౭. సుప్పబుద్ధకుట్ఠివత్థు

చరన్తి బాలా దుమ్మేధాతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా వేళువనే విహరన్తో సుప్పబుద్ధకుట్ఠిం ఆరబ్భ కథేసి. సుప్పబుద్ధకుట్ఠివత్థు ఉదానే (ఉదా. ౪౩) ఆగతమేవ.

తదా హి సుప్పబుద్ధకుట్ఠి పరిసపరియన్తే నిసిన్నో భగవతో ధమ్మదేసనం సుత్వా సోతాపత్తిఫలం పత్వా అత్తనా పటిలద్ధగుణం సత్థు ఆరోచేతుకామో పరిసమజ్ఝే ఓగాహితుం అవిసహన్తో మహాజనస్స సత్థారం వన్దిత్వా అనుగన్త్వా నివత్తనకాలే విహారం అగమాసి. తస్మిం ఖణే సక్కో దేవరాజా ‘‘అయం సుప్పబుద్ధకుట్ఠి అత్తనో సత్థు సాసనే పటిలద్ధగుణం పాకటం కాతుకామో’’తి ఞత్వా ‘‘వీమంసిస్సామి న’’న్తి గన్త్వా ఆకాసే ఠితోవ ఏతదవోచ – ‘‘సుప్పబుద్ధ, త్వం మనుస్సదలిద్దో మనుస్సవరాకో, అహం తే అపరియన్తం ధనం దస్సామి, ‘బుద్ధో న బుద్ధో, ధమ్మో న ధమ్మో, సఙ్ఘో న సఙ్ఘో, అలం మే బుద్ధేన, అలం మే ధమ్మేన, అలం మే సఙ్ఘేనా’తి వదేహీ’’తి. అథ నం సో ఆహ – ‘‘కోసి త్వ’’న్తి? ‘‘అహం సక్కో’’తి. అన్ధబాల, అహిరిక త్వం మయా సద్ధిం కథేతుం న యుత్తరూపో, త్వం మం ‘‘దుగ్గతో దలిద్దో కపణో’’తి వదేసి, నేవాహం దుగ్గతో, న దలిద్దో, సుఖప్పత్తో అహమస్మి మహద్ధనో –

‘‘సద్ధాధనం సీలధనం, హిరీ ఓత్తప్పియం ధనం;

సుతధనఞ్చ చాగో చ, పఞ్ఞా వే సత్తమం ధనం.

‘‘యస్స ఏతే ధనా అత్థి, ఇత్థియా పురిసస్స వా;

‘అదలిద్దో’తి తం ఆహు, అమోఘం తస్స జీవిత’’న్తి. (అ. ని. ౭.౫-౬) –

ఇమాని మే సత్తవిధఅరియధనాని సన్తి, యేసఞ్హి ఇమాని సత్త ధనాని సన్తి, న తే బుద్ధేహి వా పచ్చేకబుద్ధేహి వా ‘‘దలిద్దా’’తి వుచ్చన్తీతి. సక్కో తస్స కథం సుత్వా తం అన్తరామగ్గే ఓహాయ సత్థు సన్తికం గన్త్వా సబ్బం తం వచనపటివచనం ఆరోచేసి. అథ నం భగవా ఆహ – ‘‘న ఖో, సక్క, సక్కా తాదిసానం సతేనపి సహస్సేనపి సుప్పబుద్ధకుట్ఠిం ‘బుద్ధో న బుద్ధో’తి వా, ‘ధమ్మో న ధమ్మో’తి వా, ‘సఙ్ఘో న సఙ్ఘో’తి వా కథాపేతు’’న్తి. సుప్పబుద్ధోపి ఖో కుట్ఠి సత్థు సన్తికం గన్త్వా సత్థారా కతపటిసన్థారో సమ్మోదమానో అత్తనా పటిలద్ధగుణం ఆరోచేత్వా వుట్ఠాయాసనా పక్కామి. అథ నం అచిరపక్కన్తం గావీ తరుణవచ్ఛా జీవితా వోరోపేసి.

సా కిర ఏకా యక్ఖినీ పుక్కుసాతికులపుత్తం, బాహియం దారుచీరియం, తమ్బదాఠికచోరఘాతకం, సుప్పబుద్ధకుట్ఠిన్తి ఇమేసం చతున్నం జనానం అనేకసతే అత్తభావే గావీ హుత్వా జీవితా వోరోపేసి. తే కిర అతీతే చత్తారో సేట్ఠిపుత్తా హుత్వా ఏకం నగరసోభినిం గణికం ఉయ్యానం నేత్వా దివసం సమ్పత్తిం అనుభవిత్వా సాయన్హసమయే ఏవం సమ్మన్తయింసు – ‘‘ఇమస్మిం ఠానే అఞ్ఞో నత్థి, ఇమిస్సా అమ్హేహి దిన్నం కహాపణసహస్సఞ్చ సబ్బఞ్చ పసాధనభణ్డం గహేత్వా ఇమం మారేత్వా గచ్ఛామా’’తి. సా తేసం కథం సుత్వా ‘‘ఇమే నిల్లజ్జా, మయా సద్ధిం అభిరమిత్వా ఇదాని మం మారేతుకామా, జానిస్సామి నేసం కత్తబ్బయుత్తక’’న్తి తేహి మారియమానా ‘‘అహం యక్ఖినీ హుత్వా యథా మం ఏతే మారేన్తి, ఏవమేవ తే మారేతుం సమత్థా భవేయ్య’’న్తి పత్థనం అకాసి. తస్స నిస్సన్దేన ఇమే మారేసి. సమ్బహులా భిక్ఖూ తస్స కాలకిరియం భగవతో ఆరోచేత్వా ‘‘తస్స కా గతి, కేన చ కారణేన కుట్ఠిభావం పత్తో’’తి పుచ్ఛింసు. సత్థా సోతాపత్తిఫలం పత్వా తస్స తావతింసభవనే ఉప్పన్నభావఞ్చ తగరసిఖిపచ్చేకబుద్ధం దిస్వా నిట్ఠుభిత్వా అపసబ్యం కత్వా దీఘరత్తం నిరయే పచ్చిత్వా విపాకావసేసేన ఇదాని కుట్ఠిభావప్పత్తిఞ్చ బ్యాకరిత్వా, ‘‘భిక్ఖవే, ఇమే సత్తా అత్తనావ అత్తనో కటుకవిపాకకమ్మం కరోన్తా విచరన్తీ’’తి వత్వా అనుసన్ధిం ఘటేత్వా ఉత్తరి ధమ్మం దేసేన్తో ఇమం గాథమాహ –

౬౬. ‘‘చరన్తి బాలా దుమ్మేధా, అమిత్తేనేవ అత్తనా;

కరోన్తా పాపకం కమ్మం, యం హోతి కటుకప్ఫల’’న్తి.

తత్థ చరన్తీతి చతూహి ఇరియాపథేహి అకుసలమేవ కరోన్తా విచరన్తి. బాలాతి ఇధలోకత్థఞ్చ పరలోకత్థఞ్చ అజానన్తా ఇధ బాలా నామ. దుమ్మేధాతి దుప్పఞ్ఞా. అమిత్తేనేవ అత్తనాతి అత్తనా అమిత్తభూతేన వియ వేరినా హుత్వా. కటుకప్ఫలన్తి తిఖిణఫలం దుక్ఖఫలన్తి.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

సుప్పబుద్ధకుట్ఠివత్థు సత్తమం.