౨. అఞ్ఞతరభిక్ఖువత్థు

దున్నిగ్గహస్స లహునోతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా సావత్థియం జేతవనే విహరన్తో అఞ్ఞతరం భిక్ఖుం ఆరబ్భ కథేసి.

కోసలరఞ్ఞో కిర విజితే పబ్బతపాదే మాతికగామో నామ ఏకో ఘనవాసో గామో అహోసి. అథేకదివసం సట్ఠిమత్తా భిక్ఖూ సత్థు సన్తికే యావ అరహత్తా కమ్మట్ఠానం కథాపేత్వా తం గామం గన్త్వా పిణ్డాయ పవిసింసు. అథ నే యో తస్స గామస్స సామికో మాతికో నామ, తస్స మాతా దిస్వా గేహే నిసీదాపేత్వా నానగ్గరసేన యాగుభత్తేన పరివిసిత్వా, ‘‘భన్తే, కత్థ గన్తుకామా’’తి పుచ్ఛి. ‘‘యథా ఫాసుకట్ఠానం మహాఉపాసికే’’తి. సా ‘‘వస్సావాసట్ఠానం, అయ్యా, పరియేసన్తి మఞ్ఞే’’తి ఞత్వా పాదమూలే నిపజ్జిత్వా, ‘‘సచే, అయ్యా, ఇమం తేమాసం ఇధ వసిస్సన్తి, అహం తీణి సరణాని, పఞ్చ సీలాని గహేత్వా ఉపోసథకమ్మం కరిస్సామీ’’తి ఆహ. భిక్ఖూ ‘‘మయం ఇమం నిస్సాయ భిక్ఖాయ అకిలమన్తా భవనిస్సరణం కాతుం సక్ఖిస్సామా’’తి అధివాసయింసు. సా తేసం వసనట్ఠానం విహారం పటిజగ్గిత్వా అదాసి.

తే తత్థేవ వసన్తా ఏకదివసం సన్నిపతిత్వా అఞ్ఞమఞ్ఞం ఓవదింసు, ‘‘ఆవుసో, అమ్హేహి పమాదచారం చరితుం న వట్టతి. అమ్హాకఞ్హి సకగేహం వియ అట్ఠ మహానిరయా వివటద్వారాయేవ, ధరమానకబుద్ధస్స ఖో పన సన్తికే కమ్మట్ఠానం గహేత్వా మయం ఆగతా, బుద్ధా చ నామ పదానుపదికం విచరన్తేనాపి సఠేన ఆరాధేతుం న సక్కా, యథాజ్ఝాసయేనేవ ఆరాధేతుం సక్కా, అప్పమత్తా హోథ, ద్వీహి ఏకట్ఠానే న ఠాతబ్బం, న నిసీదితబ్బం, సాయం ఖో పన థేరూపట్ఠానకాలే పాతోవ భిక్ఖాచారకాలే ఏకతో భవిస్సామ, సేసకాలే ద్వే ఏకతో న భవిస్సామ, అపిచ ఖో పన అఫాసుకేన భిక్ఖునా ఆగన్త్వా విహారమజ్ఝే ఘణ్డియా పహతాయ ఘణ్డిసఞ్ఞాయ ఆగన్త్వా తస్స భేసజ్జం కరిస్సామా’’తి.

