౧. రాధత్థేరవత్థు

నిధీనంవ పవత్తారన్తి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో ఆయస్మన్తం రాధత్థేరం ఆరబ్భ కథేసి.

సో కిర గిహికాలే సావత్థియం దుగ్గతబ్రాహ్మణో అహోసి. సో ‘‘భిక్ఖూనం సన్తికే జీవిస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా విహారం గన్త్వా అప్పహరితకం కరోన్తో పరివేణం సమ్మజ్జన్తో ముఖధోవనాదీని దదన్తో అన్తోవిహారేయేవ వసి. భిక్ఖూపి నం సఙ్గణ్హింసు, పబ్బాజేతుం పన న ఇచ్ఛన్తి. సో పబ్బజ్జం అలభమానో కిసో అహోసి. అథేకదివసం సత్థా పచ్చూసకాలే లోకం వోలోకేన్తో తం బ్రాహ్మణం దిస్వా ‘‘కిం ను ఖో’’తి ఉపధారేన్తో ‘‘అరహా భవిస్సతీ’’తి ఞత్వా సాయన్హసమయే విహారచారికం చరన్తో వియ బ్రాహ్మణస్స సన్తికం గన్త్వా, ‘‘బ్రాహ్మణ, కిం కరోన్తో విచరసీ’’తి ఆహ. ‘‘భిక్ఖూనం వత్తపటివత్తం కరోన్తో, భన్తే’’తి. ‘‘లభసి నేసం సన్తికా సఙ్గహ’’న్తి? ‘‘ఆమ, భన్తే, ఆహారమత్తం లభామి, న పన మం పబ్బాజేన్తీ’’తి. సత్థా ఏతస్మిం నిదానే భిక్ఖుసఙ్ఘం సన్నిపాతాపేత్వా తమత్థం పుచ్ఛిత్వా, ‘‘భిక్ఖవే, అత్థి కోచి ఇమస్స బ్రాహ్మణస్స అధికారం సరతీ’’తి పుచ్ఛి. సారిపుత్తత్థేరో ‘‘అహం, భన్తే, సరామి, అయం మే రాజగహే పిణ్డాయ చరన్తస్స అత్తనో అభిహటం కటచ్ఛుభిక్ఖం దాపేసి, ఇమమస్సాహం అధికారం సరామీ’’తి ఆహ. సో సత్థారా ‘‘కిం పన తే, సారిపుత్త, ఏవం కతూపకారం దుక్ఖతో మోచేతుం న వట్టతీ’’తి వుత్తే, ‘‘సాధు, భన్తే, పబ్బాజేస్సామీ’’తి తం బ్రాహ్మణం పబ్బాజేసి. తస్స భత్తగ్గే ఆసనపరియన్తే ఆసనం పాపుణాతి, యాగుభత్తాదీహిపి కిలమతి. థేరో తం ఆదాయ చారికం పక్కామి, అభిక్ఖణఞ్చ నం ‘‘ఇదం తే కత్తబ్బం, ఇదం తే న కత్తబ్బ’’న్తి ఓవది అనుసాసి. సో సువచో అహోసి పదక్ఖిణగ్గాహీ. తస్మా యథానుసిట్ఠం పటిపజ్జమానో కతిపాహేనేవ అరహత్తం పాపుణి.

థేరో తం ఆదాయ సత్థు సన్తికం గన్త్వా వన్దిత్వా నిసీది. అథ నం సత్థా పటిసన్థారం కత్వా ఆహ – ‘‘సువచో ను ఖో, సారిపుత్త, తే అన్తేవాసికో’’తి. ‘‘ఆమ, భన్తే, అతివియ సువచో, కిస్మిఞ్చి దోసే వుచ్చమానే న కుద్ధపుబ్బో’’తి. ‘‘సారిపుత్త, ఏవరూపే సద్ధివిహారికే లభన్తో కిత్తకే గణ్హేయ్యాసీ’’తి? ‘‘భన్తే, బహుకేపి గణ్హేయ్యమేవా’’తి. అథేకదివసం ధమ్మసభాయ కథం సముట్ఠాపేసుం – ‘‘సారిపుత్తత్థేరో కిర కతఞ్ఞూ కతవేదీ, కటచ్ఛుభిక్ఖామత్తం ఉపకారం సరిత్వా దుగ్గతబ్రాహ్మణం పబ్బాజేసి. థేరోపి ఓవాదక్ఖమో ఓవాదక్ఖమమేవ లభీ’’తి. సత్థా తేసం కథం సుత్వా ‘‘న, భిక్ఖవే, ఇదానేవ, పుబ్బేపి సారిపుత్తో కతఞ్ఞూ కతవేదీయేవా’’తి వత్వా తమత్థం పకాసేతుం –

‘‘అలీనచిత్తం నిస్సాయ, పహట్ఠా మహతీ చమూ;

కోసలం సేనాసన్తుట్ఠం, జీవగ్గాహం అగాహయి.

