౭. దేవదత్తవత్థు

అనిక్కసావోతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో రాజగహే దేవదత్తస్స కాసావలాభం ఆరబ్భ కథేసి.

ఏకస్మిఞ్హి సమయే ద్వే అగ్గసావకా పఞ్చసతే పఞ్చసతే అత్తనో అత్తనో పరివారే ఆదాయ సత్థారం ఆపుచ్ఛిత్వా వన్దిత్వా జేతవనతో రాజగహం అగమంసు. రాజగహవాసినో ద్వేపి తయోపి బహూపి ఏకతో హుత్వా ఆగన్తుకదానం అదంసు. అథేకదివసం ఆయస్మా సారిపుత్తో అనుమోదనం కరోన్తో ‘‘ఉపాసకా ఏకో సయం దానం దేతి, పరం న సమాదపేతి, సో నిబ్బత్తనిబ్బత్తట్ఠానే భోగసమ్పదం లభతి, నో పరివారసమ్పదం. ఏకో సయం న దేతి, పరం సమాదపేతి, సో నిబ్బత్తనిబ్బత్తట్ఠానే పరివారసమ్పదం లభతి, నో భోగసమ్పదం. ఏకో సయమ్పి న దేతి, పరమ్పి న సమాదపేతి, సో నిబ్బత్తనిబ్బత్తట్ఠానే కఞ్జికమత్తమ్పి కుచ్ఛిపూరం న లభతి, అనాథో హోతి నిప్పచ్చయో. ఏకో సయమ్పి దేతి, పరమ్పి సమాదపేతి, సో నిబ్బత్తనిబ్బత్తట్ఠానే అత్తభావసతేపి అత్తభావసహస్సేపి అత్తభావసతసహస్సేపి భోగసమ్పదఞ్చేవ పరివారసమ్పదఞ్చ లభతీ’’తి ఏవం ధమ్మం దేసేసి.

తమేకో పణ్డితపురిసో ధమ్మం సుత్వా ‘‘అచ్ఛరియా వత భో, అబ్భుతా వత భో ధమ్మదేసనా, సుకారణం కథితం, మయా ఇమాసం ద్విన్నం సమ్పత్తీనం నిప్ఫాదకం కమ్మం కాతుం వట్టతీ’’తి చిన్తేత్వా – ‘‘భన్తే, స్వే మయ్హం భిక్ఖం గణ్హథా’’తి థేరం నిమన్తేసి. ‘‘కిత్తకేహి తే భిక్ఖూహి అత్థో ఉపాసకా’’తి. ‘‘కిత్తకా పన వో, భన్తే, పరివారా’’తి? ‘‘సహస్సమత్తా ఉపాసకా’’తి. ‘‘సబ్బేహి సద్ధింయేవ స్వే భిక్ఖం గణ్హథ, భన్తే’’తి. ‘‘థేరో అధివాసేసి’’. ఉపాసకో నగరవీథియం చరన్తో – ‘‘అమ్మా, తాతా, మయా భిక్ఖుసహస్సం నిమన్తితం, తుమ్హే కిత్తకానం భిక్ఖూనం భిక్ఖం దాతుం సక్ఖిస్సథ, తుమ్హే కిత్తకాన’’న్తి సమాదపేసి. మనుస్సా అత్తనో అత్తనో పహోనకనియామేన – ‘‘మయం దసన్నం దస్సామ, మయం వీసతియా, మయం సతస్సా’’తి ఆహంసు. ఉపాసకో – ‘‘తేన హి ఏకస్మిం ఠానే సమాగమం కత్వా ఏకతోవ పరివిసిస్సామ, సబ్బే తిలతణ్డులసప్పిమధుఫాణితాదీని సమాహరథా’’తి ఏకస్మిం ఠానే సమాహరాపేసి.

