౭. పూతిగత్తతిస్సత్థేరవత్థు

అచిరం వతయం కాయోతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా సావత్థియం విహరన్తో పూతిగత్తతిస్సత్థేరం ఆరబ్భ కథేసి.

ఏకో కిర సావత్థివాసీ కులపుత్తో సత్థు సన్తికే ధమ్మం సుత్వా సాసనే ఉరం దత్వా పబ్బజితో, సో లద్ధూపసమ్పదో తిస్సత్థేరో నామ అహోసి. గచ్ఛన్తే గచ్ఛన్తే కాలే తస్స సరీరే రోగో ఉదపాది. సాసపమత్తియో పిళకా ఉట్ఠహింసు. తా అనుపుబ్బేన ముగ్గమత్తా కలాయమత్తా కోలట్ఠిమత్తా ఆమలకమత్తా బేళువసలాటుమత్తా బేళువమత్తా హుత్వా పభిజ్జింసు, సకలసరీరం ఛిద్దావఛిద్దం అహోసి. పూతిగత్తతిస్సత్థేరోత్వేవస్స నామం ఉదపాది. అథస్స అపరభాగే అట్ఠీని భిజ్జింసు. సో అప్పటిజగ్గియో అహోసి. నివాసనపారుపనం పుబ్బలోహితమక్ఖితం జాలపూవసదిసం అహోసి. సద్ధివిహారికాదయో పటిజగ్గితుం అసక్కోన్తా ఛడ్డయింసు. సో అనాథో హుత్వా నిపజ్జి.

బుద్ధానఞ్చ నామ ద్వే వారే లోకవోలోకనం అవిజహితం హోతి. పచ్చూసకాలే లోకం వోలోకేన్తా చక్కవాళముఖవట్టితో పట్ఠాయ గన్ధకుటిఅభిముఖం ఞాణం కత్వా ఓలోకేన్తి, సాయం ఓలోకేన్తా గన్ధకుటితో పట్ఠాయ బాహిరాభిముఖం ఞాణం కత్వా ఓలోకేన్తి. తస్మిం పన సమయే భగవతో ఞాణజాలస్స అన్తో పూతిగత్తతిస్సత్థేరో పఞ్ఞాయి. సత్థా తస్స భిక్ఖునో అరహత్తస్స ఉపనిస్సయం దిస్వా, ‘‘అయం సద్ధివిహారికాదీహి ఛడ్డితో, ఇదానిస్స మం ఠపేత్వా అఞ్ఞం పటిసరణం నత్థీ’’తి గన్ధకుటితో నిక్ఖమిత్వా విహారచారికం చరమానో వియ అగ్గిసాలం గన్త్వా ఉక్ఖలిం ధోవిత్వా ఉదకం దత్వా ఉద్ధనం ఆరోపేత్వా ఉదకస్స తత్తభావం ఆగమయమానో అగ్గిసాలాయమేవ అట్ఠాసి. తత్తభావం జానిత్వా గన్త్వా తస్స భిక్ఖునో నిపన్నమఞ్చకోటియం గణ్హి, తదా భిక్ఖూ ‘‘అపేథ, భన్తే, మయం గణ్హిస్సామా’’తి మఞ్చకం గహేత్వా అగ్గిసాలం ఆనయింసు. సత్థా అమ్బణం ఆహరాపేత్వా ఉణ్హోదకం ఆసిఞ్చిత్వా తేహి భిక్ఖూహి తస్స పారుపనం గాహాపేత్వా ఉణ్హోదకే మద్దాపేత్వా మన్దాతపే విస్సజ్జాపేసి. అథస్స సన్తికే ఠత్వా సరీరం ఉణ్హోదకేన తేమేత్వా ఘంసిత్వా న్హాపేసి, తస్స నహానపరియోసానే పారుపనం సుక్ఖి. అథ నం తం నివాసాపేత్వా నివత్థకాసావం ఉదకే మద్దాపేత్వా ఆతపే విస్సజ్జాపేసి. అథస్స గత్తే ఉదకే ఛిన్నమత్తే తమ్పి సుక్ఖి. సో ఏకం కాసావం నివాసేత్వా ఏకం పారుపిత్వా సల్లహుకసరీరో ఏకగ్గచిత్తో మఞ్చకే నిపజ్జి. సత్థా తస్స ఉస్సీసకే ఠత్వా, ‘‘భిక్ఖు అయం తవ కాయో అపేతవిఞ్ఞాణో నిరుపకారో హుత్వా కలిఙ్గరం వియ పథవియం సేస్సతీ’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౪౧. ‘‘అచిరం వతయం కాయో, పథవిం అధిసేస్సతి;

ఛుద్ధో అపేతవిఞ్ఞాణో, నిరత్థంవ కలిఙ్గర’’న్తి.

