౭. కాణమాతువత్థు

యథాపి రహదోతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో కాణమాతరం ఆరబ్భ కథేసి. వత్థు వినయే (పాచి. ౨౩౦) ఆగతమేవ.

తదా పన కాణమాతరా అతుచ్ఛహత్థం ధీతరం పతికులం పేసేతుం పక్కేసు పూవేసు చతుక్ఖత్తుం చతున్నం భిక్ఖూనం దిన్నకాలే సత్థారా తస్మిం వత్థుస్మిం సిక్ఖాపదే పఞ్ఞత్తే కాణాయ సామికేన అఞ్ఞాయ పజాపతియా ఆనీతాయ కాణా తం పవత్తిం సుత్వా ‘‘ఇమేహి మే ఘరావాసో నాసితో’’తి దిట్ఠదిట్ఠే భిక్ఖూ అక్కోసతి పరిభాసతి. భిక్ఖూ తం వీథిం పటిపజ్జితుం న విసహింసు. సత్థా తం పవత్తిం ఞత్వా తత్థ అగమాసి. కాణమాతా సత్థారం వన్దిత్వా పఞ్ఞత్తాసనే నిసీదాపేత్వా యాగుఖజ్జకం అదాసి. సత్థా కతపాతరాసో ‘‘కహం కాణా’’తి పుచ్ఛి. ‘‘ఏసా, భన్తే, తుమ్హే దిస్వా మఙ్కుభూతా రోదన్తీ ఠితా’’తి. ‘‘కిం కారణా’’తి? ‘‘ఏసా, భన్తే, భిక్ఖూ అక్కోసతి పరిభాసతి, తస్మా తుమ్హే దిస్వా మఙ్కుభూతా రోదమానా ఠితా’’తి. అథ నం సత్థా పక్కోసాపేత్వా – ‘‘కాణే, కస్మా మం దిస్వా మఙ్కుభూతా నిలీయిత్వా రోదసీ’’తి. అథస్సా మాతా తాయ కతకిరియం ఆరోచేసి. అథ నం సత్థా ఆహ – ‘‘కిం పన కాణమాతే మమ సావకా తయా దిన్నకం గణ్హింసు, అదిన్నక’’న్తి? ‘‘దిన్నకం, భన్తే’’తి. ‘‘సచే మమ సావకా పిణ్డాయ చరన్తా తవ గేహద్వారం పత్తా తయా దిన్నకం గణ్హింసు, కో తేసం దోసో’’తి? ‘‘నత్థి, భన్తే, అయ్యానం దోసో’’. ‘‘ఏతిస్సాయేవ దోసో’’తి. సత్థా కాణం ఆహ – ‘‘కాణే, మయ్హం కిర సావకా పిణ్డాయ చరమానా గేహద్వారం ఆగతా, అథ నేసం తవ మాతరా పూవా దిన్నా, కో నామేత్థ మమ సావకానం దోసో’’తి? ‘‘నత్థి, భన్తే, అయ్యానం దోసో, మయ్హమేవ దోసో’’తి సత్థారం వన్దిత్వా ఖమాపేసి.

