౧౩. సట్ఠికూటపేతవత్థు

యావదేవ అనత్థాయాతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా వేళువనే విహరన్తో సట్ఠికూటపేతం ఆరబ్భ కథేసి.

పురిమనయేనేవ హి మహామోగ్గల్లానత్థేరో లక్ఖణత్థేరేన సద్ధిం గిజ్ఝకూటా ఓరోహన్తో అఞ్ఞతరస్మిం పదేసే సితం పాత్వాకాసి. థేరేన సితకారణం పుట్ఠో ‘‘భగవతో సన్తికే మం పుచ్ఛేయ్యాసీ’’తి వత్వా పిణ్డాయ చరిత్వా సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా నిసిన్నకాలే పున పుట్ఠో ఆహ – ‘‘అహం, ఆవుసో, ఏకం పేతం అద్దసం తిగావుతప్పమాణేన అత్తభావేన, తస్స సట్ఠి అయకూటసహస్సాని ఆదిత్తాని సమ్పజ్జలితాని ఉపరిమత్థకే పతిత్వా పతిత్వా ఉట్ఠహన్తి సీసం భిన్దన్తి, భిన్నం భిన్నం పున సముట్ఠహతి, ఇమినా అత్తభావేన మయా ఏవరూపో అత్తభావో న దిట్ఠపుబ్బో, అహం తం దిస్వా సితం పాత్వాకాసి’’న్తి. పేతవత్థుస్మిఞ్హి –

‘‘సట్ఠి కూటసహస్సాని, పరిపుణ్ణాని సబ్బసో;

సీసే తుయ్హం నిపతన్తి, వోభిన్దన్తేవ మత్థక’’న్తి. (పే. వ. ౮౦౮, ౮౧౦, ౮౧౩) ఆది –

ఇమమేవ పేతం సన్ధాయ వుత్తం. సత్థా థేరస్స కథం సుత్వావ, ‘‘భిక్ఖవే, మయాపేస సత్తో బోధిమణ్డే నిసిన్నేనేవ దిట్ఠో ‘యే చ పన మే వచనం న సద్దహేయ్యుం, తేసం అహితాయ భవేయ్యా’తి పరేసం అనుకమ్పాయ న కథేసిం, ఇదాని పన మోగ్గల్లానస్స సక్ఖీ హుత్వా కథేమీ’’తి ఆహ. తం సుత్వా భిక్ఖూ తస్స పుబ్బకమ్మం పుచ్ఛింసు. సత్థాపి నేసం కథేసి –

