౪. సఙ్ఘరక్ఖితభాగినేయ్యత్థేరవత్థు

దూరఙ్గమన్తి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా సావత్థియం విహరన్తో సఙ్ఘరక్ఖితం నామ భిక్ఖుం ఆరబ్భ కథేసి.

సావత్థియం కిరేకో కులపుత్తో సత్థు ధమ్మదేసనం సుత్వా నిక్ఖమిత్వా పబ్బజితో లద్ధూపసమ్పదో సఙ్ఘరక్ఖితత్థేరో నామ హుత్వా కతిపాహేనేవ అరహత్తం పాపుణి. తస్స కనిట్ఠభగినీ పుత్తం లభిత్వా థేరస్స నామం అకాసి. సో భాగినేయ్యసఙ్ఘరక్ఖితో నామ హుత్వా వయప్పత్తో థేరస్సేవ సన్తికే పబ్బజిత్వా లద్ధూపసమ్పదో అఞ్ఞతరస్మిం గామకారామే వస్సం ఉపగన్త్వా, ‘‘ఏకం సత్తహత్థం, ఏకం అట్ఠహత్థ’’న్తి ద్వే వస్సావాసికసాటకే లభిత్వా అట్ఠహత్థం ‘‘ఉపజ్ఝాయస్స మే భవిస్సతీ’’తి సల్లక్ఖేత్వా ‘‘సత్తహత్థం మయ్హం భవిస్సతీ’’తి చిన్తేత్వా వుట్ఠవస్సో ‘‘ఉపజ్ఝాయం పస్సిస్సామీ’’తి ఆగచ్ఛన్తో అన్తరామగ్గే పిణ్డాయ చరన్తో ఆగన్త్వా థేరే విహారం అనాగతేయేవ విహారం పవిసిత్వా థేరస్స దివాట్ఠానం సమ్మజ్జిత్వా పాదోదకం ఉపట్ఠపేత్వా ఆసనం పఞ్ఞపేత్వా ఆగమనమగ్గం ఓలోకేన్తో నిసీది. అథస్సాగమనభావం దిస్వా పచ్చుగ్గమనం కత్వా పత్తచీవరం పటిగ్గహేత్వా, ‘‘నిసీదథ, భన్తే’’తి థేరం నిసీదాపేత్వా తాలవణ్టం ఆదాయ బీజిత్వా పానీయం దత్వా పాదే ధోవిత్వా తం సాటకం ఆనేత్వా పాదమూలే ఠపేత్వా, ‘‘భన్తే, ఇమం పరిభుఞ్జథా’’తి వత్వా బీజయమానో అట్ఠాసి.

అథ నం థేరో ఆహ – ‘‘సఙ్ఘరక్ఖిత, మయ్హం చీవరం పరిపుణ్ణం, త్వమేవ పరిభుఞ్జా’’తి. ‘‘భన్తే, మయా లద్ధకాలతో పట్ఠాయ అయం తుమ్హాకమేవ సల్లక్ఖితో, పరిభోగం కరోథా’’తి. ‘‘హోతు, సఙ్ఘరక్ఖిత, పరిపుణ్ణం మే చీవరం, త్వమేవ పరిభుఞ్జా’’తి. ‘‘భన్తే, మా ఏవం కరోథ, తుమ్హేహి పరిభుత్తే మయ్హం మహప్ఫలం భవిస్సతీ’’తి. అథ నం తస్స పునప్పునం కథేన్తస్సపి థేరో న ఇచ్ఛియేవ.

ఏవం సో బీజయమానో ఠితోవ చిన్తేసి – ‘‘అహం థేరస్స గిహికాలే భాగినేయ్యో, పబ్బజితకాలే సద్ధివిహారికో, ఏవమ్పి మయా సద్ధిం ఉపజ్ఝాయో పరిభోగం న కత్తుకామో. ఇమస్మిం మయా సద్ధిం పరిభోగం అకరోన్తే కిం మే సమణభావేన, గిహి భవిస్సామీ’’తి. అథస్స ఏతదహోసి – ‘‘దుస్సణ్ఠాపితో ఘరావాసో, కిం ను ఖో కత్వా గిహిభూతో జీవిస్సామీ’’తి. తతో చిన్తేసి – ‘‘అట్ఠహత్థసాటకం విక్కిణిత్వా ఏకం ఏళికం గణ్హిస్సామి, ఏళికా నామ ఖిప్పం విజాయతి, స్వాహం విజాతం విజాతం విక్కిణిత్వా మూలం కరిస్సామి, మూలే బహూ కత్వా ఏకం పజాపతిం ఆనేస్సామి, సా ఏకం పుత్తం విజాయిస్సతి. అథస్స మమ మాతులస్స నామం కత్వా చూళయానకే నిసీదాపేత్వా మమ పుత్తఞ్చ భరియఞ్చ ఆదాయ మాతులం వన్దితుం ఆగమిస్సామి, ఆగచ్ఛన్తే అన్తరామగ్గే మమ భరియం ఏవం వక్ఖామి – ‘ఆనేహి తావ మే పుత్తం వహిస్సామిన’న్తి. సా ‘కిం తే పుత్తేన, ఏహి, ఇమం యానకం పాజేహీ’తి వత్వా పుత్తం గహేత్వా, ‘అహం నేస్సామి న’న్తి నేత్వా సన్ధారేతుం అసక్కోన్తీ చక్కపథే ఛడ్డేస్సతి. అథస్స సరీరం అభిరుహిత్వా చక్కం గమిస్సతి, అథ నం ‘త్వం మమ పుత్తం నేవ మయ్హం అదాసి, నం సన్ధారేతుం నాసక్ఖి నాసితోస్మి తయా’తి వత్వా పతోదయట్ఠియా పిట్ఠియం పహరిస్సామీ’’తి.

