౬. పఞ్చసతభిక్ఖువత్థు

కుమ్భూపమన్తి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా సావత్థియం విహరన్తో ఆరద్ధవిపస్సకే భిక్ఖూ ఆరబ్భ కథేసి.

సావత్థియం కిర పఞ్చసతా భిక్ఖూ సత్థు సన్తికే యావ అరహత్తా కమ్మట్ఠానం గహేత్వా, ‘‘సమణధమ్మం కరిస్సామా’’తి యోజనసతమగ్గం గన్త్వా ఏకం మహావాసగామం అగమంసు. అథ తే మనుస్సా దిస్వా పఞ్ఞత్తాసనే నిసీదాపేత్వా పణీతేహి యాగుభత్తాదీహి పరివిసిత్వా, ‘‘కహం, భన్తే, గచ్ఛథా’’తి పుచ్ఛిత్వా, ‘‘యథాఫాసుకట్ఠాన’’న్తి వుత్తే, ‘‘భన్తే, ఇమం తేమాసం ఇధేవ వసథ, మయమ్పి తుమ్హాకం సన్తికే సరణేసు పతిట్ఠాయ పఞ్చ సీలాని రక్ఖిస్సామా’’తి యాచిత్వా తేసం అధివాసనం విదిత్వా, ‘‘అవిదూరే ఠానే మహన్తో వనసణ్డో అత్థి, ఏత్థ వసథ, భన్తే’’తి వత్వా ఉయ్యోజేసుం. భిక్ఖూ తం వనసణ్డం పవిసింసు. తస్మిం వనసణ్డే అధివత్థా దేవతా ‘‘సీలవన్తో, అయ్యా, ఇమం వనసణ్డం అనుప్పత్తా, అయుత్తం ఖో పన అస్మాకం అయ్యేసు ఇధ వసన్తేసు పుత్తదారే గహేత్వా రుక్ఖే అభిరుయ్హ వసితు’’న్తి రుక్ఖతో ఓతరిత్వా భూమియం నిసీదిత్వా చిన్తయింసు, ‘‘అయ్యా, ఇమస్మిం ఠానే అజ్జేకరత్తిం వసిత్వా అద్ధా స్వే గమిస్సన్తీ’’తి. భిక్ఖూపి పునదివసే అన్తోగామే పిణ్డాయ చరిత్వా పున తమేవ వనసణ్డం ఆగమింసు. దేవతా ‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘో స్వాతనాయ కేనచి నిమన్తితో భవిస్సతి, తస్మా పునాగచ్ఛతి, అజ్జ గమనం న భవిస్సతి, స్వే గమిస్సతి మఞ్ఞే’’తి ఇమినా ఉపాయేన అడ్ఢమాసమత్తం భూమియమేవ అచ్ఛింసు.

తతో చిన్తయింసు – ‘‘భదన్తా ఇమం తేమాసం ఇధేవ మఞ్ఞే వసిస్సన్తి, ఇధేవ ఖో పన ఇమేసు వసన్తేసు అమ్హాకం రుక్ఖే అభిరుహిత్వా నిసీదితుమ్పి న యుత్తం, తేమాసం పుత్తదారే గహేత్వా భూమియం నిసీదనట్ఠానానిపి దుక్ఖాని, కిఞ్చి కత్వా ఇమే భిక్ఖూ పలాపేతుం వట్టతీ’’తి. తా తేసు తేసు రత్తిట్ఠానదివాట్ఠానేసు చేవ చఙ్కమనకోటీసు చ ఛిన్నసీసాని కబన్ధాని దస్సేతుం అమనుస్ససద్దఞ్చ భావేతుం ఆరభింసు. భిక్ఖూనం ఖిపితకాసాదయో రోగా పవత్తింసు. తే అఞ్ఞమఞ్ఞం ‘‘తుయ్హం, ఆవుసో, కిం రుజ్జతీ’’తి పుచ్ఛన్తా, ‘‘మయ్హం ఖిపితరోగో, మయ్హం కాసో’’తి వత్వా, ‘‘ఆవుసో, అహం అజ్జ చఙ్కమనకోటియం ఛిన్నసీసం అద్దసం, అహం రత్తిట్ఠానే కబన్ధం అద్దసం, అహం దివాట్ఠానే అమనుస్ససద్దం అస్సోసిం, పరివజ్జేతబ్బయుత్తకమిదం ఠానం, అమ్హాకం ఇధ అఫాసుకం అహోసి, సత్థు సన్తికం గమిస్సామా’’తి నిక్ఖమిత్వా అనుపుబ్బేన సత్థు సన్తికం గన్త్వా వన్దిత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు.