అతీతే కిర బారాణసియం సాళిత్తకసిప్పే నిప్ఫత్తిం పత్తో ఏకో పీఠసప్పి అహోసి. సో నగరద్వారే ఏకస్స వటరుక్ఖస్స హేట్ఠా నిసిన్నో సక్ఖరాని ఖిపిత్వా తస్స పణ్ణాని ఛిన్దన్తో ‘‘హత్థిరూపకం నో దస్సేహి, అస్సరూపకం నో దస్సేహీ’’తి గామదారకేహి వుచ్చమానో ఇచ్ఛితిచ్ఛితాని రూపాని దస్సేత్వా తేసం సన్తికా ఖాదనీయాదీని లభతి. అథేకదివసం రాజా ఉయ్యానం గచ్ఛన్తో తం పదేసం పాపుణి. దారకా పీఠసప్పిం పారోహన్తరే కత్వా పలాయింసు. రఞ్ఞో ఠితమజ్ఝన్హికే రుక్ఖమూలం పవిట్ఠస్స ఛిద్దావఛిద్దచ్ఛాయా సరీరం ఫరి. సో ‘‘కిం ను ఖో ఏత’’న్తి ఉద్ధం ఓలోకేన్తో రుక్ఖపణ్ణేసు హత్థిరూపకాదీని దిస్వా ‘‘కస్సేతం కమ్మ’’న్తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘పీఠసప్పినో’’తి సుత్వా తం పక్కోసాపేత్వా ఆహ – ‘‘మయ్హం పురోహితో అతిముఖరో అప్పమత్తకేపి వుత్తే బహుం భణన్తో మం ఉపద్దవేతి, సక్ఖిస్ససి తస్స ముఖే నాళిమత్తా అజలణ్డికా ఖిపితు’’న్తి? ‘‘సక్ఖిస్సామి, దేవ. అజలణ్డికా ఆహరాపేత్వా పురోహితేన సద్ధిం తుమ్హే అన్తోసాణియం నిసీదథ, అహమేత్థ కత్తబ్బం జానిస్సామీ’’తి. అథ రాజా తథా కారేసి. ఇతరో కత్తరియగ్గేన సాణియా ఛిద్దం కత్వా పురోహితస్స రఞ్ఞా సద్ధిం కథేన్తస్స ముఖే వివటమత్తే ఏకేకం అజలణ్డికం ఖిపి. పురోహితో ముఖం పవిట్ఠం పవిట్ఠం గిలి. పీఠసప్పీ ఖీణాసు అజలణ్డికాసు సాణిం చాలేసి. రాజా తాయ సఞ్ఞాయ అజలణ్డికానం ఖీణభావం ఞత్వా ఆహ – ‘‘ఆచరియ, అహం తుమ్హేహి సద్ధిం కథేన్తో కథం నిత్థరితుం న సక్ఖిస్సామి, తుమ్హే అతిముఖరతాయ నాళిమత్తా అజలణ్డికా గిలన్తాపి తుణ్హీభావం నాపజ్జథా’’తి. బ్రాహ్మణో మఙ్గుఉభావం ఆపజ్జిత్వా తతో పట్ఠాయ ముఖం వివరిత్వా రఞ్ఞా సద్ధిం సల్లపితుం నసక్ఖి. రాజా పీఠసప్పిగుణం అనుస్సరిత్వా తం పక్కోసాపేత్వా ‘‘తం నిస్సాయ మే సుఖం లద్ధ’’న్తి తుట్ఠో తస్స సబ్బట్ఠకం నామ ధనం దత్వా నగరస్స చతూసు దిసాసు చత్తారో వరగామే అదాసి. తమత్థం విదిత్వా రఞ్ఞో అత్థధమ్మానుసాసకో అమచ్చో ఇమం గాథమాహ –

‘‘సాధు ఖో సిప్పకం నామ, అపి యాదిస కీదిసం;

పస్స ఖఞ్జప్పహారేన, లద్ధా గామా చతుద్దిసా’’తి. (జా. ౧.౧.౧౦౭);

సో పన అమచ్చో తేన సమయేన అయమేవ భగవా అహోసి. అథేకో పురిసో పీఠసప్పినా లద్ధసమ్పత్తిం దిస్వా చిన్తేసి – ‘‘అయం నామ పీఠసప్పీ హుత్వా ఇమం సిప్పం నిస్సాయ మహాసమ్పత్తిం పత్తో, మయాపేతం సిక్ఖితుం వట్టతీ’’తి. సో తం ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా ‘‘ఇదం మే, ఆచరియ, సిప్పం దేథా’’తి ఆహ. ‘‘న సక్కా, తాత, దాతు’’న్తి. సో తేన పటిక్ఖిత్తో ‘‘హోతు, ఆరాధేస్సామి న’’న్తి తస్స హత్థపాదపరికమ్మాదీని కరోన్తో చిరస్సం తం ఆరాధేత్వా పునప్పునం యాచి, పీఠసప్పీ ‘‘అయం మే అతివియ ఉపకారో’’తి తం పటిబాహితుం అసక్కోన్తో సిప్పం సిక్ఖాపేత్వా ‘‘నిప్ఫన్నం తే, తాత, సిప్పం, ఇదాని కిం కరిస్ససీ’’తి ఆహ. ‘‘బహి గన్త్వా సిప్పం వీమంసిస్సామీ’’తి. ‘‘కిం కరిస్ససీ’’తి? ‘‘గావిం వా మనుస్సం వా పహరిత్వా మారేస్సామీ’’తి. ‘‘తాతా, గావిం మారేన్తస్స సతం దణ్డో హోతి మనుస్సం మారేన్తస్స సహస్సం, త్వం సపుత్తదారోపి తం నిత్థరితుం న సక్ఖిస్ససి, మా వినస్స, యమ్హి పహటే దణ్డో నత్థి, తాదిసం నిమాతాపితికం కఞ్చి ఉపధారేహీ’’తి. సో ‘‘సాధూ’’తి సక్ఖరా ఉచ్ఛఙ్గే కత్వా తాదిసం ఉపధారయమానో విచరన్తో గావిం దిస్వా ‘‘అయం ససామికా’’తి పహరితుం న విసహి, మనుస్సం దిస్వా ‘‘అయం సమాతాపితికో’’తి పహరితుం న విసతి.

