతరం సబ్రహ్మచారిం ఆసజ్జ అప్పటినిస్సజ్జ చారికం పక్కమేయ్యా’’తి వత్వా ‘‘సేయ్యథాపి, భన్తే, పథవియం సుచిమ్పి నిక్ఖిపన్తి, అసుచిమ్పి నిక్ఖిపన్తీ’’తిఆదినా నయేన అత్తనో పథవీసమచిత్తతఞ్చ ఆపోతేజోవాయో రజోహరణచణ్డాలకుమారకఉసభఛిన్నవిసాణసమచిత్తతఞ్చ అహికుణపాదీహి వియ అత్తనో కాయేన అట్టియనఞ్చ మేదకథాలికా వియ అత్తనో కాయపరిహరణఞ్చ పకాసేసి. ఇమాహి చ పన నవహి ఉపమాహి థేరే అత్తనో గుణే కథేన్తే నవసుపి ఠానేసు ఉదకపరియన్తం కత్వా మహాపథవీ కమ్పి. రజోహరణచణ్డాలకుమారకమేదకథాలికో పమానం పన ఆహరణకాలే పుథుజ్జనా భిక్ఖూ అస్సూని సన్ధారేతుం నాసక్ఖింసు, ఖీణాసవానం ధమ్మసంవేగో ఉదపాది.

థేరే అత్తనో గుణం కథేన్తేయేవ అబ్భాచిక్ఖనకస్స భిక్ఖునో సకలసరీరే డాహో ఉప్పజ్జి, సో తావదేవ భగవతో పాదేసు పతిత్వా అత్తనో అబ్భాచిక్ఖనదోసం పకాసేత్వా అచ్చయం దేసేసి. సత్థా థేరం ఆమన్తేత్వా, ‘‘సారిపుత్త, ఖమ ఇమస్స మోఘపురిసస్స, యావస్స సత్తధా ముద్ధా న ఫలతీ’’తి ఆహ. థేరో ఉక్కుటికం నిసీదిత్వా అఞ్జలిం పగ్గయ్హ ‘‘ఖమామహం, భన్తే, తస్స ఆయస్మతో, ఖమతు చ మే సో ఆయస్మా, సచే మయ్హం దోసో అత్థీ’’తి ఆహ. భిక్ఖూ కథయింసు ‘‘పస్సథ దానావుసో, థేరస్స అనోపమగుణం, ఏవరూపస్స నామ ముసావాదేన అబ్భాచిక్ఖనకస్స భిక్ఖునో ఉపరి అప్పమత్తకమ్పి కోపం వా దోసం వా అకత్వా సయమేవ ఉక్కుటికం నిసీదిత్వా అఞ్జలిం పగ్గయ్హ ఖమాపేతీ’’తి. ‘‘సత్థా తం కథం సుత్వా, భిక్ఖవే, కిం కథేథా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఇదం నామ, భన్తే’’తి వుత్తే, ‘‘న భిక్ఖవే, సక్కా సారిపుత్తసదిసానం కోపం వా దోసం వా ఉప్పాదేతుం, మహాపథవీసదిసం, భిక్ఖవే, ఇన్దఖీలసదిసం పసన్నఉదకరహదసదిసఞ్చ సారిపుత్తస్స చిత్త’’న్తి వత్వా అనుసన్ధిం ఘటేత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమం గాథమాహ –

౯౫. ‘‘పథవిసమో నో విరుజ్ఝతి,

ఇన్దఖిలుపమో తాది సుబ్బతో;

రహదోవ అపేతకద్దమో,

సంసారా న భవన్తి తాదినో’’తి.

తస్సత్థో – భిక్ఖవే, యథా నామ పథవియం సుచీని గన్ధమాలాదీనిపి నిక్ఖిపన్తి, అసుచీని ముత్తకరీసాదీనిపి నిక్ఖిపన్తి, యథా నామ నగరద్వారే నిఖాతం ఇన్దఖీలం దారకాదయో ఓముత్తేన్తిపి ఊహదన్తిపి, అపరే పన తం గన్ధమాలాదీహి సక్కరోన్తి. తత్థ పథవియా ఇన్దఖీలస్స చ నేవ అనురోధో ఉప్పజ్జతి, న విరోధో; ఏవమేవ య్వాయం ఖీణాసవో భిక్ఖు అట్ఠహి లోకధమ్మేహి అకమ్పియభావేన తాది, వతానం సున్దరతాయ సుబ్బతో. సో ‘‘ఇమే మం చతూహి పచ్చయేహి సక్కరోన్తి, ఇమే పన న సక్కరోన్తీ’’తి సక్కారఞ్చ అసక్కారఞ్చ కరోన్తేసు నేవ అనురుజ్ఝతి, నో విరుజ్ఝతి, అథ ఖో పథవిసమో చ ఇన్దఖిలుపమో ఏవ చ హోతి. యథా చ అపగతకద్దమో రహదో పసన్నోదకో హోతి, ఏవం అపగతకిలేసతాయ రాగకద్దమాదీహి అకద్దమో విప్పసన్నోవ హోతి. తాదినోతి తస్స పన ఏవరూపస్స సుగతిదుగ్గతీసు సంసరణవసేన సంసారా నామ న హోన్తీతి.

దేసనావసానే నవ భిక్ఖుసహస్సాని సహ పటిసమ్భిదాహి అరహత్తం పాపుణింసూతి.

సారిపుత్తత్థేరవత్థు ఛట్ఠం.