తేసు ఏవం కతికం కత్వా విహరన్తేసు ఏకదివసం సా ఉపాసికా సప్పితేలఫాణితాదీని గాహాపేత్వా దాసదాసికమ్మకరాదీహి పరివుతా సాయన్హసమయే తం విహారం గన్త్వా విహారమజ్ఝే భిక్ఖూ అదిస్వా, ‘‘కహం ను ఖో, అయ్యా, గతా’’తి పురిసే పుచ్ఛిత్వా, ‘‘అత్తనో అత్తనో రత్తిట్ఠానదివాట్ఠానేసు నిసిన్నా భవిస్సన్తి, అయ్యే’’తి వుత్తే, ‘‘కిం ను ఖో కత్వా దట్ఠుం సక్ఖిస్సామీ’’తి ఆహ. అథ నం భిక్ఖుసఙ్ఘస్స కతికవత్తం జాననమనుస్సా ఆహంసు – ‘‘ఘణ్డియా పహతాయ సన్నిపతిస్సన్తి, అయ్యే’’తి. సా చ ఘణ్డిం పహరాపేసి. భిక్ఖూ ఘణ్డిసద్దం సుత్వా, ‘‘కస్సచి అఫాసుకం భవిస్సతీ’’తి సకసకట్ఠానేహి నిక్ఖమిత్వా విహారమజ్ఝే సన్నిపతింసు. ద్వేపి జనా ఏకమగ్గేనాగతా నామ నత్థి. ఉపాసికా ఏకేకట్ఠానతో ఏకేకమేవ ఆగచ్ఛన్తం దిస్వా, ‘‘మమ పుత్తేహి అఞ్ఞమఞ్ఞం కలహో కతో భవిస్సతీ’’తి చిన్తేత్వా భిక్ఖుసఙ్ఘం వన్దిత్వా పుచ్ఛి – ‘‘కలహం ను ఖో, భన్తే, కరిత్థా’’తి? ‘‘న కరోమ, మహాఉపాసికే’’తి. ‘‘సచే వో, భన్తే, కలహో నత్థి, అథ కస్మా యథా అమ్హాకం గేహం ఆగచ్ఛన్తా సబ్బే ఏకతోవ ఆగచ్ఛథ, ఏవం అనాగన్త్వా ఏకేకట్ఠానతో ఏకేకావ ఆగతా’’తి? ‘‘మహాఉపాసికే, ఏకేకస్మిం ఠానే నిసీదిత్వా సమణధమ్మం కరిమ్హా’’తి. ‘‘కో ఏస, భన్తే, సమణధమ్మో నామా’’తి? ‘‘ద్వత్తింసాకారే సజ్ఝాయం కరోమ, అత్తభావే చ ఖయవయం పట్ఠపేమ, మహాఉపాసికే’’తి. ‘‘కిం పన, భన్తే, ద్వత్తింసాకారే సజ్ఝాయం కాతుం, అత్తభావే చ ఖయవయం పట్ఠపేతుం తుమ్హాకమేవ వట్టతి, ఉదాహు అమ్హాకమ్పీతి, కస్సచిపి అవారితో ఏస ధమ్మో, మహాఉపాసికే’’తి. ‘‘తేన హి, భన్తే, మయ్హమ్పి ద్వత్తింసాకారం దేథ, అత్తభావే చ ఖయవయపట్ఠపనం ఆచిక్ఖథా’’తి. ‘‘తేన హి ఉగ్గణ్హ, మహాఉపాసికే’’తి సబ్బం ఉగ్గణ్హాపేసుం.

