౧౦. ఉప్పలవణ్ణత్థేరీవత్థు

మధువా మఞ్ఞతీతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో ఉప్పలవణ్ణత్థేరిం ఆరబ్భ కథేసి.

సా కిర పదుముత్తరబుద్ధస్స పాదమూలే పత్థనం పట్ఠపేత్వా కప్పసతసహస్సం పుఞ్ఞాని కురుమానా దేవేసు చ మనుస్సేసు చ సంసరన్తీ ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే దేవలోకతో చవిత్వా సావత్థియం సేట్ఠికులే పటిసన్ధిం గణ్హి. నీలుప్పలగబ్భసమానవణ్ణతాయ చస్సా ఉప్పలవణ్ణాత్వేవ నామం అకంసు. అథస్సా వయప్పత్తకాలే సకలజమ్బుదీపే రాజానో చ సేట్ఠినో చ సేట్ఠిస్స సన్తికం సాసనం పహిణింసు – ‘‘ధీతరం అమ్హాకం దేతూ’’తి. అపహిణన్తో నామ నాహోసి. తతో సేట్ఠి చిన్తేసి – ‘‘అహం సబ్బేసం మనం గహేతుం న సక్ఖిస్సామి, ఉపాయం పనేకం కరిస్సామీ’’తి ధీతరం పక్కోసాపేత్వా, ‘‘అమ్మ, పబ్బజితుం సక్ఖిస్ససీ’’తి ఆహ. తస్సా పచ్ఛిమభవికత్తా తం వచనం సీసే ఆసిత్తం సతపాకతేలం వియ అహోసి. తస్మా పితరం ‘‘పబ్బజిస్సామి, తాతా’’తి ఆహ. సో తస్సా మహన్తం సక్కారం కత్వా భిక్ఖునీఉపస్సయం నేత్వా పబ్బాజేసి. తస్సా అచిరపబ్బజితాయ ఏవ ఉపోసథాగారే కాలవారో పాపుణి. సా దీపం జాలేత్వా ఉపోసథాగారం సమ్మజ్జిత్వా దీపసిఖాయ నిమిత్తం గణ్హిత్వా ఠితావ పునప్పునం ఓలోకయమానా తేజోకసిణారమ్మణం ఝానం నిబ్బత్తేత్వా తమేవ పాదకం కత్వా అరహత్తం పాపుణి సద్ధిం పటిసమ్భిదాహి చేవ అభిఞ్ఞాహి చ.

సా అపరేన సమయేన జనపదచారికం చరిత్వా పచ్చాగన్త్వా అన్ధవనం పావిసి. తదా భిక్ఖునీనం అరఞ్ఞవాసో అప్పటిక్ఖిత్తో హోతి. అథస్సా తత్థ కుటికం కత్వా మఞ్చకం పఞ్ఞాపేత్వా సాణియా పరిక్ఖిపింసు. సా సావత్థియం పిణ్డాయ పవిసిత్వా నిక్ఖమి. మాతులపుత్తో పనస్సా నన్దమాణవో నామ గిహికాలతో పట్ఠాయ పటిబద్ధచిత్తో. సో తస్సా ఆగతభావం సుత్వా థేరియా ఆగమనతో పురేతరమేవ అన్ధవనం గన్త్వా తం కుటికం పవిసిత్వా హేట్ఠామఞ్చకే నిలీనో థేరియా ఆగన్త్వా కుటికం పవిసిత్వా ద్వారం పిధాయ మఞ్చకే నిసిన్నమత్తాయ బహి ఆతపతో ఆగతత్తా చక్ఖుపథే అన్ధకారే అవిగతేయేవ హేట్ఠామఞ్చకతో నిక్ఖమిత్వా మఞ్చకం అభిరుయ్హ ‘‘మా నస్సి బాల, మా నస్సి బాలా’’తి థేరియా వారియమానోయేవ అభిభవిత్వా అత్తనా పత్థితకమ్మం కత్వా పాయాసి. అథస్స అగుణం ధారేతుం అసక్కోన్తీ వియ మహాపథవీ ద్వేధా భిజ్జి. సో పథవిం పవిట్ఠో గన్త్వా మహాఅవీచిమ్హి ఏవ నిబ్బత్తి. థేరీపి తమత్థం భిక్ఖునీనం ఆరోచేసి. భిక్ఖునియో భిక్ఖూనం ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. భిక్ఖూ భగవతో ఆరోచయింసు. తం సుత్వా సత్థా భిక్ఖూ ఆమన్తేత్వా, ‘‘భిక్ఖవే, భిక్ఖుభిక్ఖూనీ ఉపాసకఉపాసికాసు యో కోచి బాలో పాపకమ్మం కరోన్తో మధుసక్ఖరాదీసు కిఞ్చి దేవ మధురరసం ఖాదమానో పురిసో వియ తుట్ఠహట్ఠో ఉదగ్గుదగ్గో వియ కరోతీ’’తి అనుసన్ధిం ఘటేత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమం గాథమాహ –

