౯. సుమనమాలాకారవత్థు

తఞ్చ కమ్మం కతం సాధూతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా వేళువనే విహరన్తో సుమనం నామ మాలాకారం ఆరబ్భ కథేసి.

సో కిర దేవసికం బిమ్బిసారరాజానం పాతోవ అట్ఠహి సుమనపుప్ఫనాళీహి ఉపట్ఠహన్తో అట్ఠ కహాపణే లభతి. అథేకదివసం తస్మిం పుప్ఫాని గహేత్వా నగరం పవిట్ఠమత్తే భగవా మహాభిక్ఖుసఙ్ఘపరివుతో ఛబ్బణ్ణరంసియో విస్సజ్జేత్వా మహతా బుద్ధానుభావేన మహతియా బుద్ధలీళాయ నగరం పిణ్డాయ పావిసి. భగవా హి ఏకదా ఛబ్బణ్ణరంసియో చీవరేన పటిచ్ఛాదేత్వా అఞ్ఞతరో పిణ్డపాతికో వియ చరతి తింసయోజనమగ్గం అఙ్గులిమాలస్స పచ్చుగ్గమనం గచ్ఛన్తో వియ, ఏకదా ఛబ్బణ్ణరంసియో విస్సజ్జేత్వా కపిలవత్థుప్పవేసనాదీసు వియ. తస్మిమ్పి దివసే సరీరతో ఛబ్బణ్ణరంసియో విస్సజ్జేన్తో మహన్తేన బుద్ధానుభావేన మహతియా బుద్ధలీళాయ రాజగహం పావిసి. మాలాకారో భగవతో రతనగ్ఘియసదిసం అత్తభావం దిస్వా ద్వత్తింసమహాపురిసలక్ఖణఅసీతానుబ్యఞ్జనసరీరసోభగ్గం ఓలోకేత్వా పసన్నచిత్తో ‘‘కిం ను ఖో సత్థు అధికారం కరోమీ’’తి చిన్తేత్వా అఞ్ఞం అపస్సన్తో ‘‘ఇమేహి పుప్ఫేహి భగవన్తం పూజేస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా పున చిన్తేసి – ‘‘ఇమాని రఞ్ఞో నిబద్ధం ఉపట్ఠానపుప్ఫాని, రాజా ఇమాని అలభన్తో మం బన్ధాపేయ్య వా ఘాతాపేయ్య వా రట్ఠతో వా పబ్బాజేయ్య, కిం ను ఖో కరోమీ’’తి? అథస్స ఏతదహోసి ‘‘రాజా మం ఘాతేతు వా బన్ధాపేతు వా రట్ఠతో పబ్బాజేతు వా, సో హి మయ్హం దదమానోపి ఇమస్మిం అత్తభావే జీవితమత్తం ధనం దదేయ్య, సత్థుపూజా పన మే అనేకాసు కప్పకోటీసు అలం హితాయ చేవ సుఖాయ చా’’తి అత్తనో జీవితం తథాగతస్స పరిచ్చజి.