సా తతో పట్ఠాయ ద్వత్తింసాకారే సజ్ఝాయం కత్వా అత్తని ఖయవయం పట్ఠపేత్వా తేహి భిక్ఖూహి పురేతరమేవ తయో మగ్గే, తీణి చ ఫలాని పాపుణి. మగ్గేనేవ చస్సా చతస్సో పటిసమ్భిదా లోకియఅభిఞ్ఞా చ ఆగమింసు. సా మగ్గఫలసుఖతో వుట్ఠాయ దిబ్బచక్ఖునా ఓలోకేత్వా, ‘‘కదా ను ఖో మమ పుత్తేహి అయం ధమ్మో అధిగతో’’తి ఉపధారేన్తీ సబ్బేపిమే సరాగా సదోసా సమోహా ఝానవిపస్సనామత్తమ్పి తేసం నత్థి, ‘‘కిం ను ఖో మయ్హం పుత్తానం అరహత్తస్స ఉపనిస్సయో అత్థి, నత్థీ’’తి ఆవజ్జేత్వా, ‘‘అత్థీ’’తి దిస్వా, ‘‘సేనాసనసప్పాయం ను ఖో అత్థి, నత్థీ’’తి ఆవజ్జేత్వా తమ్పి దిస్వా, ‘‘పుగ్గలసప్పాయం ను ఖో లభన్తి, న లభన్తీ’’తి ఆవజ్జేసి, పుగ్గలసప్పాయమ్పి దిస్వా, ‘‘ఆహారసప్పాయం ను ఖో లభన్తి, న లభన్తీ’’తి ఉపధారేన్తీ ‘‘ఆహారసప్పాయం నేసం నత్థీ’’తి దిస్వా తతో పట్ఠాయ నానావిధం యాగుం, అనేకప్పకారం ఖజ్జకం, నానగ్గరసఞ్చ భోజనం సమ్పాదేత్వా గేహే భిక్ఖూ నిసీదాపేత్వా దక్ఖిణోదకం దత్వా, ‘‘భన్తే, తుమ్హాకం యం యం రుచ్చతి, తం తం గహేత్వా పరిభుఞ్జథా’’తి నియ్యాదేసి. తే యథారుచి యాగుఆదీని గహేత్వా పరిభుఞ్జన్తి. తేసం సప్పాయాహారం లభన్తానం చిత్తం ఏకగ్గం అహోసి.

తే ఏకగ్గేన చిత్తేన విపస్సనం వడ్ఢేత్వా న చిరస్సేవ సహ పటిసమ్భిదాహి అరహత్తం పత్వా చిన్తయింసు – ‘‘అహో మహాఉపాసికా అమ్హాకం పతిట్ఠా జాతా, సచే మయం సప్పాయాహారం న లభిమ్హ, న నో మగ్గఫలపటివేధో అభవిస్స, ఇదాని వుట్ఠవస్సా పవారేత్వా సత్థు సన్తికం గమిస్సామా’’తి. తే ‘‘సత్థారం దట్ఠుకామమ్హా’’తి మహాఉపాసికం ఆపుచ్ఛింసు. ‘‘మహాఉపాసికా సాధు, అయ్యా’’తి. తే అనుగన్త్వా పునపి, ‘‘భన్తే, అమ్హే ఓలోకేయ్యాథా’’తి బహూని పియవచనాని వత్వా పటినివత్తి. తేపి ఖో భిక్ఖూ సావత్థిం గన్త్వా సత్థారం వన్దిత్వా ఏకమన్తం నిసిన్నా ‘‘కచ్చి, భిక్ఖవే, ఖమనీయం, కచ్చి యాపనీయం, న చ పిణ్డకేన కిలమిత్థా’’తి వుత్తే ‘‘ఖమనీయం, భన్తే, యాపనీయం, భన్తే, పిణ్డకేన పన నేవ కిలమిమ్హ. అమ్హాకఞ్హి మాతికమాతా నామేకా ఉపాసికా చిత్తాచారం ఞత్వా, ‘అహో వత నో ఏవరూపం నామ ఆహారం పటియాదేయ్యా’తి చిన్తితే యథాచిన్తితం ఆహారం పటియాదేత్వా అదాసీ’’తి తస్సా గుణకథం కథయింసు.

