౮. పఞ్చసతభిక్ఖువత్థు

సబ్బత్థ వే సప్పురిసా చజన్తీతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో పఞ్చసతే భిక్ఖూ ఆరబ్భ కథేసి. దేసనా వేరఞ్జాయం సముట్ఠితా.

పఠమబోధియఞ్హి భగవా వేరఞ్జం గన్త్వా వేరఞ్జేన బ్రాహ్మణేన నిమన్తితో పఞ్చహి భిక్ఖుసతేహి సద్ధిం వస్సం ఉపగఞ్ఛి. వేరఞ్జో బ్రాహ్మణో మారావట్టనేన ఆవట్టో ఏకదివసమ్పి సత్థారం ఆరబ్భ సతిం న ఉప్పాదేసి. వేరఞ్జాపి దుబ్భిక్ఖా అహోసి, భిక్ఖూ సన్తరబాహిరం వేరఞ్జం పిణ్డాయ చరిత్వా పిణ్డపాతం అలభన్తా కిలమింసు. తేసం అస్సవాణిజకా పత్థపత్థపులకం భిక్ఖం పఞ్ఞాపేసుం. తే కిలమన్తే దిస్వా మహామోగ్గల్లానత్థేరో పథవోజం భోజేతుకామో, ఉత్తరకురుఞ్చ పిణ్డాయ పవేసేతుకామో అహోసి, సత్థా తం పటిక్ఖిపి. భిక్ఖూనం ఏకదివసమ్పి పిణ్డపాతం ఆరబ్భ పరిత్తాసో నాహోసి, ఇచ్ఛాచారం వజ్జేత్వా ఏవ విహరింసు. సత్థా తత్థ తేమాసం వసిత్వా వేరఞ్జం బ్రాహ్మణం అపలోకేత్వా తేన కతసక్కారసమ్మానో తం సరణేసు పతిట్ఠాపేత్వా తతో నిక్ఖన్తో అనుపుబ్బేన చారికం చరమానో ఏకస్మిం సమయే సావత్థిం పత్వా జేతవనే విహాసి, సావత్థివాసినో సత్థు ఆగన్తుకభత్తాని కరింసు. తదా పన పఞ్చసతమత్తా విఘాసాదా భిక్ఖూ నిస్సాయ అన్తోవిహారేయేవ వసన్తి. తే భిక్ఖూనం భుత్తావసేసాని పణీతభోజనాని భుఞ్జిత్వా నిద్దాయిత్వా ఉట్ఠాయ నదీతీరం గన్త్వా నదన్తా వగ్గన్తా మల్లముట్ఠియుద్ధం యుజ్ఝన్తా కీళన్తా అన్తోవిహారేపి బహివిహారేపి అనాచారమేవ చరన్తా విచరన్తి. భిక్ఖూ ధమ్మసభాయం కథం సముట్ఠాపేసుం ‘‘పస్సథావుసో, ఇమే విఘాసాదా దుబ్భిక్ఖకాలే వేరఞ్జాయం కఞ్చి వికారం న దస్సేసుం, ఇదాని పన ఏవరూపాని పణీతభోజనాని భుఞ్జిత్వా అనేకప్పకారం వికారం దస్సేన్తా విచరన్తి. భిక్ఖూ పన వేరఞ్జాయమ్పి ఉపసన్తరూపా విహరిత్వా ఇదానిపి ఉపసన్తుపసన్తావ విహరన్తీ’’తి. సత్థా ధమ్మసభం గన్త్వా, ‘‘భిక్ఖవే, కిం కథేథా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఇదం నామా’’తి వుత్తే ‘‘పుబ్బేపేతే గద్రభయోనియం నిబ్బత్తా పఞ్చసతా గద్రభా హుత్వా పఞ్చసతానం ఆజానీయసిన్ధవానం అల్లరసముద్దికపానకపీతావసేసం ఉచ్ఛిట్ఠకసటం ఉదకేన మద్దిత్వా మకచిపిలోతికాహి పరిస్సావితత్తా ‘వోలోదక’న్తి సఙ్ఖ్యం గతం అప్పరసం నిహీనం పివిత్వా మధుమత్తా వియ నదన్తా విచరింసూతి వత్వా –

‘‘వాలోదకం అప్పరసం నిహీనం,

పిత్వా మదో జాయతి గద్రభానం;

ఇమఞ్చ పిత్వాన రసం పణీతం,

మదో న సఞ్జాయతి సిన్ధవానం.

‘‘అప్పం పివిత్వాన నిహీనజచ్చో,

సో మజ్జతీ తేన జనిన్ద పుట్ఠో;

ధోరయ్హసీలీ చ కులమ్హి జాతో,

న మజ్జతీ అగ్గరసం పివిత్వా’’తి. (జా. ౧.౨.౬౫);

ఇదం వాలోదకజాతకం విత్థారేన కథేత్వా ‘‘ఏవం, భిక్ఖవే, సప్పురిసా లోకధమ్మం వివజ్జేత్వా సుఖితకాలేపి దుక్ఖితకాలేపి నిబ్బికారావ హోన్తీ’’తి అనుసన్ధిం ఘటేత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమం గాథమాహ –

౮౩. ‘‘సబ్బత్థ వే సప్పురిసా చజన్తి,

న కామకామా లపయన్తి సన్తో;

సుఖేన ఫుట్ఠా అథ వా దుఖేన,

న ఉచ్చావచం పణ్డితా దస్సయన్తీ’’తి.

తత్థ సబ్బత్థాతి పఞ్చక్ఖన్ధాదిభేదేసు సబ్బధమ్మేసు. సప్పురిసాతి సుపురిసా. చజన్తీతి అరహత్తమగ్గఞాణేన అపకడ్ఢన్తా ఛన్దరాగం విజహన్తి. కామకామాతి కామే కామయన్తా కామహేతు కామకారణా. న లపయన్తి సన్తోతి బుద్ధాదయో సన్తో కామహేతు నేవ అత్తనా లపయన్తి, న పరం లపాపేన్తి. యే హి భిక్ఖాయ పవిట్ఠా ఇచ్ఛాచారే ఠితా ‘‘కిం, ఉపాసక, సుఖం తే పుత్తదారస్స, రాజచోరాదీనం వసేన ద్విపదచతుప్పదేసు నత్థి కోచి ఉపద్దవో’’తిఆదీని వదన్తి, తావ తే లపయన్తి నామ. తథా పన వత్వా ‘‘ఆమ, భన్తే, సబ్బేసం నో సుఖం, నత్థి కోచి ఉపద్దవో, ఇదాని నో గేహం పహూతఅన్నపానం, ఇధేవ వసథా’’తి అత్తానం నిమన్తాపేన్తా లపాపేన్తి నామ. సన్తో పన ఇదం ఉభయమ్పి న కరోన్తి. సుఖేన ఫుట్ఠా అథ వా దుఖేనాతి దేసనామత్తమేతం, అట్ఠహి పన లోకధమ్మేహి ఫుట్ఠా తుట్ఠిభావమఙ్కుభావవసేన వా వణ్ణభణనఅవణ్ణభణనవసేన వా ఉచ్చావచం ఆకారం పణ్డితా న దస్సయన్తీతి.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

పఞ్చసతభిక్ఖువత్థు అట్ఠమం.