అథస్సా సత్థా అనుపుబ్బిం కథం కథేసి, సా సోతాపత్తిఫలం పాపుణి. సత్థా ఉట్ఠాయాసనా విహారం గచ్ఛన్తో రాజఙ్గణేన పాయాసి. రాజా దిస్వా ‘‘సత్థా వియ భణే’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఆమ, దేవా’’తి వుత్తే ‘‘గచ్ఛథ, మమ ఆగన్త్వా వన్దనభావం ఆరోచేథా’’తి పేసేత్వా రాజఙ్గణే ఠితం సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా ‘‘కహం, భన్తే, గతాత్థా’’తి పుచ్ఛి. ‘‘కాణమాతాయ గేహం, మహారాజా’’తి. ‘‘కిం కారణా, భన్తే’’తి? ‘‘కాణా కిర భిక్ఖూ అక్కోసతి పరిభాసతి, తంకారణా గతోమ్హీ’’తి. ‘‘కిం పన వో, భన్తే, తస్సా అనక్కోసనభావో కతో’’తి? ‘‘ఆమ, మహారాజ, భిక్ఖూనఞ్చ అనక్కోసికా కతా, లోకుత్తరకుటుమ్బసామినీ చా’’తి. ‘‘హోతు, భన్తే, తుమ్హేహి సా లోకుత్తరకుటుమ్బసామినీ కతా, అహం పన నం లోకియకుటుమ్బసామినిం కరిస్సామీ’’తి వత్వా రాజా సత్థారం వన్దిత్వా పటినివత్తో పటిచ్ఛన్నమహాయోగ్గం పహిణిత్వా కాణం పక్కోసాపేత్వా సబ్బాభరణేహి అలఙ్కరిత్వా జేట్ఠధీతుట్ఠానే ఠపేత్వా ‘‘మమ ధీతరం పోసేతుం సమత్థా గణ్హన్తూ’’తి ఆహ. అథేకో సబ్బత్థకమహామత్తో ‘‘అహం దేవస్స ధీతరం పోసేస్సామీ’’తి తం అత్తనో గేహం నేత్వా సబ్బం ఇస్సరియం పటిచ్ఛాపేత్వా ‘‘యథారుచి పుఞ్ఞాని కరోహీ’’తి ఆహ. తతో పట్ఠాయ కాణా చతూసు ద్వారేసు పురిసే ఠపేత్వా అత్తనా ఉపట్ఠాతబ్బే భిక్ఖూ చ భిక్ఖునియో చ పరియేసమానాపి న లభతి. కాణాయ గేహద్వారే పటియాదేత్వా ఠపితం ఖాదనీయభోజనీయం మహోఘో వియ పవత్తతి. భిక్ఖూ ధమ్మసభాయం కథం సముట్ఠాపేసుం ‘‘పుబ్బే, ఆవుసో, చత్తారో మహల్లకత్థేరా కాణాయ విప్పటిసారం కరింసు, సా ఏవం విప్పటిసారినీ హుత్వాపి సత్థారం ఆగమ్మ సద్ధాసమ్పదం లభి. సత్థారా పున తస్సా గేహద్వారం భిక్ఖూనం ఉపసఙ్కమనారహం కతం. ఇదాని ఉపట్ఠాతబ్బే భిక్ఖూ వా భిక్ఖునియో వా పరియేసమానాపి న లభతి, అహో బుద్ధా నామ అచ్ఛరియగుణా’’తి. సత్థా ఆగన్త్వా ‘‘కాయ నుత్థ, భిక్ఖవే, ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఇమాయ నామా’’తి వుత్తే ‘‘న, భిక్ఖవే, ఇదానేవ తేహి మహల్లకభిక్ఖూహి కాణాయ విప్పటిసారో కతో, పుబ్బేపి కరింసుయేవ. న చ ఇదానేవ మయా కాణా మమ వచనకారికా కతా, పుబ్బేపి కతాయేవా’’తి వత్వా తమత్థం సోతుకామేహి భిక్ఖూహి యాచితో –

‘‘యత్థేకో లభతే బబ్బు, దుతియో తత్థ జాయతి;

తతియో చ చతుత్థో చ, ఇదం తే బబ్బుకా బిల’’న్తి. (జా. ౧.౧.౧౩౭) –

ఇదం బబ్బుజాతకం విత్థారేన కథేత్వా ‘‘తదా చత్తారో మహల్లకభిక్ఖూ చత్తారో బిళారా అహేసుం, మూసికా కాణా, మణికారో అహమేవా’’తి జాతకం సమోధానేత్వా ‘‘ఏవం, భిక్ఖవే, అతీతేపి కాణా దుమ్మనా ఆవిలచిత్తా విక్ఖిత్తచిత్తా హుత్వా మమ వచనేన పసన్నఉదకరహదో వియ విప్పసన్నచిత్తా అహోసీ’’తి వత్వా అనుసన్ధిం ఘటేత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమం గాథమాహ –

౮౨. ‘‘యథాపి రహదో గమ్భీరో, విప్పసన్నో అనావిలో;

ఏవం ధమ్మాని సుత్వాన, విప్పసీదన్తి పణ్డితా’’తి.

తత్థ రహదోతి యో చతురఙ్గినియాపి సేనాయ ఓగాహన్తియా నఖుభతి ఏవరూపో ఉదకణ్ణవో, సబ్బాకారేన పన చతురాసీతియోజనసహస్సగమ్భీరో నీలమహాసముద్దో రహదో నామ. తస్స హి హేట్ఠా చత్తాలీసయోజనసహస్సమత్తే ఠానే ఉదకం మచ్ఛేహి చలతి, ఉపరి తావత్తకేయేవ ఠానే ఉదకం వాతేన చలతి, మజ్ఝే చతుయోజనసహస్సమత్తే ఠానే ఉదకం నిచ్చలం తిట్ఠతి. అయం గమ్భీరో రహదో నామ. ఏవం ధమ్మానీతి దేసనాధమ్మాని. ఇదం వుత్తం హోతి – యథా నామ రహదో అనాకులతాయ విప్పసన్నో, అచలతాయ అనావిలో, ఏవం మమ దేసనాధమ్మం సుత్వా సోతాపత్తిమగ్గాదివసేన నిరుపక్కిలేసచిత్తతం ఆపజ్జన్తా విప్పసీదన్తి పణ్డితా, అరహత్తప్పత్తా పన ఏకన్తవిప్పసన్నావ హోన్తీతి.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

కాణమాతువత్థు సత్తమం.