౩. అఞ్ఞతరఉక్కణ్ఠితభిక్ఖువత్థు

సుదుద్దసన్తి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా సావత్థియం విహరన్తో అఞ్ఞతరం ఉక్కణ్ఠితభిక్ఖుం ఆరబ్భ కథేసి.

సత్థరి కిర సావత్థియం విహరన్తే ఏకో సేట్ఠిపుత్తో అత్తనో కులూపగత్థేరం ఉపసఙ్కమిత్వా, ‘‘భన్తే, అహం దుక్ఖా ముచ్చితుకామో, ఏకం మే దుక్ఖతో ముచ్చనకారణం కథేథా’’తి ఆహ. ‘‘సాధావుసో, సచేసి దుక్ఖా ముచ్చితుకామో, సలాకభత్తం దేహి, పక్ఖికభత్తం దేహి, వస్సావాసికం దేహి, చీవరాదయో పచ్చయే దేహి, అత్తనో సాపతేయ్యం తయో కోట్ఠాసే కత్వా ఏకేన కమ్మన్తం పయోజేహి, ఏకేన పుత్తదారం పోసేహి, ఏకం బుద్ధసాసనే దేహీ’’తి ఆహ. సో ‘‘సాధు, భన్తే’’తి వుత్తపటిపాటియా సబ్బం కత్వా పున థేరం పుచ్ఛి – ‘‘తతో ఉత్తరిం అఞ్ఞం కిం కరోమి, భన్తే’’తి? ‘‘ఆవుసో, తీణి సరణాని గణ్హ, పఞ్చ సీలాని గణ్హాహీ’’తి. తానిపి పటిగ్గహేత్వా తతో ఉత్తరిం పుచ్ఛి. ‘‘తేన హి దస సీలాని గణ్హాహీ’’తి. ‘‘సాధు, భన్తే’’తి గణ్హి. సో ఏవం అనుపుబ్బేన పుఞ్ఞకమ్మస్స కతత్తా అనుపుబ్బసేట్ఠిపుత్తో నామ జాతో. తతో ‘‘ఉత్తరిమ్పి కత్తబ్బం అత్థి, భన్తే’’తి పున పుచ్ఛిత్వా, ‘‘తేన హి పబ్బజాహీ’’తి వుత్తో నిక్ఖమిత్వా పబ్బజి. తస్సేకో ఆభిధమ్మికభిక్ఖు ఆచరియో అహోసి. ఏకో వినయధరో ఉపజ్ఝాయో. తస్స లద్ధూపసమ్పదస్స ఆచరియో అత్తనో సన్తికం ఆగతకాలే అభిధమ్మే పఞ్హం కథేసి – ‘‘బుద్ధసాసనే నామ ఇదం కాతుం వట్టతి, ఇదం న వట్టతీ’’తి. ఉపజ్ఝాయోపిస్స అత్తనో సన్తికం ఆగతకాలే వినయే పఞ్హం కథేసి – ‘‘బుద్ధసాసనే నామ ఇదం కాతుం వట్టతి, ఇదం న వట్టతి, ఇదం కప్పతి, ఇదం న కప్పతీ’’తి. సో చిన్తేసి – ‘‘అహో భారియం ఇదం కమ్మం, అహం దుక్ఖా ముచ్చితుకామో పబ్బజితో, ఇధ చ మమ హత్థపసారణట్ఠానమ్పి న పఞ్ఞాయతి, గేహే ఠత్వావ దుక్ఖా ముచ్చితుం సక్కా, మయా గిహినా భవితుం వట్టతీ’’తి. సో తతో పట్ఠాయ ఉక్కణ్ఠితో అనభిరతో ద్వత్తింసాకారే సజ్ఝాయం న కరోతి, ఉద్దేసం న గణ్హాతి, కిసో లూఖో ధమనిసన్థతగత్తో ఆలస్సియాభిభూతో కచ్ఛుపరికిణ్ణో అహోసి.