అథ నే సత్థా ఆహ – ‘‘కిం, భిక్ఖవే, తస్మిం ఠానే వసితుం న సక్ఖిస్సథా’’తి? ‘‘ఆమ, భన్తే, అమ్హాకం తస్మిం ఠానే వసన్తానం ఏవరూపాని భేరవారమ్మణాని ఉపట్ఠహన్తి, ఏవరూపం అఫాసుకం హోతి, తేన మయం ‘వజ్జేతబ్బయుత్తకమిదం ఠాన’న్తి తం ఛడ్డేత్వా తుమ్హాకం సన్తికం ఆగతా’’తి. ‘‘భిక్ఖవే, తత్థేవ తుమ్హాకం గన్తుం వట్టతీ’’తి. ‘‘న సక్కా, భన్తే’’తి. ‘‘భిక్ఖవే, తుమ్హే ఆవుధం అగ్గహేత్వా గతా, ఇదాని ఆవుధం గహేత్వా గచ్ఛథా’’తి. ‘‘కతరావుధం, భన్తే’’తి? సత్థా ‘‘అహం ఆవుధం వో దస్సామి, మయా దిన్నం ఆవుధం గహేత్వా గచ్ఛథా’’తి వత్వా –

‘‘కరణీయమత్థకుసలేన, యన్త సన్తం పదం అభిసమేచ్చ;

సక్కో ఉజూ చ సుహుజూ చ, సువచో చస్స ముదు అనతిమానీ’’తి. (ఖు. పా. ౯.౧; సు. ని. ౧౪౩) –

సకలం మేత్తసుత్తం కథేత్వా, ‘‘భిక్ఖవే, ఇమం తుమ్హే బహి విహారస్స వనసణ్డతో పట్ఠాయ సజ్ఝాయన్తా అన్తోవిహారం పవిసేయ్యాథా’’తి ఉయ్యోజేసి. తే సత్థారం వన్దిత్వా నిక్ఖమిత్వా అనుపుబ్బేన తం ఠానం పత్వా బహివిహారే గణసజ్ఝాయం కత్వా సజ్ఝాయమానా వనసణ్డం పవిసింసు. సకలవనసణ్డే దేవతా మేత్తచిత్తం పటిలభిత్వా తేసం పచ్చుగ్గమనం కత్వా పత్తచీవరపటిగ్గహణం ఆపుచ్ఛింసు, హత్థపాదసమ్బాహనం ఆపుచ్ఛింసు, తేసం తత్థ తత్థ ఆరక్ఖం సంవిదహింసు, పక్కధూపనతేలం వియ సన్నిసిన్నా అహేసుం. కత్థచి అమనుస్ససద్దో నామ నాహోసి. తేసం భిక్ఖూనం చిత్తం ఏకగ్గం అహోసి. తే రత్తిట్ఠానదివాట్ఠానేసు నిసిన్నా విపస్సనాయ చిత్తం ఓతారేత్వా అత్తని ఖయవయం పట్ఠపేత్వా, ‘‘అయం అత్తభావో నామ భిజ్జనకట్ఠేన అథావరట్ఠేన కులాలభాజనసదిసో’’తి విపస్సనం వడ్ఢయింసు. సమ్మాసమ్బుద్ధో గన్ధకుటియా నిసిన్నోవ తేసం విపస్సనాయ ఆరద్ధభావం ఞత్వా తే భిక్ఖూ ఆమన్తేత్వా, ‘‘ఏవమేవ, భిక్ఖవే, అయం అత్తభావో నామ భిజ్జనకట్ఠేన అథావరట్ఠేన కులాలభాజనసదిసో ఏవా’’తి వత్వా ఓభాసం ఫరిత్వా యోజనసతే ఠితోపి అభిముఖే నిసిన్నో వియ ఛబ్బణ్ణరంసియో విస్సజ్జేత్వా దిస్సమానేన రూపేన ఇమం గాథమాహ –

౪౦. ‘‘కుమ్భూపమం కాయమింమ విదిత్వా, నగరూపమం చిత్తమిదం ఠపేత్వా;

యోధేథ మారం పఞ్ఞావుధేన, జితఞ్చ రక్ఖే అనివేసనో సియా’’తి.