సో ‘‘యావ మే పసన్నం చిత్తం న పతికుటతి, తం తావదేవ పూజం కరిస్సామీ’’తి హట్ఠతుట్ఠో ఉదగ్గుదగ్గో సత్థారం పూజేసి. కథం? పఠమం తావ ద్వేవ పుప్ఫముట్ఠియో తథాగతస్స ఉపరి ఖిపి, తా ఉపరిమత్థకే వితానం హుత్వా అట్ఠంసు. అపరా ద్వే ముట్ఠియో ఖిపి, తా దక్ఖిణహత్థపస్సేన మాలాపటచ్ఛన్నేన ఓతరిత్వా అట్ఠంసు. అపరా ద్వే ముట్ఠియో ఖిపి, తా పిట్ఠిపస్సేన ఓతరిత్వా తథేవ అట్ఠంసు. అపరా ద్వే ముట్ఠియో ఖిపి, తా వామహత్థపస్సేన ఓతరిత్వా తథేవ అట్ఠంసు. ఏవం అట్ఠ నాళియో అట్ఠ ముట్ఠియో హుత్వా చతూసు ఠానేసు తథాగతం పరిక్ఖిపింసు. పురతో గమనద్వారమత్తమేవ అహోసి. పుప్ఫానం వణ్టాని అన్తో అహేసుం, పత్తాని బహిముఖాని. భగవా రజతపత్తపరిక్ఖిత్తో వియ హుత్వా పాయాసి. పుప్ఫాని అచిత్తకానిపి సచిత్తకం నిస్సాయ సచిత్తకాని వియ అభిజ్జిత్వా అపతిత్వా సత్థారా సద్ధింయేవ గచ్ఛన్తి, ఠితఠితట్ఠానే తిట్ఠన్తి. సత్థు సరీరతో సతసహస్సవిజ్జులతా వియ రంసియో నిక్ఖమింసు. పురతో చ పచ్ఛతో చ దక్ఖిణతో చ వామతో చ సీసమత్థకతో చ నిరన్తరం నిక్ఖన్తరంసీసు ఏకాపి సమ్ముఖసమ్ముఖట్ఠానేనేవ అపలాయిత్వా సబ్బాపి సత్థారం తిక్ఖత్తుం పదక్ఖిణం కత్వా తరుణతాలక్ఖన్ధప్పమాణా హుత్వా పురతో ఏవ ధావన్తి. సకలనగరం సఙ్ఖుభి. అన్తోనగరే నవ కోటియో, బహినగరే నవ కోటియోతి అట్ఠారససు కోటీసు ఏకోపి పురిసో వా ఇత్థీ వా భిక్ఖం గహేత్వా అనిక్ఖన్తో నామ నత్థి. మహాజనో సీహనాదం నదన్తో చేలుక్ఖేపసహస్సాని కరోన్తో సత్థు పురతోవ గచ్ఛతి. సత్థాపి మాలాకారస్స గుణం పాకటం కాతుం తిగావుతప్పమాణే నగరే భేరిచరణమగ్గేనేవ అచరి. మాలాకారస్స సకలసరీరం పఞ్చవణ్ణాయ పీతియా పరిపూరి.

సో థోకఞ్ఞేవ తథాగతేన సద్ధిం చరిత్వా మనోసిలారసే నిముగ్గో వియ బుద్ధరస్మీనం అన్తో పవిట్ఠో సత్థారం థోమేత్వా వన్దిత్వా తుచ్ఛపచ్ఛిమేవ గహేత్వా గేహం అగమాసి. అథ నం భరియా పుచ్ఛి ‘‘కహం పుప్ఫానీ’’తి? ‘‘సత్థా మే పూజితో’’తి. ‘‘రఞ్ఞో దాని కిం కరిస్ససీ’’తి? ‘‘రాజా మం ఘాతేతు వా రట్ఠతో వా నీహరతు, అహం జీవితం పరిచ్చజిత్వా సత్థారం పూజేసిం, సబ్బపుప్ఫాని అట్ఠ ముట్ఠియోవ అహేసుం, ఏవరూపా నామ పూజా జాతా. మహాజనో ఉక్కుట్ఠిసహస్సాని కరోన్తో సత్థారా సద్ధిం చరతి, యో ఏస మహాజనస్స ఉక్కుట్ఠిసద్దో, తస్మిం ఠానే ఏసో’’తి. అథస్స భరియా అన్ధబాలతాయ ఏవరూపే పాటిహారియే పసాదం నామ అజనేత్వా తం అక్కోసిత్వా పరిభాసిత్వా ‘‘రాజానో నామ చణ్డా, సకిం కుద్ధా హత్థపాదాదిచ్ఛేదనేన బహుమ్పి అనత్థం కరోన్తి, తయా కతకమ్మేన మయ్హమ్పి అనత్థో సియా’’తి పుత్తే ఆదాయ రాజకులం గన్త్వా రఞ్ఞా పక్కోసిత్వా ‘‘కిం ఏత’’న్తి పుచ్ఛితా ఆహ – ‘‘మమ సామికో తుమ్హాకం ఉపట్ఠానపుప్ఫేహి సత్థారం పూజేత్వా తుచ్ఛహత్థో ఘరం ఆగన్త్వా ‘కహం పుప్ఫానీ’తి మయా పుట్ఠో ఇదం నామ వదేసి, అహం తం పరిభాసిత్వా ‘రాజానో నామ చణ్డా, సకిం కుద్ధా హత్థపాదాదిచ్ఛేదనేన బహుమ్పి అనత్థం కరోన్తి, తయా కతకమ్మేన మయ్హమ్పి అనత్థో సియా’తి తం ఛడ్డేత్వా ఇధాగతా, తేన కతం కమ్మం సుకతం వా హోతు, దుక్కటం వా, తస్సేవేతం, మయా తస్స ఛడ్డితభావం జానాహి, దేవా’’తి. రాజా పఠమదస్సనేనేవ సోతాపత్తిఫలం పత్తో సద్ధో పసన్నో అరియసావకో చిన్తేసి – ‘‘అహో అయం ఇత్థీ అన్ధబాలా, ఏవరూపే గుణే పసాదం న ఉప్పాదేసీ’’తి. సో కుద్ధో వియ హుత్వా, ‘‘అమ్మ, కిం వదేసి, మయ్హం ఉపట్ఠానపుప్ఫేహి తేన పూజా కతా’’తి? ‘‘ఆమ, దేవా’’తి. ‘‘భద్దకం తే కతం తం ఛడ్డేన్తియా, మమ పుప్ఫేహి పూజాకారస్స అహం కత్తబ్బయుత్తకం జానిస్సామీ’’తి తం ఉయ్యోజేత్వా వేగేన సత్థు సన్తికం గన్త్వా వన్దిత్వా సత్థారా సద్ధింయేవ విచరి.

