౮. కస్సకవత్థు

న తం కమ్మం కతం సాధూతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో ఏకం కస్సకం ఆరబ్భ కథేసి.

సో కిర సావత్థితో అవిదూరే ఏకం ఖేత్తం కసతి. చోరా ఉదకనిద్ధమనేన నగరం పవిసిత్వా ఏకస్మిం అడ్ఢకులే ఉమఙ్గం భిన్దిత్వా బహుం హిరఞ్ఞసువణ్ణం గహేత్వా ఉదకనిద్ధమనేనేవ నిక్ఖమింసు. ఏకో చోరో తే వఞ్చేత్వా ఏకం సహస్సత్థవికం ఓవట్టికాయ కత్వా తం ఖేత్తం గన్త్వా తేహి సద్ధిం భణ్డం భాజేత్వా ఆదాయ గచ్ఛన్తో ఓవట్టికతో పతమానం సహస్సత్థవికం న సల్లక్ఖేసి. తం దివసం సత్థా పచ్చూససమయే లోకం వోలోకేన్తో తం కస్సకం అత్తనో ఞాణజాలస్స అన్తోపవిట్ఠం దిస్వా ‘‘కిం ను ఖో భవిస్సతీ’’తి ఉపధారయమానో ఇదం అద్దస – ‘‘అయం కస్సకో పాతోవ కసితుం గమిస్సతి, భణ్డసామికా చోరానం అనుపదం గన్త్వా ఓవట్టికతో పతమానం సహస్సత్థవికం దిస్వా ఏతం గణ్హిస్సన్తి, మం ఠపేత్వా తస్స అఞ్ఞో సక్ఖీ నామ న భవిస్సతి, సోతాపత్తిమగ్గస్స ఉపనిస్సయోపిస్స అత్థి, తత్థ మయా గన్తుం వట్టతీ’’తి. సోపి కస్సకో పాతోవ కసితుం గతో. సత్థా ఆనన్దత్థేరేన పచ్ఛాసమణేన తత్థ అగమాసి. కస్సకో సత్థారం దిస్వా గన్త్వా భగవన్తం వన్దిత్వా పున కసితుం ఆరభి. సత్థా తేన సద్ధిం కిఞ్చి అవత్వావ సహస్సత్థవికాయ పతితట్ఠానం గన్త్వా తం దిస్వా ఆనన్దత్థేరం ఆహ – ‘‘పస్స, ఆనన్ద, ఆసీవిసో’’తి. ‘‘పస్సామి, భన్తే, ఘోరవిసో’’తి.