తత్థ కుమ్భూపమన్తి అబలదుబ్బలట్ఠేన అనద్ధనియతావకాలికట్ఠేన ఇమం కేసాదిసమూహసఙ్ఖాతం కాయం కుమ్భూపమం కులాలభాజనసదిసం విదిత్వా. నగరూపమం చిత్తమిదం ఠపేత్వాతి నగరం నామ బహిద్ధా థిరం హోతి, గమ్భీరపరిఖం పాకారపరిక్ఖిత్తం ద్వారట్టాలకయుత్తం, అన్తోసువిభత్తవీథిచతుక్కసిఙ్ఘాటకసమ్పన్నం అన్తరాపణం, తం ‘‘విలుమ్పిస్సామా’’తి బహిద్ధా చోరా ఆగన్త్వా పవిసితుం అసక్కోన్తా పబ్బతం ఆసజ్జ పటిహతా వియ గచ్ఛన్తి, ఏవమేవ పణ్డితో కులపుత్తో అత్తనో విపస్సనాచిత్తం థిరం నగరసదిసం కత్వా ఠపేత్వా నగరే ఠితో ఏకతోధారాదినానప్పకారావుధేన చోరగణం వియ విపస్సనామయేన చ అరియమగ్గమయేన చ పఞ్ఞావుధేన తంతంమగ్గవజ్ఝం కిలేసమారం పటిబాహన్తో తం తం కిలేసమారం యోధేథ, పహరేయ్యాథాతి అత్థో. జితఞ్చ రక్ఖేతి జితఞ్చ ఉప్పాదితం తరుణవిపస్సనం ఆవాససప్పాయఉతుసప్పాయభోజనసప్పాయపుగ్గలసప్పాయధమ్మస్సవనసప్పాయాదీని ఆసేవన్తో అన్తరన్తరా సమాపత్తిం సమాపజ్జిత్వా తతో వుట్ఠాయ సుద్ధచిత్తేన సఙ్ఖారే సమ్మసన్తో రక్ఖేయ్య.

అనివేసనో సియాతి అనాలయో భవేయ్య. యథా నామ యోధో సఙ్గామసీసే బలకోట్ఠకం కత్వా అమిత్తేహి సద్ధిం యుజ్ఝన్తో ఛాతో వా పిపాసితో వా హుత్వా సన్నాహే వా సిథిలే ఆవుధే వా పతితే బలకోట్ఠకం పవిసిత్వా విస్సమిత్వా భుఞ్జిత్వా పివిత్వా సన్నహిత్వా ఆవుధం గహేత్వా పున నిక్ఖమిత్వా యుజ్ఝన్తో పరసేనం మద్దతి, అజితం జినాతి, జితం రక్ఖతి. సో హి సచే బలకోట్ఠకే ఠితో ఏవం విస్సమన్తో తం అస్సాదేన్తో అచ్ఛేయ్య, రజ్జం పరహత్థగతం కరేయ్య, ఏవమేవ, భిక్ఖు, పటిలద్ధం తరుణవిపస్సనం పునప్పునం సమాపత్తిం సమాపజ్జిత్వా తతో వుట్ఠాయ సుద్ధచిత్తేన సఙ్ఖారే సమ్మసన్తో రక్ఖితుం సక్కోతి, ఉత్తరిమగ్గఫలపటిలాభేన కిలేసమారం జినాతి. సచే పన సో సమాపత్తిమేవ అస్సాదేతి, సుద్ధచిత్తేన పునప్పునం సఙ్ఖారే న సమ్మసతి, మగ్గఫలపటివేధం కాతుం న సక్కోతి. తస్మా రక్ఖితబ్బయుత్తకం రక్ఖన్తో అనివేసనో సియా, సమాపత్తిం నివేసనం కత్వా తత్థ న నివేసేయ్య, ఆలయం న కరేయ్యాతి అత్థో. ‘‘అద్ధా తుమ్హేపి ఏవం కరోథా’’తి ఏవం సత్థా తేసం భిక్ఖూనం ధమ్మం దేసేసి.

దేసనావసానే పఞ్చసతా భిక్ఖూ నిసిన్నట్ఠానే నిసిన్నాయేవ సహ పటిసమ్భిదాహి అరహత్తం పత్వా తథాగతస్స సువణ్ణవణ్ణం సరీరం వణ్ణయన్తా థోమేన్తా వన్దన్తావ ఆగచ్ఛింసూతి.

పఞ్చసతభిక్ఖువత్థు ఛట్ఠం.