౩. ఆనన్దసేట్ఠివత్థు

పుత్తా మత్థీతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా సావత్థియం విహరన్తో ఆనన్దసేట్ఠిం ఆరబ్భ కథేసి.

సావత్థియం కిర ఆనన్దసేట్ఠి నామ చత్తాలీసకోటివిభవో మహామచ్ఛరీ అహోసి. సో అన్వడ్ఢమాసం ఞాతకే సన్నిపాతేత్వా పుత్తం మూలసిరిం నామ తీసు వేలాసు ఏవం ఓవదతి – ‘‘ఇదం చత్తాలీసకోటిధనం ‘బహూ’’’తి మా సఞ్ఞం కరి, విజ్జమానం ధనం న దాతబ్బం, నవం ధనం ఉప్పాదేతబ్బం. ఏకేకమ్పి హి కహాపణం వయం కరోన్తస్స పన ఖీయతేవ. తస్మా –

‘‘అఞ్జనానం ఖయం దిస్వా, ఉపచికానఞ్చ ఆచయం;

మధూనఞ్చ సమాహారం, పణ్డితో ఘరమావసే’’తి.

సో అపరేన సమయేన అత్తనో పఞ్చ మహానిధియో పుత్తస్స అనాచిక్ఖిత్వా ధననిస్సితో మచ్ఛేరమలమలినో కాలం కత్వా తస్సేవ నగరస్స ఏకస్మిం ద్వారగామకే చణ్డాలానం కులసహస్సం పటివసతి. తత్థేకిస్సా చణ్డాలియా కుచ్ఛిస్మిం పటిసన్ధిం గణ్హి. రాజా తస్స కాలకిరియం సుత్వా పుత్తమస్స మూలసిరిం పక్కోసాపేత్వా సేట్ఠిట్ఠానే ఠపేసి. తమ్పి చణ్డాలకులసహస్సం ఏకతోవ భతియా కమ్మం కత్వా జీవమానం తస్స పటిసన్ధిగ్గహణతో పట్ఠాయ నేవ భతిం లభతి, న యాపనమత్తతో పరం భత్తపిణ్డమ్పి. తే ‘‘మయం ఏతరహి కమ్మం కరోన్తాపి పిణ్డభత్తమ్పి న లభామ, అమ్హాకం అన్తరే కాళకణ్ణియా భవితబ్బ’’న్తి ద్వే కోట్ఠాసా హుత్వా యావ తస్స మాతాపితరో విసుం హోన్తి, తావ విభజిత్వా ‘‘ఇమస్మిం కులే కాళకణ్ణీ ఉప్పన్నా’’తి తస్స మాతరం నీహరింసు.

సాపి యావస్సా సో కుచ్ఛిగతో, తావ యాపనమత్తమ్పి కిచ్ఛేన లభిత్వా పుత్తం విజాయి. తస్స హత్థా చ పాదా చ అక్ఖీని చ కణ్ణా చ నాసా చ ముఖఞ్చ యథాఠానే న అహేసుం. సో ఏవరూపేన అఙ్గవేకల్లేన సమన్నాగతో పంసుపిసాచకో వియ అతివిరూపో అహోసి. ఏవం సన్తేపి తం మాతా న పరిచ్చజి. కుచ్ఛియం వసితపుత్తస్మిఞ్హి సినేహో బలవా హోతి. సా తం కిచ్ఛేన పోసయమానా తం ఆదాయ గతదివసే కిఞ్చి అలభిత్వా గేహే కత్వా సయమేవ గతదివసే భతిం లభతి. అథ నం పిణ్డాయ చరిత్వా జీవితుం సమత్థకాలే సా కపాలకం హత్థే ఠపేత్వా, ‘‘తాత, మయం తం నిస్సాయ మహాదుక్ఖం పత్తా, ఇదాని న సక్కోమి తం పోసేతుం, ఇమస్మిం నగరే కపణద్ధికాదీనం పటియత్తభత్తాని అత్థి, తత్థ భిక్ఖాయ చరిత్వా జీవాహీ’’తి తం విస్సజ్జేసి. సో ఘరపటిపాటియా చరన్తో ఆనన్దసేట్ఠికాలే నివుత్తట్ఠానం గన్త్వా జాతిస్సరో హుత్వా అత్తనో గేహం పావిసి. తీసు పన ద్వారకోట్ఠకేసు న కోచి సల్లక్ఖేసి. చతుత్థే ద్వారకోట్ఠకే మూలసిరిసేట్ఠినో పుత్తకా దిస్వా ఉబ్బిగ్గహదయా పరోదింసు. అథ నం సేట్ఠిపురిసా ‘‘నిక్ఖమ కాళకణ్ణీ’’తి పోథేత్వా నీహరిత్వా సఙ్కారట్ఠానే ఖిపింసు. సత్థా ఆనన్దత్థేరేన పచ్ఛాసమణేన పిణ్డాయ చరన్తో తం ఠానం పత్తో థేరం ఓలోకేత్వా తేన పుట్ఠో తం పవత్తిం ఆచిక్ఖి. థేరో మూలసిరిం పక్కోసాపేసి. అథ మహాజనకాయో సన్నిపతి. సత్థా మూలసిరిం ఆమన్తేత్వా ‘‘జానాసి ఏత’’న్తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘న జానామీ’’తి వుత్తే, ‘‘పితా తే ఆనన్దసేట్ఠీ’’తి వత్వా అసద్దహన్తం ‘‘ఆనన్దసేట్ఠి పుత్తస్స తే పఞ్చ మహానిధియో ఆచిక్ఖాహీ’’తి ఆచిక్ఖాపేత్వా సద్దహాపేసి. సో సత్థారం సరణం అగమాసి. తస్స ధమ్మం దేసేన్తో ఇమం గాథమాహ –