తత్థ అచిరం వతాతి భిక్ఖు న చిరస్సేవ అయం కాయో పథవిం అధిసేస్సతి, ఇమిస్సా పకతిసయనేన సయితాయ పథవియా ఉపరి సయిస్సతి. ఛుద్ధోతి అపవిద్ధో, అపగతవిఞ్ఞాణతాయ తుచ్ఛో హుత్వా సేస్సతీతి దస్సేతి. యథా కిం? నిరత్థంవ కలిఙ్గరం నిరుపకారం నిరత్థకం కట్ఠఖణ్డం వియ. దబ్బసమ్భారత్థికా హి మనుస్సా అరఞ్ఞం పవిసిత్వా ఉజుకం ఉజుకసణ్ఠానేన వఙ్కం వఙ్కసణ్ఠానేన ఛిన్దిత్వా దబ్బసమ్భారం గణ్హన్తి, అవసేసం పన సుసిరఞ్చ పూతికఞ్చ అసారకఞ్చ గణ్ఠిజాతఞ్చ ఛిన్దిత్వా తత్థేవ ఛడ్డేన్తి. అఞ్ఞే దబ్బసమ్భారత్థికా ఆగన్త్వా తం గహేతారో నామ నత్థి, ఓలోకేత్వా అత్తనో ఉపకారకమేవ గణ్హన్తి, ఇతరం పథవీగతమేవ హోతి. తం పన తేన తేన ఉపాయేన మఞ్చపటిపాదకం వా పాదకథలికం వా ఫలకపీఠం వా కాతుం సక్కాపి భవేయ్య. ఇమస్మిం పన అత్తభావే ద్వత్తింసాయ కోట్ఠాసేసు ఏకకోట్ఠాసోపి మఞ్చపటిపాదకాదివసేన అఞ్ఞేన వా ఉపకారముఖేన గయ్హూపగో నామ నత్థి, కేవలం నిరత్థంవ కలిఙ్గరం అయం కాయో అపగతవిఞ్ఞాణో కతిపాహేనేవ పథవియం సేస్సతీతి.

దేసనావసానే పూతిగత్తతిస్సత్థేరో సహ పటిసమ్భిదాహి అరహత్తం పాపుణి, అఞ్ఞేపి బహూ సోతాపన్నాదయో అహేసుం. థేరోపి అరహత్తం పత్వావ పరినిబ్బాయి. సత్థా తస్స సరీరకిచ్చం కారాపేత్వా ధాతుయో గహేత్వా చేతియం కారాపేసి. భిక్ఖూ సత్థారం పుచ్ఛింసు – ‘‘భన్తే, పూతిగత్తతిస్సత్థేరో కుహిం నిబ్బత్తో’’తి. ‘‘పరినిబ్బుతో, భిక్ఖవే’’తి. ‘‘భన్తే, ఏవరూపస్స పన అరహత్తూపనిస్సయసమ్పన్నస్స భిక్ఖునో కిం కారణా గత్తం పుతికం జాతం, కిం కారణా అట్ఠీని భిన్నాని, కిమస్స కారణం అరహత్తస్స ఉపనిస్సయభావం పత్త’’న్తి? ‘‘భిక్ఖవే, సబ్బమేతం ఏతస్స అత్తనా కతకమ్మేనేవ నిబ్బత్త’’న్తి. ‘‘కిం పన తేన, భన్తే, కత’’న్తి? ‘‘తేన హి, భిక్ఖవే, సుణాథా’’తి అతీతం ఆహరి –

అయం కస్సపసమ్మాసమ్బుద్ధకాలే సాకుణికో హుత్వా బహూ సకుణే వధిత్వా ఇస్సరజనం ఉపట్ఠహి. తేసం దిన్నావసేసే విక్కిణాతి, ‘‘విక్కితావసేసా మారేత్వా ఠపితా పూతికా భవిస్సన్తీ’’తి యథా ఉప్పతితుం న సక్కోన్తి, తథా తేసం జఙ్ఘట్ఠీని చ పక్ఖట్ఠీని చ భిన్దిత్వా రాసిం కత్వా ఠపేతి, తే పునదివసే విక్కిణాతి. అతిబహూనం పన లద్ధకాలే అత్తనోపి అత్థాయ పచాపేతి. తస్సేకదివసం రసభోజనే పక్కే ఏకో ఖీణాసవో పిణ్డాయ చరన్తో గేహద్వారే అట్ఠాసి. సో థేరం దిస్వా చిత్తం పసాదేత్వా, ‘‘మయా బహూ పాణా మారేత్వా ఖాదితా, అయ్యో చ మే గేహద్వారే ఠితో, అన్తోగేహే చ రసభోజనం సంవిజ్జతి, పిణ్డపాతమస్స దస్సామీ’’తి తస్స పత్తం ఆదాయ పూరేత్వా రసపిణ్డపాతం దత్వా థేరం పఞ్చపతిట్ఠితేన వన్దిత్వా, ‘‘భన్తే, తుమ్హేహి దిట్ఠధమ్మస్స మత్థకం పాపుణేయ్య’’న్తి ఆహ. థేరో ‘‘ఏవం హోతూ’’తి అనుమోదనం అకాసి. ‘‘భిక్ఖవే, తదా కతకమ్మవసేనేతం తిస్సస్స నిప్ఫన్నం, సకుణానం అట్ఠిభేదననిస్సన్దేన తిస్సస్స గత్తఞ్చ పూతికం జాతం, అట్ఠీని చ భిన్నాని, ఖీణాసవస్స రసపిణ్డపాతదాననిస్సన్దేన అరహత్తం పత్తో’’తి.

పూతిగత్తతిస్సత్థేరవత్థు సత్తమం.