అఞ్ఞతరో భిక్ఖు తస్సా గుణకథం సుత్వా తత్థ గన్తుకామో హుత్వా సత్థు సన్తికే కమ్మట్ఠానం గహేత్వా, ‘‘భన్తే, తం గామం గమిస్సామీ’’తి సత్థారం ఆపుచ్ఛిత్వా జేతవనతో నిక్ఖమిత్వా అనుపుబ్బేన తం గామం పత్వా విహారం పవిసనదివసేయేవ చిన్తేసి – ‘‘అయం కిర ఉపాసికా చిన్తితచిన్తితం జానాతి, అహఞ్చ మగ్గకిలన్తో విహారం పటిజగ్గితుం న సక్ఖిస్సామి, అహో వత మే విహారపటిజగ్గకం మనుస్సం పేసేయ్యా’’తి. ఉపాసికా గేహే నిసిన్నావ ఆవజ్జేన్తీ తమత్థం ఞత్వా, ‘‘గచ్ఛ, విహారం పటిజగ్గిత్వా ఏహీ’’తి మనుస్సం పేసేసి. ఇతరోపి పానీయం పివితుకామో ‘‘అహో వత మే సక్ఖరపానకం కత్వా పేసేయ్యా’’తి చిన్తేసి. ఉపాసికా తమ్పి పేసేసి. సో పునదివసే ‘‘పాతోవ సినిద్ధయాగుం మే సఉత్తరిభఙ్గం పేసేతూ’’తి చిన్తేసి. ఉపాసికా తథా అకాసి. సో యాగుం పివిత్వా, ‘‘అహో వత మే ఏవరూపం ఖజ్జకం పేసేయ్యా’’తి చిన్తేసి. ఉపాసికా తమ్పి పేసేసి. సో చిన్తేసి – ‘‘అయం ఉపాసికా మయా సబ్బం చిన్తితచిన్తితం పేసేసి, అహం ఏతం దట్ఠుకామో, అహో వత మే నానగ్గరసభోజనం గాహాపేత్వా సయమేవ ఆగచ్ఛేయ్యా’’తి. ఉపాసికా ‘‘మమ పుత్తో మం దట్ఠుకామో, ఆగమనం మే పచ్చాసీసతీ’’తి భోజనం గాహాపేత్వా విహారం గన్త్వా తస్స అదాసి. సో కతభత్తకిచ్చో ‘‘మాతికమాతా నామ త్వం, మహాఉపాసికే’’తి పుచ్ఛి. ‘‘ఆమ, తాతా’’తి. ‘‘త్వం పరచిత్తం జానాసీ’’తి? ‘‘కిం మం పుచ్ఛసి, తాతా’’తి? ‘‘మయా చిన్తితచిన్తితం సబ్బమకాసి, తేన తం పుచ్ఛామీ’’తి. ‘‘పరచిత్తజాననకభిక్ఖూ బహూ, తాతా’’తి? ‘‘నాహం అఞ్ఞే పుచ్ఛామి, తువం పుచ్ఛామి, ఉపాసికే’’తి. ఏవం సన్తేపి ఉపాసికా ‘‘పరచిత్తం జానామీ’’తి అవత్వా ‘‘పరచిత్తం జానన్తా నామ ఏవం కరోన్తి పుత్తా’’తి ఆహ. సో ‘‘భారియం వతిదం కమ్మం, పుథుజ్జనా నామ సోభనమ్పి అసోభనమ్పి చిన్తేన్తి, సచాహం కిఞ్చి అయుత్తం చిన్తయిస్సామి, సహ భణ్డకేన చోరం చూళాయ గణ్హన్తీ వియ మం విప్పకారం పాపేయ్య, మయా ఇతో పలాయితుం వట్టతీ’’తి చిన్తేత్వా, ‘‘ఉపాసికే, అహం గమిస్సామీ’’తి ఆహ. ‘‘కహం, అయ్యా’’తి? ‘‘సత్థు సన్తికం, ఉపాసికే’’తి. ‘‘వసథ తావ, భన్తే, ఇధా’’తి. ‘‘న వసిస్సామి, ఉపాసికే, గమిస్సామేవా’’తి నిక్ఖమిత్వా సత్థు సన్తికం అగమాసి. అథ నం సత్థా ‘‘కిం భిక్ఖు న త్వం తత్థ వససీ’’తి పుచ్ఛి. ‘‘ఆమ, భన్తే, న సక్కా తత్థ వసితు’’న్తి. ‘‘కిం కారణా భిక్ఖూ’’తి? ‘‘భన్తే, సా ఉపాసికా చిన్తితచిన్తితం సబ్బం జానాతి, పుథుజ్జనా చ నామ సోభనమ్పి అసోభనమ్పి చిన్తేన్తి, సచాహం కిఞ్చి అయుత్తం చిన్తేస్సామి, సహ భణ్డకేన చోరం చూళాయ గణ్హన్తీ వియ మం విప్పకారం పాపేస్సతీ’’తి చిన్తేత్వా ఆగతోమ్హీతి. ‘‘భిక్ఖు, తత్థేవ తయా వసితుం వట్టతీ’’తి, ‘‘న సక్కోమి, భన్తే, నాహం తత్థ వసిస్సామీ’’తి. ‘‘తేన హి త్వం, భిక్ఖు, ఏకమేవ రక్ఖితుం సక్ఖిస్ససీ’’తి. ‘‘కిం, భన్తే’’తి? ‘‘తవ చిత్తమేవ రక్ఖ, చిత్తం నామేతం దురక్ఖం, త్వం అత్తనో చిత్తమేవ నిగ్గణ్హ, మా అఞ్ఞం కిఞ్చి చిన్తయి, చిత్తం నామేతం దున్నిగ్గహ’’న్తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౩౫. ‘‘దున్నిగ్గహస్స లహునో, యత్థకామనిపాతినో;