౬౨. ‘‘పుత్తా మత్థి ధనమ్మత్థి, ఇతి బాలో విహఞ్ఞతి;

అత్తా హి అత్తనో నత్థి, కుతో పుత్తా కుతో ధన’’న్తి.

తస్సత్థో – పుత్తా మే అత్థి, ధనం మే అత్థి, ఇతి బాలో పుత్తతణ్హాయ చేవ ధనతణ్హాయ చ హఞ్ఞతి విహఞ్ఞతి దుక్ఖయతి, ‘‘పుత్తా మే నస్సింసూ’’తి విహఞ్ఞతి, ‘‘నస్సన్తీ’’తి విహఞ్ఞతి, ‘‘నస్సిస్సన్తీ’’తి విహఞ్ఞతి. ధనేపి ఏసేవ నయో. ఇతి ఛహాకారేహి విహఞ్ఞతి. ‘‘పుత్తే పోసేస్సామీ’’తి రత్తిఞ్చ దివా చ థలజలపథాదీసు నానప్పకారతో వాయమన్తోపి విహఞ్ఞతి, ‘‘ధనం ఉప్పాదేస్సామీ’’తి కసివాణిజ్జాదీని కరోన్తోపి విహఞ్ఞతేవ. ఏవం విహఞ్ఞస్స చ అత్తా హి అత్తనో నత్థి తేన విఘాతేన దుక్ఖితం అత్తానం సుఖితం కాతుం అసక్కోన్తస్స పవత్తియమ్పిస్స అత్తా హి అత్తనో నత్థి, మరణమఞ్చే నిపన్నస్స మారణన్తికాహి వేదనాహి అగ్గిజాలాహి వియ పరిడయ్హమానస్స ఛిజ్జమానేసు సన్ధిబన్ధనేసు, భిజ్జమానేసు అట్ఠిసఙ్ఘాటేసు నిమీలేత్వా పరలోకం ఉమ్మీలేత్వా ఇధలోకం పస్సన్తస్సాపి దివసే దివసే ద్విక్ఖత్తుం న్హాపేత్వా తిక్ఖత్తుం భోజేత్వా గన్ధమాలాదీహి అలఙ్కరిత్వా యావజీవం పోసితోపి సహాయభావేన దుక్ఖపరిత్తాణం కాతుం అసమత్థతాయ అత్తా హి అత్తనో నత్థి. కుతో పుత్తా కుతో ధనం పుత్తా వా ధనం వా తస్మిం సమయే కిమేవ కరిస్సన్తి, ఆనన్దసేట్ఠినోపి కస్సచి కిఞ్చి అదత్వా పుత్తస్సత్థాయ ధనం సణ్ఠపేత్వా పుబ్బే వా మరణమఞ్చే నిపన్నస్స, ఇదాని వా ఇమం దుక్ఖం పత్తస్స కుతో పుత్తా కుతో ధనం. పుత్తా వా ధనం వా తస్మిం సమయే కిం దుక్ఖం హరింసు, కిం వా సుఖం ఉప్పాదయింసూతి.

దేసనావసానే చతురాసీతియా పాణసహస్సానం ధమ్మాభిసమయో అహోసి. దేసనా మహాజనస్స సాత్థికా అహోసీతి.

ఆనన్దసేట్ఠివత్థు తతియం.