సత్థా రఞ్ఞో చిత్తప్పసాదం ఞత్వా భేరిచరణవీథియా నగరం చరిత్వా రఞ్ఞో ఘరద్వారం అగమాసి. రాజా పత్తం గహేత్వా సత్థారం గేహం పవేసేతుకామో అహోసి. సత్థా పన రాజఙ్గణేయేవ నిసీదనాకారం దస్సేసి. రాజా తం ఞత్వా ‘‘సీఘం మణ్డపం కరోథా’’తి తఙ్ఖణఞ్ఞేవ మణ్డపం కారాపేసి. నిసీది సత్థా సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేన. కస్మా పన సత్థా రాజగేహం న పావిసి?

ఏవం కిరస్స అహోసి – ‘‘సచాహం అన్తో పవిసిత్వా నిసీదేయ్యం, మహాజనో మం దట్ఠుం న లభేయ్య, మాలాకారస్స గుణో పాకటో న భవేయ్య, రాజఙ్గణే పన మం నిసిన్నం మహాజనో దట్ఠుం లభిస్సతి, మాలాకారస్స గుణో పాకటో భవిస్సతీ’’తి. గుణవన్తానఞ్హి గుణం బుద్ధా ఏవ పాకటం కాతుం సక్కోన్తి, అవసేసజనో గుణవన్తానం గుణం కథేన్తో మచ్ఛరాయతి. చత్తారో పుప్ఫపటా చతుద్దిసం అట్ఠంసు. మహాజనో సత్థారం పరివారేసి. రాజా బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం పణీతేనాహారేన పరివిసి. సత్థా భత్తకిచ్చావసానే అనుమోదనం కత్వా పురిమనయేనేవ చతూహి పుప్ఫపటేహి పరిక్ఖిత్తో సీహనాదం నదన్తో మహాజనేన పరివుతో విహారం అగమాసి. రాజా సత్థారం అనుగన్త్వా నివత్తో మాలాకారం పక్కోసాపేత్వా ‘‘మమ ఆహరితపుప్ఫేహి కిన్తి కత్వా సత్థారం పూజేసీ’’తి పుచ్ఛి. మాలాకారో ‘‘రాజా మం ఘాతేతు వా రట్ఠతో వా పబ్బాజేతూతి జీవితం పరిచ్చజిత్వా పూజేసిం దేవా’’తి ఆహ. రాజా ‘‘త్వం మహాపురిసో నామా’’తి వత్వా అట్ఠ హత్థీ చ అస్సే చ దాసే చ దాసియో చ మహాపసాధనాని చ అట్ఠ కహాపణసహస్సాని చ రాజకులతో నీహరిత్వా సబ్బాలఙ్కారప్పటిమణ్డితా అట్ఠ నారియో చ అట్ఠ గామవరే చాతి ఇదం సబ్బట్ఠకం నామ దానం అదాసి.

