౨. మహాకస్సపత్థేరసద్ధివిహారికవత్థు

చరఞ్చే నాధిగచ్ఛేయ్యాతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా సావత్థియం జేతవనే విహరన్తో మహాకస్సపత్థేరస్స సద్ధివిహారికం ఆరబ్భ కథేసి. దేసనా రాజగహే సముట్ఠితా.

థేరం కిర రాజగహం నిస్సాయ పిప్పలిగుహాయం వసన్తం ద్వే సద్ధివిహారికా ఉపట్ఠహింసు. తేసు ఏకో సక్కచ్చం వత్తం కరోతి, ఏకో తేన కతం కతం అత్తనా కతం వియ దస్సేన్తో ముఖోదకదన్తకట్ఠానం పటియాదితభావం ఞత్వా, ‘‘భన్తే, ముఖోదకదన్తకట్ఠాని మే పటియాదితాని, ముఖం ధోవథా’’తి వదతి, పాదధోవనన్హానాదికాలేపి ఏవమేవ వదతి. ఇతరో చిన్తేసి – ‘‘అయం నిచ్చకాలం మయా కతం కతం అత్తనా కతం వియ కత్వా దస్సేతి, హోతు, కత్తబ్బయుత్తకమస్స కరిస్సామీ’’తి. తస్స భుఞ్జిత్వా సుపన్తస్సేవ న్హానోదకం తాపేత్వా ఏకస్మిం ఘటే కత్వా పిట్ఠికోట్ఠకే ఠపేసి, ఉదకతాపనభాజనే పన నాళిమత్తం ఉదకం సేసేత్వా ఉసుమం ముఞ్చన్తం ఠపేసి. తం ఇతరో సాయన్హసమయే పబుజ్ఝిత్వా ఉసుమం నిక్ఖన్తం దిస్వా ‘‘ఉదకం తాపేత్వా కోట్ఠకే ఠపితం భవిస్సతీ’’తి వేగేన గన్త్వా థేరం వన్దిత్వా, ‘‘భన్తే, కోట్ఠకే ఉదకం ఠపితం, న్హాయథా’’తి వత్వా థేరేన సద్ధింయేవ కోట్ఠకం పావిసి. థేరో ఉదకం అపస్సన్తో ‘‘కహం ఉదకం, ఆవుసో’’తి ఆహ. దహరో అగ్గిసాలం గన్త్వా భాజనే ఉళుఙ్కం ఓతారేత్వా తుచ్ఛభావం ఞత్వా ‘‘పస్సథ దుట్ఠస్స కమ్మం తుచ్ఛభాజనం ఉద్ధనే ఆరోపేత్వా కుహిం గతో, అహం ‘కోట్ఠకే ఉదక’న్తి సఞ్ఞాయ ఆరోచేసి’’న్తి ఉజ్ఝాయన్తో ఘటం ఆదాయ తిత్థం అగమాసి. ఇతరోపి పిట్ఠికోట్ఠకతో ఉదకం ఆహరిత్వా కోట్ఠకే ఠపేసి.

థేరో చిన్తేసి – ‘‘అయం దహరో ‘ఉదకం మే తాపేత్వా కోట్ఠకే ఠపితం, ఏథ, భన్తే, న్హాయథా’తి వత్వా ఇదాని ఉజ్ఝాయన్తో ఘటం ఆదాయ తిత్థం గచ్ఛతి, కిం ను ఖో ఏత’’న్తి ఉపధారేన్తో ‘‘ఏత్తకం కాలం ఏస దహరో ఇమినా కతం వత్తం అత్తనావ కతం వియ పకాసేతీ’’తి ఞత్వా సాయం ఆగన్త్వా నిసిన్నస్స ఓవాదమదాసి, ‘‘ఆవుసో, భిక్ఖునా నామ ‘అత్తనా కతమేవ కత’న్తి వత్తుం వట్టతి, నో అకతం, త్వం ఇదానేవ ‘కోట్ఠకే ఉదకం ఠపితం, న్హాయథ, భన్తే’తి వత్వా మయి పవిసిత్వా ఠితే ఘటం ఆదాయ ఉజ్ఝాయన్తో గచ్ఛసి, పబ్బజితస్స నామ ఏవం కాతుం న వట్టతీ’’తి. సో ‘‘పస్సథ థేరస్స కమ్మం, ఉదకమత్తకం నామ నిస్సాయ మం ఏవం వదేసీ’’తి కుజ్ఝిత్వా పునదివసే థేరేన సద్ధిం పిణ్డాయ న పావిసి. థేరో ఇతరేన సద్ధిం ఏకం పదేసం అగమాసి. సో తస్మిం గతే థేరస్స ఉపట్ఠాకకులం గన్త్వా ‘‘థేరో కహం, భన్తే’’తి పుట్ఠో ‘‘థేరస్స అఫాసుకం జాతం, విహారేయేవ నిసిన్నో’’తి ఆహ. ‘‘కిం పన, భన్తే, లద్ధుం వట్టతీ’’తి? ‘‘ఏవరూపం కిర నామ ఆహారం దేథా’’తి వుత్తే తేన వుత్తనియామేనేవ సమ్పాదేత్వా అదంసు. సో అన్తరామగ్గేవ తం భత్తం భుఞ్జిత్వా విహారం గతో. థేరోపి గతట్ఠానే మహన్తం సుఖుమవత్థం లభిత్వా అత్తనా సద్ధిం గతదహరస్స అదాసి. సో తం రజిత్వా అత్తనో నివాసనపారుపనం అకాసి.