అథస్స ఏకో కుటుమ్బికో సతసహస్సగ్ఘనికం గన్ధకాసావవత్థం దత్వా – ‘‘సచే తే దానవత్తం నప్పహోతి, ఇదం విస్సజ్జేత్వా యం ఊనం, తం పూరేయ్యాసి. సచే పహోతి, యస్సిచ్ఛసి, తస్స భిక్ఖునో దదేయ్యాసీ’’తి ఆహ. తదా తస్స సబ్బం దానవత్తం పహోసి, కిఞ్చి ఊనం నామ నాహోసి. సో మనుస్సే పుచ్ఛి – ‘‘ఇదం, అయ్యా, కాసావం ఏకేన కుటుమ్బికేన ఏవం నామ వత్వా దిన్నం అతిరేకం జాతం, కస్స నం దేమా’’తి. ఏకచ్చే ‘‘సారిపుత్తత్థేరస్సా’’తి ఆహంసు. ఏకచ్చే ‘‘థేరో సస్సపాకసమయే ఆగన్త్వా గమనసీలో, దేవదత్తో అమ్హాకం మఙ్గలామఙ్గలేసు సహాయో ఉదకమణికో వియ నిచ్చం పతిట్ఠితో, తస్స తం దేమా’’తి ఆహంసు. సమ్బహులికాయ కథాయపి ‘‘దేవదత్తస్స దాతబ్బ’’న్తి వత్తారో బహుతరా అహేసుం, అథ నం దేవదత్తస్స అదంసు. సో తం ఛిన్దిత్వా సిబ్బిత్వా రజిత్వా నివాసేత్వా పారుపిత్వా విచరతి. తం దిస్వా మనుస్సా ‘‘నయిదం దేవదత్తస్స అనుచ్ఛవికం, సారిపుత్తత్థేరస్స అనుచ్ఛవికం. దేవదత్తో అత్తనో అననుచ్ఛవికం నివాసేత్వా పారుపిత్వా విచరతీ’’తి వదింసు. అథేకో దిసావాసికో భిక్ఖు రాజగహా సావత్థిం గన్త్వా సత్థారం వన్దిత్వా కతపటిసన్థారో సత్థారా ద్విన్నం అగ్గసావకానం ఫాసువిహారం పుచ్ఛితో ఆదితో పట్ఠాయ సబ్బం తం పవత్తిం ఆరోచేసి. సత్థా ‘‘న ఖో భిక్ఖు ఇదానేవేసో అత్తనో అననుచ్ఛవికం వత్థం ధారేతి, పుబ్బేపి ధారేసియేవా’’తి వత్వా అతీతం ఆహరి –

అతీతే బారాణసియం బ్రహ్మదత్తే రజ్జం కారేన్తే బారాణసివాసీ ఏకో హత్థిమారకో హత్థిం మారేత్వా మారేత్వా దన్తే చ నఖే చ అన్తాని చ ఘనమంసఞ్చ ఆహరిత్వా విక్కిణన్తో జీవితం కప్పేతి. అథేకస్మిం అరఞ్ఞే అనేకసహస్సా హత్థినో గోచరం గహేత్వా గచ్ఛన్తా పచ్చేకబుద్ధే దిస్వా తతో పట్ఠాయ గచ్ఛమానా గమనాగమనకాలే జణ్ణుకేహి నిపతిత్వా వన్దిత్వా పక్కమన్తి. ఏకదివసఞ్హి హత్థిమారకో తం కిరియం దిస్వా – ‘‘అహం ఇమే కిచ్ఛేన మారేమి, ఇమే చ గమనాగమనకాలే పచ్చేకబుద్ధే వన్దన్తి, కిం ను ఖో దిస్వా వన్దన్తీ’’తి చిన్తేన్తో – ‘‘కాసావ’’న్తి సల్లక్ఖేత్వా, ‘‘మయాపి ఇదాని కాసావం లద్ధుం వట్టతీ’’తి చిన్తేత్వా ఏకస్స పచ్చేకబుద్ధస్స జాతస్సరం ఓరుయ్హ న్హాయన్తస్స తీరే ఠపితేసు కాసావేసు చీవరం థేనేత్వా తేసం హత్థీనం గమనాగమనమగ్గే సత్తిం గహేత్వా ససీసం పారుపిత్వా నిసీదతి. హత్థినో తం దిస్వా – ‘‘పచ్చేకబుద్ధో’’తి సఞ్ఞాయ వన్దిత్వా పక్కమన్తి. సో తేసం సబ్బపచ్ఛతో గచ్ఛన్తం సత్తియా పహరిత్వా మారేత్వా దన్తాదీని గహేత్వా సేసం భూమియం నిఖణిత్వా గచ్ఛతి. అపరభాగే బోధిసత్తో హత్థియోనియం పటిసన్ధిం గహేత్వా హత్థిజేట్ఠకో యూథపతి అహోసి. తదాపి సో తథేవ కరోతి. మహాపురిసో అత్తనో పరిసాయ పరిహానిం ఞత్వా, ‘‘కుహిం ఇమే హత్థీ గతా, మన్దా జాతా’’తి పుచ్ఛిత్వా, ‘‘న జానామ, సామీ’’తి వుత్తే, ‘‘కుహిఞ్చి గచ్ఛన్తా మం అనాపుచ్ఛిత్వా న గమిస్సన్తి, పరిపన్థేన భవితబ్బ’’న్తి వత్వా, ‘‘ఏకస్మిం ఠానే కాసావం పారుపిత్వా నిసిన్నస్స సన్తికా పరిపన్థేన భవితబ్బ’’న్తి పరిసఙ్కిత్వా, ‘‘తం పరిగ్గణ్హితుం వట్టతీ’’తి సబ్బే హత్థీ పురతో పేసేత్వా సయం పచ్ఛతో విలమ్బమానో ఆగచ్ఛతి. సో సేసహత్థీసు వన్దిత్వా గతేసు మహాపురిసం ఆగచ్ఛన్తం దిస్వా చీవరం సంహరిత్వా సత్తిం విస్సజ్జి. మహాపురిసో సతిం ఉప్పట్ఠపేత్వా ఆగచ్ఛన్తో పచ్ఛతో పటిక్కమిత్వా సత్తిం వివజ్జేసి. అథ నం ‘‘ఇమినా ఇమే హత్థీ నాసితా’’తి గణ్హితుం పక్ఖన్ది. ఇతరో ఏకం రుక్ఖం పురతో కత్వా నిలీయి. అథ ‘‘నం రుక్ఖేన సద్ధిం సోణ్డాయ పరిక్ఖిపిత్వా గహేత్వా భూమియం పోథేస్సామీ’’తి తేన నీహరిత్వా దస్సితం కాసావం దిస్వా – ‘‘సచాహం ఇమస్మిం దుబ్భిస్సామి, అనేకసహస్సేసు మే బుద్ధపచ్చేకబుద్ధఖీణాసవేసు లజ్జా నామ భిన్నా భవిస్సతీ’’తి అధివాసేత్వా – ‘‘తయా మే ఏత్తకా ఞాతకా నాసితా’’తి పుచ్ఛి. ‘‘ఆమ, సామీ’’తి. ‘‘కస్మా ఏవం భారియకమ్మమకాసి, అత్తనో అననుచ్ఛవికం వీతరాగానం అనుచ్ఛవికం వత్థం పరిదహిత్వా ఏవరూపం కమ్మం కరోన్తేన భారియం తయా కత’’న్తి. ఏవఞ్చ పన వత్వా ఉత్తరిపి నం నిగ్గణ్హన్తో ‘‘అనిక్కసావో కాసావం…పే… స వే కాసావమరహతీ’’తి గాథం వత్వా – ‘‘అయుత్తం తే కత’’న్తి వత్వా తం విస్సజ్జేసి.