ఆనన్దత్థేరో చిన్తేసి – ‘‘అజ్జ పాతోవ పట్ఠాయ సీహనాదసహస్సాని చేవ చేలుక్ఖేపసహస్సాని చ పవత్తన్తి, కో ను ఖో మాలాకారస్స విపాకో’’తి? సో సత్థారం పుచ్ఛి. అథ నం సత్థా ఆహ – ‘‘ఆనన్ద, ఇమినా మాలాకారేన అప్పమత్తకం కమ్మం కత’’న్తి మా సల్లక్ఖేసి, అయఞ్హి మయ్హం జీవితం పరిచ్చజిత్వా పూజం అకాసి. సో ఏవం మయి చిత్తం పసాదేత్వా –

‘‘కప్పానం సతసహస్సం, దుగ్గతిం న గమిస్సతి;

ఠత్వా దేవమనుస్సేసు, ఫలం ఏతస్స కమ్మునో;

పచ్ఛా పచ్చేకసమ్బుద్ధో, సుమనో నామ భవిస్సతీ’’తి. –

ఆహ. సత్థు పన విహారం గన్త్వా గన్ధకుటిపవిసనకాలే తాని పుప్ఫాని ద్వారకోట్ఠకే పతింసు. సాయన్హసమయే భిక్ఖూ ధమ్మసభాయం కథం సముట్ఠాపేసుం – ‘‘అహో అచ్ఛరియం మాలాకారస్స కమ్మం, ధరమానకబుద్ధస్స జీవితం పరిచ్చజిత్వా పుప్ఫపూజం కత్వా తఙ్ఖణఞ్ఞేవ సబ్బట్ఠకం నామ లభతీ’’తి. సత్థా గన్ధకుటితో నిక్ఖమిత్వా తిణ్ణం గమనానం అఞ్ఞతరేన గమనేన ధమ్మసభం గన్త్వా బుద్ధాసనే నిసీదిత్వా ‘‘కాయ నుత్థ, భిక్ఖవే, ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఇమాయ నామా’’తి వుత్తే, ‘‘ఆమ, భిక్ఖవే, యస్స కమ్మస్స కతత్తా పచ్ఛానుతప్పం న హోతి, అనుస్సరితానుస్సరితక్ఖణే సోమనస్సమేవ ఉప్పజ్జతి, ఏవరూపం కమ్మం కత్తబ్బమేవా’’తి అనుసన్ధిం ఘటేత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమం గాథమాహ –

౬౮. ‘‘తఞ్చ కమ్మం కతం సాధు, యం కత్వా నానుతప్పతి;

యస్స పతీతో సుమనో, విపాకం పటిసేవతీ’’తి.

తత్థ యం కత్వాతి యం దేవమనుస్ససమ్పత్తీనఞ్చేవ నిబ్బానసమ్పత్తియా చ నిబ్బత్తనసమత్థం సుఖుద్రయం కమ్మం కత్వా నానుతప్పతి, అథ ఖో దిట్ఠధమ్మేయేవ అనుస్సరితానుస్సరితక్ఖణేయేవ పీతివేగేన పతీతో సోమనస్సవేగేన చ సుమనో హుత్వా ఆయతిం పీతిసోమనస్సజాతో హుత్వా విపాకం పటిసేవతి, తం కమ్మం కతం సాధు భద్దకన్తి.

దేసనావసానే చతురాసీతియా పాణసహస్సానం ధమ్మాభిసమయో అహోసీతి.

సుమనమాలాకారవత్థు నవమం.