థేరో పునదివసే తం ఉపట్ఠాకకులం గన్త్వా, ‘‘భన్తే, ‘తుమ్హాకం కిర అఫాసుకం జాత’న్తి అమ్హేహి దహరేన వుత్తనియామేనేవ పటియాదేత్వా ఆహారో పేసితో, పరిభుఞ్జిత్వా వో ఫాసుకం జాత’’న్తి వుత్తే తుణ్హీ అహోసి. విహారం పన గన్త్వా తం దహరం వన్దిత్వా నిసిన్నం ఏవమాహ – ‘‘ఆవుసో, తయా కిర హియ్యో, ఇదం నామ కతం, ఇదం పబ్బజితానం న అనుచ్ఛవికం, విఞ్ఞత్తిం కత్వా భుఞ్జితుం న వట్టతీ’’తి. సో కుజ్ఝిత్వా థేరే ఆఘాతం బన్ధిత్వా ‘‘పురిమదివసే ఉదకమత్తం నిస్సాయ మం ముసావాదిం కత్వా అజ్జ అత్తనో ఉపట్ఠాకకులే భత్తముట్ఠియా భుత్తకారణా మం ‘విఞ్ఞత్తిం కత్వా భుఞ్జితుం న వట్టతీ’తి వదతి, వత్థమ్పి తేన అత్తనో ఉపట్ఠాకస్సేవ దిన్నం, అహో థేరస్స భారియం కమ్మం, జానిస్సామిస్స కత్తబ్బయుత్తక’’న్తి పునదివసే థేరే గామం పవిసన్తే సయం విహారే ఓహీయిత్వా దణ్డం గహేత్వా పరిభోగభాజనాని భిన్దిత్వా థేరస్స పణ్ణసాలాయ అగ్గిం దత్వా యం న ఝాయతి, తం ముగ్గరేన పహరన్తో భిన్దిత్వా నిక్ఖమిత్వా పలాతో. సో కాలం కత్వా అవీచిమహానిరయే నిబ్బత్తి.

మహాజనో కథం సముట్ఠాపేసి – ‘‘థేరస్స కిర సద్ధివిహారికో ఓవాదమత్తం అసహన్తో కుజ్ఝిత్వా పణ్ణసాలం ఝాపేత్వా పలాతో’’తి. అథేకో భిక్ఖు అపరభాగే రాజగహా నిక్ఖమిత్వా సత్థారం దట్ఠుకామో జేతవనం గన్త్వా సత్థారం వన్దిత్వా సత్థారా పటిసన్థారం కత్వా ‘‘కుతో ఆగతోసీ’’తి పుట్ఠో ‘‘రాజగహతో, భన్తే’’తి ఆహ. ‘‘మమ పుత్తస్స మహాకస్సపస్స ఖమనీయ’’న్తి? ‘‘ఖమనీయం, భన్తే, ఏకో పన సద్ధివిహారికో ఓవాదమత్తేన కుజ్ఝిత్వా పణ్ణసాలం ఝాపేత్వా పలాతో’’తి. సత్థా ‘‘న సో ఇదానేవ ఓవాదం సుత్వా కుజ్ఝతి, పుబ్బేపి కుజ్ఝియేవ. న ఇదానేవ కుటిం దూసేతి, పుబ్బేపి దూసేసియేవా’’తి వత్వా అతీతం ఆహరి –

అతీతే బారాణసియం బ్రహ్మదత్తే రజ్జం కారేన్తే హిమవన్తపదేసే ఏకో సిఙ్గిలసకుణో కులావకం కత్వా వసి. అథేకదివసం దేవే వస్సన్తే ఏకో మక్కటో సీతేన కమ్పమానో తం పదేసం అగమాసి. సిఙ్గిలో తం దిస్వా గాథమాహ –

‘‘మనుస్సస్సేవ తే సీసం, హత్థపాదా చ వానర;

అథ కేన ను వణ్ణేన, అగారం తే న విజ్జతీ’’తి. (జా. ౧.౪.౮౧);

మక్కటో ‘‘కిఞ్చాపి మే హత్థపాదా అత్థి, యాయ పన పఞ్ఞాయ విచారేత్వా అగారం కరేయ్యం, సా మే పఞ్ఞా నత్థీ’’తి చిన్తేత్వా తమత్థం విఞ్ఞాపేతుకామో ఇమం గాథమాహ –