౬౯. ‘‘మధువా మఞ్ఞతి బాలో, యావ పాపం న పచ్చతి;

యదా చ పచ్చతి పాపం, బాలో దుక్ఖం నిగచ్ఛతీ’’తి.

తత్థ మధువాతి బాలస్స హి పాపం అకుసలకమ్మం కరోన్తస్స తం కమ్మం మధు వియ మధురరసం వియ ఇట్ఠం కన్తం మనాపం వియ ఉపట్ఠాతి. ఇతి నం సో మధుంవ మఞ్ఞతి. యావాతి యత్తకం కాలం. పాపం న పచ్చతీతి దిట్ఠధమ్మే వా సమ్పరాయే వా విపాకం న దేతి, తావ నం ఏవం మఞ్ఞతి. యదా చాతి యదా పనస్స దిట్ఠధమ్మే వా వివిధా కమ్మకారణా కయిరమానస్స, సమ్పరాయే వా నిరయాదీసు మహాదుక్ఖం అనుభవన్తస్స తం పాపం పచ్చతి, అథ సో బాలో దుక్ఖం నిగచ్ఛతి విన్దతి పటిలభతీతి.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసు.

అపరేన పన సమయేన ధమ్మసభాయం మహాజనో కథం సముట్ఠాపేసి ‘‘ఖీణాసవాపి మఞ్ఞే కామసుఖం సాదియన్తి, కామం సేవన్తి, కిం న సేవిస్సన్తి, న హి ఏతే కోళాపరుక్ఖా, న చ వమ్మికా అల్లమంససరీరావ, తస్మా ఏతేపి కామసుఖం సాదియన్తి, కామం సేవన్తీ’’తి. సత్థా ఆగన్త్వా ‘‘కాయ నుత్థ, భిక్ఖవే, ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఇమాయ నామా’’తి వుత్తే, ‘‘న, భిక్ఖవే, ఖీణాసవా కామసుఖం సాదియన్తి, న కామం సేవన్తి. యథా హి పదుమపత్తే పతితం ఉదకబిన్దు, న విలిమ్పతి, న సణ్ఠాతి, వినివత్తేత్వా పతతేవ, యథా చ ఆరగ్గే సాసపో న విలిమ్పతి, న సణ్ఠాతి, వినివత్తేత్వా పతతేవ, ఏవం ఖీణాసవస్స చిత్తే దువిధోపి కామో న విలిమ్పతి, న సణ్ఠాతీ’’తి అనుసన్ధిం ఘటేత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమం బ్రాహ్మణవగ్గే గాథమాహ –

‘‘వారి పోక్ఖరపత్తేవ, ఆరగ్గేరివ సాసపో;

యో న లిమ్పతి కామేసు, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణ’’న్తి. (ధ. ప. ౪౦౧);

ఇమిస్సా అత్థో బ్రాహ్మణవగ్గేయేవ ఆవి భవిస్సతి. సత్థా పన రాజానం పసేనదికోసలం పక్కోసాపేత్వా, ‘‘మహారాజ, ఇమస్మిం సాసనే యథేవ కులపుత్తా, ఏవం కులధీతరోపి మహన్తం ఞాతిగణఞ్చ భోగక్ఖన్ధఞ్చ పహాయ పబ్బజిత్వా అరఞ్ఞే విహరన్తి. తా ఏవం విహరమానా రాగరత్తా పాపపుగ్గలా ఓమానాతిమానవసేన విహేఠేన్తిపి, బ్రహ్మచరియన్తరాయమ్పి పాపేన్తి, తస్మా భిక్ఖునిసఙ్ఘస్స అన్తోనగరే వసనట్ఠానం కాతుం వట్టతీ’’తి. రాజా ‘‘సాధూ’’తి సమ్పటిచ్ఛిత్వా నగరస్స ఏకపస్సే భిక్ఖునిసఙ్ఘస్స వసనట్ఠానం కారాపేసి. తతో పట్ఠాయ భిక్ఖునియో అన్తోగామేయేవ వసన్తీతి.

ఉప్పలవణ్ణత్థేరీవత్థు దసమం.