౨. మహాకస్సపత్థేరవత్థు

ఉయ్యుఞ్జన్తీతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా వేళువనే విహరన్తో మహాకస్సపత్థేరం ఆరబ్భ కథేసి.

ఏకస్మిఞ్హి సమయే సత్థా రాజగహే వుట్ఠవస్సో ‘‘అద్ధమాసచ్చయేన చారికం పక్కమిస్సామీ’’తి భిక్ఖూనం ఆరోచాపేసి. వత్తం కిరేతం బుద్ధానం భిక్ఖూహి సద్ధిం చారికం చరితుకామానం ‘‘ఏవం భిక్ఖూ అత్తనో పత్తపచనచీవరరజనాదీని కత్వా సుఖం గమిస్సన్తీ’’తి ‘‘ఇదాని అద్ధమాసచ్చయేన చారికం పక్కమిస్సామీ’’తి భిక్ఖూనం ఆరోచాపనం. భిక్ఖూసు పన అత్తనో పత్తచీవరాదీని కరోన్తేసు మహాకస్సపత్థేరోపి చీవరాని ధోవి. భిక్ఖూ ఉజ్ఝాయింసు ‘‘థేరో కస్మా చీవరాని ధోవతి, ఇమస్మిం నగరే అన్తో చ బహి చ అట్ఠారస మనుస్సకోటియో వసన్తి. తత్థ యే థేరస్స న ఞాతకా, తే ఉపట్ఠాకా, యే న ఉపట్ఠాకా, తే ఞాతకా. తే థేరస్స చతూహి పచ్చయేహి సమ్మానసక్కారం కరోన్తి. ఏత్తకం ఉపకారం పహాయ ఏస కహం గమిస్సతి? సచేపి గచ్ఛేయ్య, మాపమాదకన్దరతో పరం న గమిస్సతీ’’తి. సత్థా కిర యం కన్దరం పత్వా నివత్తేతబ్బయుత్తకే భిక్ఖూ ‘‘తుమ్హే ఇతో నివత్తథ, మా పమజ్జిత్థా’’తి వదతి. తం ‘‘మాపమాదకన్దర’’న్తి వుచ్చతి, తం సన్ధాయేతం వుత్తం.

సత్థాపి చారికం పక్కమన్తో చిన్తేసి – ‘‘ఇమస్మిం నగరే అన్తో చ బహి చ అట్ఠారస మనుస్సకోటియో వసన్తి. మనుస్సానం మఙ్గలామఙ్గలట్ఠానేసు భిక్ఖూహి గన్తబ్బం హోతి, న సక్కా విహారం తుచ్ఛం కాతుం, కం ను ఖో నివత్తేస్సామీ’’తి? అథస్స ఏతదహోసి –‘‘కస్సపస్స హేతే మనుస్సా ఞాతకా చ ఉపట్ఠాకా చ, కస్సపం నివత్తేతుం వట్టతీ’’తి. సో థేరం ఆహ – ‘‘కస్సప, న సక్కా విహారం తుచ్ఛం కాతుం, మనుస్సానం మఙ్గలామఙ్గలట్ఠానేసు భిక్ఖూహి అత్థో హోతి, త్వం అత్తనో పరిసాయ సద్ధిం నివత్తస్సూ’’తి. ‘‘సాధు, భన్తే’’తి థేరో పరిసం ఆదాయ నివత్తి. భిక్ఖూ ఉపజ్ఝాయింసు ‘‘దిట్ఠం వో, ఆవుసో, నను ఇదానేవ అమ్హేహి వుత్తం ‘మహాకస్సపో కస్మా చీవరాని ధోవతి, న ఏసో సత్థారా సద్ధిం గమిస్సతీ’తి, యం అమ్హేహి వుత్తం, తదేవ జాత’’న్తి. సత్థా భిక్ఖూనం కథం సుత్వా నివత్తిత్వా ఠితో ఆహ – ‘‘భిక్ఖవే, కిం నామేతం కథేథా’’తి? ‘‘మహాకస్సపత్థేరం ఆరబ్భ కథేమ, భన్తే’’తి అత్తనా కథితనియామేనేవ సబ్బం ఆరోచేసుం. తం సుత్వా సత్థా ‘‘న, భిక్ఖవే, తుమ్హే కస్సపం ‘కులేసు చ పచ్చయేసు చ లగ్గో’తి వదేథ, సో ‘మమ వచనం కరిస్సామీ’తి నివత్తో. ఏసో హి పుబ్బే పత్థనం కరోన్తోయేవ ‘చతూసు పచ్చయేసు అలగ్గో చన్దూపమో హుత్వా కులాని ఉపసఙ్కమితుం సమత్థో భవేయ్య’న్తి పత్థనం అకాసి. నత్థేతస్స కులే వా పచ్చయే వా లగ్గో, అహం చన్దోపమప్పటిపదఞ్చేవ (సం. ని. ౨.౧౪౬) అరియవంసప్పటిపదఞ్చ కథేన్తో మమ పుత్తం కస్సపం ఆదిం కత్వా కథేసి’’న్తి ఆహ.