‘‘మనుస్సస్సేవ మే సీసం, హత్థపాదా చ సిఙ్గిల;

యాహు సేట్ఠా మనుస్సేసు, సా మే పఞ్ఞా న విజ్జతీ’’తి. (జా. ౧.౪.౮౨);

అథ నం ‘‘ఏవరూపస్స తవ కథం ఘరావాసో ఇజ్ఝిస్సతీ’’తి గరహన్తో సిఙ్గిలో ఇమం గాథాద్వయమాహ –

‘‘అనవట్ఠితచిత్తస్స, లహుచిత్తస్స దుబ్భినో;

నిచ్చం అద్ధువసీలస్స, సుఖభావో న విజ్జతి.

‘‘సో కరస్సు ఆనుభావం, వీతివత్తస్సు సీలియం;

సీతవాతపరిత్తాణం, కరస్సు కుటవం కపీ’’తి. (జా. ౧.౪.౮౩-౮౪);

మక్కటో ‘‘అయం మం అనవట్ఠితచిత్తం లహుచిత్తం మిత్తదుబ్భిం అద్ధువసీలం కరోతి, ఇదానిస్స మిత్తదుబ్భిభావం దస్సేస్సామీ’’తి కులావకం విద్ధంసేత్వా విప్పకిరి. సకుణో తస్మిం కులావకం గణ్హన్తే ఏవ ఏకేన పస్సేన నిక్ఖమిత్వా పలాయి.

సత్థా ఇమం ధమ్మదేసనం ఆహరిత్వా జాతకం సమోధానేసి – ‘‘తదా మక్కటో కుటిదూసకభిక్ఖు అహోసి, సిఙ్గిలసకుణో కస్సపో అహోసీ’’తి. జాతకం సమోధానేత్వా ‘‘ఏవం, భిక్ఖవే, న ఇదానేవ, పుబ్బేపి సో ఓవాదక్ఖణే కుజ్ఝిత్వా కుటిం దూసేసి, మమ పుత్తస్స కస్సపస్స ఏవరూపేన బాలేన సద్ధిం వసనతో ఏకకస్సేవ నివాసో సేయ్యో’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౬౧. ‘‘చరఞ్చే నాధిగచ్ఛేయ్య, సేయ్యం సదిసమత్తనో;

ఏకచరియం దళ్హం కయిరా, నత్థి బాలే సహాయతా’’తి.

తత్థ చరన్తి ఇరియాపథచారం అగ్గహేత్వా మనసాచారో వేదితబ్బో, కల్యాణమిత్తం పరియేసన్తోతి అత్థో. సేయ్యం సదిసమత్తనోతి అత్తనో సీలసమాధిపఞ్ఞాగుణేహి అధికతరం వా సదిసం వా న లభేయ్య చే. ఏకచరియన్తి ఏతేసు హి సేయ్యం లభమానో సీలాదీహి వడ్ఢతి, సదిసం లభమానో న పరిహాయతి, హీనేన పన సద్ధిం ఏకతో వసన్తో ఏకతో సంభోగపరిభోగం కరోన్తో సీలాదీహి పరిహాయతి. తేన వుత్తం – ‘‘ఏవరూపో పుగ్గలో న సేవితబ్బో న భజితబ్బో న పయిరుపాసితబ్బో అఞ్ఞత్ర అనుద్దయా అఞ్ఞత్ర అనుకమ్పా’’తి (పు. ప. ౧౨౧; అ. ని. ౩.౨౬). తస్మా సచే కారుఞ్ఞం పటిచ్చ ‘‘అయం మం నిస్సాయ సీలాదీహి వడ్ఢిస్సతీ’’తి తమ్హా పుగ్గలా కిఞ్చి అపచ్చాసీసన్తో తం సఙ్గణ్హితుం సక్కోతి, ఇచ్చేతం కుసలం. నో చే సక్కోతి, ఏకచరియం దళ్హం కయిరా ఏకీభావమేవ థిరం కత్వా సబ్బఇరియాపథేసు ఏకకోవ విహరేయ్య. కిం కారణా? నత్థి బాలే సహాయతాతి సహాయతా నామ చూళసీలం మజ్ఝిమసీలం మహాసీలం దస కథావత్థూని తేరస ధుతఙ్గగుణా విపస్సనాగుణా చత్తారో మగ్గా చత్తారి ఫలాని తిస్సో విజ్జా ఛ అభిఞ్ఞా. అయం సహాయతాగుణో బాలం నిస్సాయ నత్థీతి.

దేసనావసానే ఆగన్తుకో భిక్ఖు సోతాపత్తిఫలం పత్తో, అఞ్ఞేపి బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసు, దేసనా మహాజనస్స సాత్థికా అహోసీతి.

మహాకస్సపత్థేరసద్ధివిహారికవత్థు దుతియం.