‘‘ఏవం నిస్సయసమ్పన్నో, భిక్ఖు ఆరద్ధవీరియో;

భావయం కుసలం ధమ్మం, యోగక్ఖేమస్స పత్తియా;

పాపుణే అనుపుబ్బేన, సబ్బసంయోజనక్ఖయ’’న్తి. (జా. ౧.౨.౧౧-౧౨) –

ఇమం దుకనిపాతే అలీనచిత్తజాతకం విత్థారేత్వా కథేసి. తదా కిర వడ్ఢకీహి పాదస్స అరోగకరణభావేన కహం అత్తనో ఉపకారం ఞత్వా సబ్బసేతస్స హత్థిపోతకస్స దాయకో ఏకచారికో హత్థీ సారిపుత్తత్థేరో అహోసీతి ఏవం థేరం ఆరబ్భ జాతకం కథేత్వా రాధత్థేరం ఆరబ్భ, ‘‘భిక్ఖవే, భిక్ఖునా నామ రాధేన వియ సువచేన భవితబ్బం, దోసం దస్సేత్వా ఓవదియమానేనపి న కుజ్ఝితబ్బం, ఓవాదదాయకో పన నిధిఆచిక్ఖణకో వియ దట్ఠబ్బో’’తి వత్వా అనుసన్ధిం ఘటేత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమం గాథమాహ –

౭౬. ‘‘నిధీనంవ పవత్తారం, యం పస్సే వజ్జదస్సినం;

నిగ్గయ్హవాదిం మేధావిం, తాదిసం పణ్డితం భజే;

తాదిసం భజమానస్స, సేయ్యో హోతి న పాపియో’’తి.

తత్థ నిధీనన్తి తత్థ తత్థ నిదహిత్వా ఠపితానం హిరఞ్ఞసువణ్ణాదిపూరానం నిధికుమ్భీనం. పవత్తారన్తి కిచ్ఛజీవికే దుగ్గతమనుస్సే అనుకమ్పం కత్వా ‘‘ఏహి, సుఖేన జీవనూపాయం దస్సేస్సామీ’’తి నిధిట్ఠానం నేత్వా హత్థం పసారేత్వా ‘‘ఇమం గహేత్వా సుఖేన జీవా’’తి ఆచిక్ఖితారం వియ. వజ్జదస్సినన్తి ద్వే వజ్జదస్సినో ‘‘ఇమినా నం అసారుప్పేన వా ఖలితేన వా సఙ్ఘమజ్ఝే నిగ్గణ్హిస్సామీ’’తి రన్ధగవేసకో చ, అఞ్ఞాతం ఞాపనత్థాయ ఞాతం అనుగ్గహణత్థాయ సీలాదీనమస్స వుద్ధికామతాయ తం తం వజ్జం ఓలోకనేన ఉల్లుమ్పనసభావసణ్ఠితో చ. అయం ఇధ అధిప్పేతో. యథా హి దుగ్గతమనుస్సో ‘‘ఇమం గణ్హాహీ’’తి తజ్జేత్వాపి పోథేత్వాపి నిధిం దస్సేన్తే కోపం న కరోతి, పముదితో ఏవ హోతి, ఏవమేవ ఏవరూపే పుగ్గలే అసారుప్పం వా ఖలితం వా దిస్వా ఆచిక్ఖన్తే కోపో న కాతబ్బో, తుట్ఠేనేవ భవితబ్బం, ‘‘భన్తే, మహన్తం వో కమ్మం కతం, మయ్హం ఆచరియుపజ్ఝాయట్ఠానే ఠత్వా ఓవదన్తేహి పునపి మం వదేయ్యాథా’’తి పవారేతబ్బమేవ. నిగ్గయ్హవాదిన్తి ఏకచ్చో హి సద్ధివిహారికాదీనం అసారుప్పం వా ఖలితం వా దిస్వా ‘‘అయం మే ముఖోదకదానాదీహి సక్కచ్చం ఉపట్ఠహతి, సచే నం వక్ఖామి, న మం ఉపట్ఠహిస్సతి, ఏవం మే పరిహాని భవిస్సతీ’’తి వత్థుం అవిసహన్తో న నిగ్గయ్హవాదీ నామ హోతి. సో ఇమస్మిం సాసనే కచవరం ఆకిరతి. యో పన తథారూపం వజ్జం దిస్వా వజ్జానురూపం తజ్జేన్తో పణామేన్తో దణ్డకమ్మం కరోన్తో విహారా తం నీహరన్తో సిక్ఖాపేతి, అయం నిగ్గయ్హవాదీ నామ సేయ్యథాపి సమ్మాసమ్బుద్ధో. వుత్తఞ్హేతం – ‘‘నిగ్గయ్హ నిగ్గయ్హాహం, ఆనన్ద, వక్ఖామి, పవయ్హ పవయ్హ, ఆనన్ద, వక్ఖామి, యో సారో సో ఠస్సతీ’’తి (మ. ని. ౩.౧౯౬). మేధావిన్తి ధమ్మోజపఞ్ఞాయ సమన్నాగతం. తాదిసన్తి ఏవరూపం పణ్డితం భజేయ్య పయిరుపాసేయ్య. తాదిసఞ్హి ఆచరియం భజమానస్స అన్తేవాసికస్స సేయ్యో హోతి, న పాపియో వడ్ఢియేవ హోతి, నో పరిహానీతి.

దేసనాపరియోసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

రాధత్థేరవత్థు పఠమం.