సత్థా ఇమం ధమ్మదేసనం ఆహరిత్వా, ‘‘తదా హత్థిమారకో దేవదత్తో అహోసి, తస్స నిగ్గాహకో హత్థినాగో అహమేవా’’తి జాతకం సమోధానేత్వా, ‘‘న, భిక్ఖవే, ఇదానేవ, పుబ్బేపి దేవదత్తో అత్తనో అననుచ్ఛవికం వత్థం ధారేసియేవా’’తి వత్వా ఇమా గాథా అభాసి –

౯. ‘‘అనిక్కసావో కాసావం, యో వత్థం పరిదహిస్సతి;

అపేతో దమసచ్చేన, న సో కాసావమరహతి.

౧౦. ‘‘యో చ వన్తకసావస్స, సీలేసు సుసమాహితో;

ఉపేతో దమసచ్చేన, స వే కాసావమరహతీ’’తి.

ఛద్దన్తజాతకేనాపి (జా. ౧.౧౬.౧౨౨-౧౨౩) చ అయమత్థో దీపేతబ్బో.

తత్థ అనిక్కసావోతి రాగాదీహి కసావేహి సకసావో. పరిదహిస్సతీతి నివాసనపారుపనఅత్థరణవసేన పరిభుఞ్జిస్సతి. పరిధస్సతీతిపి పాఠో. అపేతో దమసచ్చేనాతి ఇన్ద్రియదమేన చేవ పరమత్థసచ్చపక్ఖికేన వచీసచ్చేన చ అపేతో, వియుత్తో పరిచ్చత్థోతి అత్థో. న సోతి సో ఏవరూపో పుగ్గలో కాసావం పరిదహితుం నారహతి. వన్తకసావస్సాతి చతూహి మగ్గేహి వన్తకసావో ఛడ్డితకసావో పహీనకసావో అస్స. సీలేసూతి చతుపారిసుద్ధిసీలేసు. సుసమాహితోతి సుట్ఠు సమాహితో సుట్ఠితో. ఉపేతోతి ఇన్ద్రియదమేన చేవ వుత్తప్పకారేన చ సచ్చేన ఉపగతో. స వేతి సో ఏవరూపో పుగ్గలో తం గన్ధకాసావవత్థం అరహతీతి.

గాథాపరియోసానే సో దిసావాసికో భిక్ఖు సోతాపన్నో అహోసి, అఞ్ఞేపి బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసు. దేసనా మహాజనస్స సాత్థికా అహోసీతి.

దేవదత్తవత్థు సత్తమం.