అథ నం దహరసామణేరా, ‘‘ఆవుసో, కిం త్వం ఠితట్ఠానే ఠితోవ నిసిన్నట్ఠానే నిసిన్నోవ అహోసి, పణ్డురోగాభిభూతో కిసో లూఖో ధమనిసన్థతగత్తో ఆలస్సియాభిభూతో కచ్ఛుపరికిణ్ణో, కిం తే కత’’న్తి పుచ్ఛింసు. ‘‘ఉక్కణ్ఠితోమ్హి, ఆవుసో’’తి. ‘‘కిం కారణా’’తి? సో తం పవత్తిం ఆరోచేసి. తే తస్స ఆచరియుపజ్ఝాయానం ఆచిక్ఖింసు. ఆచరియుపజ్ఝాయా తం ఆదాయ సత్థు సన్తికం అగమంసు. సత్థా ‘‘కిం, భిక్ఖవే, ఆగతత్థా’’తి ఆహ. ‘‘భన్తే, అయం భిక్ఖు తుమ్హాకం సాసనే ఉక్కణ్ఠితో’’తి. ‘‘ఏవం కిర భిక్ఖూ’’తి. ‘‘ఆమ, భన్తే’’తి. ‘‘కిం కారణా’’తి? ‘‘అహం, భన్తే, దుక్ఖా ముచ్చితుకామోవ పబ్బజితో, తస్స మే ఆచరియో అభిధమ్మకథం కథేసి, ఉపజ్ఝాయో వినయకథం కథేసి, స్వాహం ‘ఇధ మే హత్థపసారణట్ఠానమ్పి నత్థి, గిహినా హుత్వా సక్కా దుక్ఖా ముచ్చితుం, గిహి భవిస్సామీ’తి సన్నిట్ఠానమకాసిం, భన్తే’’తి. ‘‘సచే త్వం, భిక్ఖు, ఏకమేవ రక్ఖితుం సక్ఖిస్ససి, అవసేసానం రక్ఖనకిచ్చం నత్థీ’’తి. ‘‘కిం, భన్తే’’తి? ‘‘తవ చిత్తమేవ రక్ఖితుం సక్ఖిస్ససీ’’తి. ‘‘సక్ఖిస్సామి, భన్తే’’తి. ‘‘తేన హి అత్తనో చిత్తమేవ రక్ఖాహి, సక్కా దుక్ఖా ముచ్చితు’’న్తి ఇమం ఓవాదం దత్వా ఇమం గాథమాహ –

౩౬. ‘‘సుదుద్దసం సునిపుణం, యత్థకామనిపాతినం;

చిత్తం రక్ఖేథ మేధావీ, చిత్తం గుత్తం సుఖావహ’’న్తి.

తత్థ సుదుద్దసన్తి సుట్ఠు దుద్దసం. సునిపుణన్తి సుట్ఠు నిపుణం పరమసణ్హం. యత్థకామనిపాతినన్తి జాతిఆదీని అనోలోకేత్వా లభితబ్బాలభితబ్బయుత్తాయుత్తట్ఠానేసు యత్థ కత్థచి నిపతనసీలం. చిత్తం రక్ఖేథ మేధావీతి అన్ధబాలో దుమ్మేధో అత్తనో చిత్తం రక్ఖితుం సమత్థో నామ నత్థి, చిత్తవసికో హుత్వా అనయబ్యసనం పాపుణాతి. మేధావీ పన పణ్డితోవ చిత్తం రక్ఖితుం సక్కోతి, తస్మా త్వమ్పి చిత్తమేవ గోపేహి. ఇదఞ్హి చిత్తం గుత్తం సుఖావహం మగ్గఫలనిబ్బానసుఖాని ఆవహతీతి.

దేసనాపరియోసానే సో భిక్ఖు సోతాపత్తిఫలం పాపుణి, అఞ్ఞేపి బహూ సోతాపన్నాదయో అహేసుం, దేసనా మహాజనస్స సాత్థికా అహోసీతి.

అఞ్ఞతరఉక్కణ్ఠితభిక్ఖువత్థు తతియం.