కస్సకో తం కథం సుత్వా ‘‘మమ వేలాయ వా అవేలాయ వా విచరణట్ఠానమేతం, ఆసీవిసో కిరేత్థ అత్థీ’’తి చిన్తేత్వా సత్థరి ఏత్తకం వత్వా పక్కన్తే ‘‘మారేస్సామి న’’న్తి పతోదలట్ఠిం ఆదాయ గతో సహస్సభణ్డికం దిస్వా ‘‘ఇమం సన్ధాయ సత్థారా కథితం భవిస్సతీ’’తి తం ఆదాయ నివత్తో, అబ్యత్తతాయ ఏకమన్తే ఠపేత్వా పంసునా పటిచ్ఛాదేత్వా పున కసితుం ఆరభి. మనుస్సా చ విభాతాయ రత్తియా గేహే చోరేహి కతకమ్మం దిస్వా పదానుపదం గచ్ఛన్తా తం ఖేత్తం గన్త్వా తత్థ చోరేహి భణ్డస్స భాజితట్ఠానం దిస్వా కస్సకస్స పదవలఞ్జం అద్దసంసు. తే తస్స పదానుసారేన గన్త్వా థవికాయ ఠపితట్ఠానం దిస్వా పంసుం వియూహిత్వా థవికం ఆదాయ ‘‘త్వం గేహం విలుమ్పిత్వా ఖేత్తం కసమానో వియ విచరసీ’’తి తజ్జేత్వా పోథేత్వా నేత్వా రఞ్ఞో దస్సయింసు. రాజా తం పవత్తిం సుత్వా తస్స వధం ఆణాపేసి. రాజపురిసా తం పచ్ఛాబాహం బన్ధిత్వా కసాహి తాళేన్తా ఆఘాతనం నయింసు. సో కసాహి తాళియమానో అఞ్ఞం కిఞ్చి అవత్వా ‘‘పస్సానన్ద, ఆసీవిసోతి, పస్సామి భగవా ఘోరవిసో’’తి వదన్తో గచ్ఛతి. అథ నం రాజపురిసా ‘‘త్వం సత్థు చేవ ఆనన్దత్థేరస్స చ కథం కథేసి, కిం నామేత’’న్తి పుచ్ఛిత్వా – ‘‘రాజానం దట్ఠుం లభమానో కథేస్సామీ’’తి వుత్తే రఞ్ఞో సన్తికం నేత్వా రఞ్ఞో తం పవత్తిం కథయింసు. అథ నం రాజా ‘‘కస్మా ఏవం కథేసీ’’తి పుచ్ఛి. సో ‘‘నాహం, దేవ, చోరో’’తి వత్వా కసనత్థాయ నిక్ఖన్తకాలతో పట్ఠాయ సబ్బం తం పవత్తిం రఞ్ఞో ఆచిక్ఖి. రాజా తస్స కథం సుత్వా ‘‘అయం భణే లోకే అగ్గపుగ్గలం సత్థారం సక్ఖిం అపదిసతి, న యుత్తం ఏతస్స దోసం ఆరోపేతుం, అహమేత్థ కత్తబ్బం జానిస్సామీ’’తి తం ఆదాయ సాయన్హసమయే సత్థు సన్తికం గన్త్వా సత్థారం పుచ్ఛి – ‘‘భగవా కచ్చి తుమ్హే ఆనన్దత్థేరేన సద్ధిం ఏతస్స కస్సకస్స కసనట్ఠానం గతా’’తి? ‘‘ఆమ, మహారాజా’’తి. ‘‘కిం వో తత్థ దిట్ఠ’’న్తి? ‘‘సహస్సత్థవికా, మహారాజా’’తి. ‘‘దిస్వా కిం అవోచుత్థా’’తి? ‘‘ఇదం నామ, మహారాజా’’తి. ‘‘భన్తే, సచాయం పురిసో తుమ్హాదిసం అపదిసం నాకరిస్స, న జీవితం అలభిస్స, తుమ్హేహి పన కథితకథం కథేత్వా తేన జీవితం లద్ధ’’న్తి. తం సుత్వా సత్థా ‘‘ఆమ, మహారాజ, అహమ్పి ఏత్తకమేవ వత్వా గతో, పణ్డితేన నామ యం కమ్మం కత్వా పచ్ఛానుతప్పం హోతి, తం న కత్తబ్బ’’న్తి వత్వా అనుసన్ధిం ఘటేత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమం గాథమాహ –

౬౭. ‘‘న తం కమ్మం కతం సాధు, యం కత్వా అనుతప్పతి;

యస్స అస్సుముఖో రోదం, విపాకం పటిసేవతీ’’తి.

తత్థ న తం కమ్మన్తి యం నిరయాదీసు నిబ్బత్తనసమత్థం దుక్ఖుద్రయం కమ్మం కత్వా అనుస్సరన్తో అనుస్సరితానుస్సరితక్ఖణే అనుతప్పతి అనుసోచతి, తం కతం న సాధు న సున్దరం నిరత్థకం. యస్స అస్సుముఖోతి యస్స అస్సూహి తిన్తముఖో రోదన్తో విపాకం అనుభోతీతి.

దేసనావసానే కస్సకో ఉపాసకో సోతాపత్తిఫలం పత్తో, సమ్పత్తభిక్ఖూపి సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

కస్సకవత్థు అట్ఠమం.