చిత్తస్స దమథో సాధు, చిత్తం దన్తం సుఖావహ’’న్తి.

తత్థ చిత్తం నామేతం దుక్ఖేన నిగ్గయ్హతీతి దున్నిగ్గహం. లహుం ఉప్పజ్జతి చ నిరుజ్ఝతి చాతి లహు. తస్స దున్నిగ్గహస్స లహునో. యత్థకామనిపాతినోతి యత్థ కత్థచిదేవ నిపతనసీలస్స. ఏతఞ్హి లభితబ్బట్ఠానం వా అలభితబ్బట్ఠానం వా యుత్తట్ఠానం వా అయుత్తట్ఠానం వా న జానాతి, నేవ జాతిం ఓలోకేతి, న గోత్తం, న వయం. యత్థ యత్థ ఇచ్ఛతి, తత్థ తత్థేవ నిపతతీతి ‘‘యత్థకామనిపాతీ’’తి వుచ్చతి. తస్స ఏవరూపస్స చిత్తస్స దమథో సాధు చతూహి అరియమగ్గేహి దన్తభావో యథా నిబ్బిసేవనం హోతి, తథా కతభావో సాధు. కిం కారణా? ఇదఞ్హి చిత్తం దన్తం సుఖావహం నిబ్బిసేవనం కతం మగ్గఫలసుఖం పరమత్థనిబ్బానసుఖఞ్చ ఆవహతీతి.

దేసనాపరియోసానే సమ్పత్తపరిసాయ బహూ సోతాపన్నాదయో అహేసుం, మహాజనస్స సాత్థికా ధమ్మదేసనా జాతాతి.