తేన సమయేన సునేత్తో నామ పచ్చేకబుద్ధో తం నగరం నిస్సాయ పణ్ణసాలాయ విహరతి. సో తం పిణ్డాయ పవిసన్తం నగరద్వారన్తరే దిస్వా ‘‘అయం నిమాతాపితికో, ఇమస్మిం పహటే దణ్డో నత్థి, ఇమం పహరిత్వా సిప్పం వీమంసిస్సామీ’’తి పచ్చేకబుద్ధస్స దక్ఖిణకణ్ణసోతం సన్ధాయ సక్ఖరం ఖిపి. సా దక్ఖిణకణ్ణసోతేన పవిసిత్వా వామేన నిక్ఖమి, దుక్ఖా వేదనా ఉప్పజ్జి. పచ్చేకబుద్ధో భిక్ఖాయ చరితుం నాసక్ఖి, ఆకాసేన పణ్ణసాలం గన్త్వా పరినిబ్బాయి. మనుస్సా పచ్చేకబుద్ధే అనాగచ్ఛన్తే ‘‘కిఞ్చి అఫాసుకం భవిస్సతీ’’తి చిన్తేత్వా తత్థ గన్త్వా తం పరినిబ్బుతం దిస్వా రోదింసు పరిదేవింసు. సోపి మహాజనం గచ్ఛన్తం దిస్వా తత్థ గన్త్వా పచ్చేకబుద్ధం సఞ్జానిత్వా ‘‘అయం పిణ్డాయ పవిసన్తో ద్వారన్తరే మమ సమ్ముఖీభూతో, అహం అత్తనో సిప్పం వీమంసన్తో ఇమం పహరి’’న్తి ఆహ. మనుస్సా ‘‘ఇమినా కిర పాపకేన పచ్చేకబుద్ధో పహటో, గణ్హథ గణ్హథా’’తి పోథేత్వా తత్థేవ నం జీవితక్ఖయం పాపేసుం. సో అవీచిమ్హి నిబ్బత్తిత్వా యావాయం మహాపథవీ యోజనమత్తం ఉస్సన్నా, తావ పచ్చిత్వా విపాకావసేసేన గిజ్ఝకూటమత్థకే సట్ఠికూటపేతో హుత్వా నిబ్బత్తి. సత్థా తస్స ఇమం పుబ్బకమ్మం కథేత్వా, ‘‘భిక్ఖవే, బాలస్స నామ సిప్పం వా ఇస్సరియం వా ఉప్పజ్జమానం అనత్థాయ ఉప్పజ్జతి. బాలో హి సిప్పం వా ఇస్సరియం వా లభిత్వా అత్తనో అనత్థమేవ కరోతీ’’తి అనుసన్ధిం ఘటేత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమం గాథమాహ.

౭౨. ‘‘యావదేవ అనత్థాయ, ఞత్తం బాలస్స జాయతి;

హన్తి బాలస్స సుక్కంసం, ముద్ధమస్స విపాతయ’’న్తి.

తత్థ యావదేవాతి అవధిపరిచ్ఛేదనత్థే నిపాతో. ఞత్తన్తి జాననసభావో. యం సిప్పం జానాతి, యమ్హి వా ఇస్సరియే యసే సమ్పత్తియఞ్చ ఠితో జనేన ఞాయతి, పాకటో పఞ్ఞాతో హోతి, తస్సేతం నామం. సిప్పం వా హి ఇస్సరియాదిభావో వా బాలస్స అనత్థాయేవ జాయతి. తం నిస్సాయ సో అత్తనో అనత్థమేవ కరోతి. హన్తీతి వినాసేతి. సుక్కంసన్తి కుసలకోట్ఠాసం, బాలస్స హి సిప్పం వా ఇస్సరియం వా ఉప్పజ్జమానం కుసలకోట్ఠాసం ఘాతేన్తమేవ ఉప్పజ్జతి. ముద్ధన్తి పఞ్ఞాయేతం నామం. విపాతయన్తి విద్ధంసయమానం. తస్స హి తం సుక్కంసం హనన్తం పఞ్ఞాసఙ్ఖాతం ముద్ధం విపాతేన్తం విద్ధంసేన్తమేవ హన్తీతి.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసు.

సట్ఠికూటపేతవత్థు తేరసమం.