సో ఏవం చిన్తేన్తోవ ఠత్వా బీజయమానో థేరస్స సీసే తాలవణ్టేన పహరి. థేరో ‘‘కిం ను ఖో అహం సఙ్ఘరక్ఖితేన సీసే పహతో’’తి ఉపధారేన్తో తేన చిన్తితచిన్తితం సబ్బం ఞత్వా, ‘‘సఙ్ఘరక్ఖిత, మాతుగామస్స పహారం దాతుం నాసక్ఖి, కో ఏత్థ మహల్లకత్థేరస్స దోసో’’తి ఆహ. సో ‘‘అహో నట్ఠోమ్హి, ఞాతం కిర మే ఉపజ్ఝాయేన చిన్తితచిన్తితం, కిం మే సమణభావేనా’’తి తాలవణ్టం ఛడ్డేత్వా పలాయితుం ఆరద్ధో.

అథ నం దహరా చ సామణేరా చ అనుబన్ధిత్వా ఆదాయ సత్థు సన్తికం అగమంసు. సత్థా తే భిక్ఖూ దిస్వావ ‘‘కిం, భిక్ఖవే, ఆగతత్థ, ఏకో వో భిక్ఖు లద్ధో’’తి పుచ్ఛి. ‘‘ఆమ, భన్తే, ఇమం దహరం ఉక్కణ్ఠిత్వా పలాయన్తం గహేత్వా తుమ్హాకం సన్తికం ఆగతమ్హా’’తి. ‘‘ఏవం కిర భిక్ఖూ’’తి? ‘‘ఆమ, భన్తే’’తి. ‘‘కిమత్థం తే భిక్ఖు ఏవం భారియం కమ్మం కతం, నను త్వం ఆరద్ధవీరియస్స ఏకస్స బుద్ధస్స పుత్తో, మాదిసస్స నామ బుద్ధస్స సాసనే పబ్బజిత్వా అత్తానం దమేత్వా సోతాపన్నోతి వా సకదాగామీతి వా అనాగామీతి వా అరహాతి వా వదాపేతుం నాసక్ఖి, కిమత్థం ఏవం భారియం కమ్మమకాసీ’’తి? ‘‘ఉక్కణ్ఠితోస్మి, భన్తే’’తి. ‘‘కిం కారణా ఉక్కణ్ఠితోసీ’’తి? సో ఏవం వస్సావాసికసాటకానం లద్ధదివసతో పట్ఠాయ యావ థేరస్స తాలవణ్టేన పహారా సబ్బం తం పవత్తిం ఆరోచేత్వా, ‘‘ఇమినా కారణేన పలాతోస్మి, భన్తే’’తి ఆహ. అథ నం సత్థా ‘‘ఏహి భిక్ఖు, మా చిన్తయి చిత్తం నామేతం దూరే హోన్తమ్పి ఆరమ్మణం సమ్పటిచ్ఛనకజాతికం, రాగదోసమోహబన్ధనా ముచ్చనత్థాయ వాయమితుం వట్టతీ’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౩౭. ‘‘దూరఙ్గమం ఏకచరం, అసరీరం గుహాసయం;

యే చిత్తం సంయమేస్సన్తి, మోక్ఖన్తి మారబన్ధనా’’తి.

తత్థ దూరఙ్గమన్తి చిత్తస్స హి మక్కటసుత్తమత్తకమ్పి పురత్థిమాదిదిసాభాగేన గమనాగమనం నామ నత్థి, దూరే సన్తమ్పి పన ఆరమ్మణం సమ్పటిచ్ఛతీతి దూరఙ్గమం నామ జాతం. సత్తట్ఠచిత్తాని పన ఏకతో కణ్ణికబద్ధాని ఏకక్ఖణే ఉప్పజ్జితుం సమత్థాని నామ నత్థి. ఉప్పత్తికాలే ఏకేకమేవ చిత్తం ఉప్పజ్జతి, తస్మిం నిరుద్ధే పున ఏకేకమేవ ఉప్పజ్జతీతి ఏకచరం నామ జాతం. చిత్తస్స సరీరసణ్ఠానం వా నీలాదిప్పకారో వణ్ణభేదో వా నత్థీతి అసరీరం నామ జాతం. గుహా నామ చతుమహాభూతగుహా, ఇదఞ్చ హదయరూపం నిస్సాయ పవత్తతీతి గుహాసయం నామ జాతం. యే చిత్తన్తి యే కేచి పురిసా వా ఇత్థియో వా గహట్ఠా వా పబ్బజితా వా అనుప్పజ్జనకకిలేసస్స ఉప్పజ్జితుం అదేన్తా సతిసమ్మోసేన ఉప్పన్నకిలేసం పజహన్తా చిత్తం సంయమేస్సన్తి సంయతం అవిక్ఖిత్తం కరిస్సన్తి. మోక్ఖన్తి మారబన్ధనాతి సబ్బేతే కిలేసబన్ధనాభావేన మారబన్ధనసఙ్ఖాతా తేభూమకవట్టా ముచ్చిస్సన్తీతి.

దేసనాపరియోసానే భాగినేయ్యసఙ్ఘరక్ఖితత్థేరో సోతాపత్తిఫలం పాపుణి, అఞ్ఞేపి బహూ సోతాపన్నాదయో జాతా, మహాజనస్స సాత్థికా ధమ్మదేసనా అహోసీతి.

సఙ్ఘరక్ఖితభాగినేయ్యత్థేరవత్థు చతుత్థం.