సత్థా తస్స భిక్ఖునో ఇమం ఓవాదం దత్వా, ‘‘గచ్ఛ, భిక్ఖు, అఞ్ఞం కిఞ్చి అచిన్తయిత్వా తత్థేవ వసాహీ’’తి పహిణి. సో భిక్ఖు సత్థు సన్తికా ఓవాదం లభిత్వా తత్థ అగమాసి. కిఞ్చి బహిద్ధా చిన్తనం నామ న చిన్తేసి. మహాఉపాసికాపి దిబ్బేన చక్ఖునా ఓలోకేన్తీ థేరం దిస్వా, ‘‘ఇదాని ఓవాదదాయకం ఆచరియం లభిత్వా పునాగతో మమ పుత్తో’’తి అత్తనో ఞాణేనేవ పరిచ్ఛిన్దిత్వా తస్స సప్పాయాహారం పటియాదేత్వా అదాసి. సో సప్పాయభోజనం సేవిత్వా కతిపాహేనేవ అరహత్తం పత్వా మగ్గఫలసుఖేన వీతినామేన్తో ‘‘అహో మహాఉపాసికా మయ్హం పతిట్ఠా జాతా, అహం ఇమం నిస్సాయ భవనిస్సరణం పత్తోమ్హీ’’తి చిన్తేత్వా, ‘‘ఇమస్మిం తావ మే అత్తభావే పతిట్ఠా జాతా, సంసారే పన మే సంసరన్తస్స అఞ్ఞేసుపి అత్తభావేసు అయం పతిట్ఠా భూతపుబ్బా, నో’’తి ఉపధారేన్తో ఏకూనఅత్తభావసతం అనుస్సరి. సాపి ఏకూనఅత్తభావసతే తస్స పాదపరిచారికా అఞ్ఞేసు పటిబద్ధచిత్తా హుత్వా తం జీవితా వోరోపేసి. థేరో తస్సా ఏత్తకం అగుణం దిస్వా, ‘‘అహో మయం మహాఉపాసికా భారియం కమ్మం అకాసీ’’తి చిన్తేసి.

మహాఉపాసికాపి గేహే నిసిన్నావ ‘‘కిం ను ఖో మయ్హం పుత్తస్స పబ్బజితకిచ్చం మత్తకం పత్తం, నో’’తి ఉపధారయమానా తస్స అరహత్తపత్తిం ఞత్వా ఉత్తరి ఉపధారియమానా, ‘‘మమ పుత్తో అరహత్తం పత్వా అహో వత మే అయం ఉపాసికా మహతీ పతిట్ఠా జాతా’’తి చిన్తేత్వా, ‘‘అతీతేపి ను ఖో మే అయం పతిట్ఠా భూతపుబ్బా, నో’’తి ఉపధారేన్తో ఏకూనఅత్తభావసతం అనుస్సరి, ‘‘అహం ఖో పన ఏకూనఅత్తభావసతే అఞ్ఞేహి సద్ధిం ఏకతో హుత్వా ఏతం జీవితా వోరోపేసిం, అయం మే ఏత్తకం అగుణం దిస్వా ‘అహో భారియం కమ్మం కతం ఉపాసికాయా’’తి చిన్తేసి. ‘‘అత్థి ను ఖో ఏవం సంసారే సంసరన్తియా మమ పుత్తస్స ఉపకారో కతపుబ్బో’’తి ఉపధారయమానా తతో ఉత్తరిం సతమం అత్తభావం అనుస్సరిత్వా సతమే అత్తభావే మయా ఏతస్స పాదపరిచారికాయ హుత్వా ఏతస్మిం జీవితా వోరోపనట్ఠానే జీవితదానం దిన్నం, అహో మయా మమ పుత్తస్స మహాఉపకారో కతపుబ్బో’’తి గేహే నిసిన్నావ ఉత్తరిం విసేసేత్వా ‘‘ఉపధారేథా’’తి ఆహ. సో దిబ్బాయ సోతధాతుయా సద్దం సుత్వా విసేసేత్వా సతమం అత్తభావం అనుస్సరిత్వా తత్థ తాయ అత్తనో జీవితస్స దిన్నభావం దిస్వా, ‘‘అహో మమ ఇమాయ మహాఉపాసికాయ ఉపకారో కతపుబ్బో’’తి అత్తమనో హుత్వా తస్సా తత్థేవ చతూసు మగ్గఫలేసు పఞ్హం కథేత్వా అనుపాదిసేసాయ నిబ్బానధాతుయా పరినిబ్బాయీతి.

అఞ్ఞతరభిక్ఖువత్థు దుతియం.