౧. జీవకపఞ్హవత్థు

గతద్ధినోతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జీవకమ్బవనే విహరన్తో జీవకేన పుట్ఠపఞ్హం ఆరబ్భ కథేసి. జీవకవత్థు ఖన్ధకే (మహావ. ౩౨౬ ఆదయో) విత్థారితమేవ.

ఏకస్మిం పన సమయే దేవదత్తో అజాతసత్తునా సద్ధిం ఏకతో హుత్వా గిజ్ఝకూటం అభిరుహిత్వా పదుట్ఠచిత్తో ‘‘సత్థారం వధిస్సామీ’’తి సిలం పవిజ్ఝి. తం ద్వే పబ్బతకూటాని సమ్పటిచ్ఛింసు. తతో భిజ్జిత్వా గతా పపటికా భగవతో పాదం పహరిత్వా లోహితం ఉప్పాదేసి, భుసా వేదనా పవత్తింసు. భిక్ఖూ సత్థారం మద్దకుచ్ఛిం నయింసు. సత్థా తతోపి జీవకమ్బవనం గన్తుకామో ‘‘తత్థ మం నేథా’’తి ఆహ. భిక్ఖూ భగవన్తం ఆదాయ జీవకమ్బవనం అగమంసు. జీవకో తం పవత్తిం సుత్వా సత్థు సన్తికం గన్త్వా వణపటికమ్మత్థాయ తిఖిణభేసజ్జం దత్వా వణం బన్ధిత్వా సత్థారం ఏతదవోచ – ‘‘భన్తే, మయా అన్తోనగరే ఏకస్స మనుస్సస్స భేసజ్జం కతం, తస్స సన్తికం గన్త్వా పున ఆగమిస్సామి, ఇదం భేసజ్జం యావ మమాగమనా బద్ధనియామేనేవ తిట్ఠతూ’’తి. సో గన్త్వా తస్స పురిసస్స కత్తబ్బకిచ్చం కత్వా ద్వారపిదహనవేలాయ ఆగచ్ఛన్తో ద్వారం న సమ్పాపుణి. అథస్స ఏతదహోసి – ‘‘అహో మయా భారియం కమ్మం కతం, య్వాహం అఞ్ఞతరస్స పురిసస్స వియ తథాగతస్స పాదే తిఖిణభేసజ్జం దత్వా వణం బన్ధిం, అయం తస్స మోచనవేలా, తస్మిం అముచ్చమానే సబ్బరత్తిం భగవతో సరీరే పరిళాహో ఉప్పజ్జిస్సతీ’’తి. తస్మిం ఖణే సత్థా ఆనన్దత్థేరం ఆమన్తేసి – ‘‘ఆనన్ద, జీవకో సాయం ఆగచ్ఛన్తో ద్వారం న సమ్పాపుణి, ‘అయం వణస్స మోచనవేలా’తి పన చిన్తేసి, మోచేసి న’’న్తి. థేరో మోచేసి, వణో రుక్ఖతో ఛల్లి వియ అపగతో. జీవకో అన్తోఅరుణేయేవ సత్థు సన్తికం వేగేన ఆగన్త్వా ‘‘కిం ను ఖో, భన్తే, సరీరే వో పరిళాహో ఉప్పన్నో’’తి పుచ్ఛి. సత్థా ‘‘తథాగతస్స ఖో, జీవక, బోధిమణ్డేయేవ సబ్బపరిళాహో వూపసన్తో’’తి అనుసన్ధిం ఘటేత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమం గాథమాహ –

౯౦. ‘‘గతద్ధినో విసోకస్స, విప్పముత్తస్స సబ్బధి;

సబ్బగన్థప్పహీనస్స, పరిళాహో న విజ్జతీ’’తి.

తత్థ గతద్ధినోతి గతమగ్గస్స కన్తారద్ధా వట్టద్ధాతి ద్వే అద్ధా నామ. తేసు కన్తారపటిపన్నో యావ ఇచ్ఛితట్ఠానం న పాపుణాతి, తావ అద్ధికోయేవ, ఏతస్మిం పన పత్తే గతద్ధి నామ హోతి. వట్టసన్నిస్సితాపి సత్తా యావ వట్టే వసన్తి, తావ అద్ధికా ఏవ. కస్మా? వట్టస్స అఖేపితత్తా. సోతాపన్నాదయోపి అద్ధికా ఏవ, వట్టం పన ఖేపేత్వా ఠితో ఖీణాసవో గతద్ధి నామ హోతి. తస్స గతద్ధినో. విసోకస్సాతి వట్టమూలకస్స సోకస్స విగతత్తా విసోకస్స. విప్పముత్తస్స సబ్బధీతి సబ్బేసు ఖన్ధాదిధమ్మేసు విప్పముత్తస్స, సబ్బగన్థప్పహీనస్సాతి చతున్నమ్పి గన్థానం పహీనత్తా సబ్బాగన్థప్పహీనస్స. పరిళాహో న విజ్జతీతి దువిధో పరిళాహో కాయికో చేతసికో చాతి. తేసు ఖీణాసవస్స సీతుణ్హాదివసేన ఉప్పన్నత్తా కాయికపరిళాహో అనిబ్బుతోవ, తం సన్ధాయ జీవకో పుచ్ఛతి. సత్థా పన ధమ్మరాజతాయ దేసనావిధికుసలతాయ చేతసికపరిళాహవసేన దేసనం వినివత్తేన్తో, ‘‘జీవక, పరమత్థేన ఏవరూపస్స ఖీణాసవస్స పరిళాహో న విజ్జతీ’’తి ఆహ.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

జీవకపఞ్హవత్థు పఠమం.