భిక్ఖూ సత్థారం పుచ్ఛింసు – ‘‘భన్తే, కదా పన థేరేన పత్థనా ఠపితా’’తి? ‘‘సోతుకామాత్థ, భిక్ఖవే’’తి? ‘‘ఆమ, భన్తే’’తి. సత్థా తేసం, ‘‘భిక్ఖవే, ఇతో కప్పసతసహస్సమత్థకే పదుముత్తరో నామ బుద్ధో లోకే ఉదపాదీ’’తి వత్వా పదుముత్తరపాదమూలే తేన ఠపితపత్థనం ఆదిం కత్వా సబ్బం థేరస్స పుబ్బచరితం కథేసి. తం థేరపాళియం (థేరగా. ౧౦౫౪ ఆదయో) విత్థారితమేవ. సత్థా పన ఇమం థేరస్స పుబ్బచరితం విత్థారేత్వా ‘‘ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, అహం చన్దోపమప్పటిపదఞ్చేవ అరియవంసప్పటిపదఞ్చ మమ పుత్తం కస్సపం ఆదిం కత్వా కథేసిం, మమ పుత్తస్స కస్సపస్స పచ్చయేసు వా కులేసు వా విహారేసు వా పరివేణేసు వా లగ్గో నామ నత్థి, పల్లలే ఓతరిత్వా తత్థ చరిత్వా గచ్ఛన్తో రాజహంసో వియ కత్థచి అలగ్గోయేవ మమ పుత్తో’’తి అనుసన్ధిం ఘటేత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమం గాథమాహ –

౯౧. ‘‘ఉయ్యుఞ్జన్తి సతీమన్తో, న నికేతే రమన్తి తే;

హంసావ పల్లలం హిత్వా, ఓకమోకం జహన్తి తే’’తి.

తత్థ ఉయ్యుఞ్జన్తి సతీమన్తోతి సతివేపుల్లప్పత్తా ఖీణాసవా అత్తనా పటివిద్ధగుణేసు ఝానవిపస్సనాదీసు ఆవజ్జనసమాపజ్జనవుట్ఠానాధిట్ఠానపచ్చవేక్ఖణాహి యుఞ్జన్తి ఘటేన్తి. న నికేతే రమన్తి తేతి తేసం ఆలయే రతి నామ నత్థి. హంసావాతి దేసనాసీసమేతం, అయం పనేత్థ అత్థో – యథా గోచరసమ్పన్నే పల్లలే సకుణా అత్తనో గోచరం గహేత్వా గమనకాలే ‘‘మమ ఉదకం, మమ పదుమం, మమ ఉప్పలం, మమ కణ్ణికా’’తి తస్మిం ఠానే కఞ్చి ఆలయం అకత్వా అనపేక్ఖావ తం ఠానం పహాయ ఉప్పతిత్వా ఆకాసే కీళమానా గచ్ఛన్తి; ఏవమేవం ఖీణాసవా యత్థ కత్థచి విహరన్తాపి కులాదీసు అలగ్గా ఏవ విహరిత్వా గమనసమయేపి తం ఠానం పహాయ గచ్ఛన్తా ‘‘మమ విహారో, మమ పరివేణం, మమూపట్ఠాకా’’తి అనాలయా అనుపేక్ఖావ గచ్ఛన్తి. ఓకమోకన్తి ఆలయాలయం, సబ్బాలయే పరిచ్చజన్తీతి అత్థో.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

మహాకస్సపత్థేరవత్థు దుతియం.