౪. కాళయక్ఖినీవత్థు

న హి వేరేనాతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో అఞ్ఞతరం వఞ్ఝిత్థిం ఆరబ్భ కథేసి.

ఏకో కిర కుటుమ్బికపుత్తో పితరి కాలకతే ఖేత్తే చ ఘరే చ సబ్బకమ్మాని అత్తనావ కరోన్తో మాతరం పటిజగ్గి. అథస్స మాతా ‘‘కుమారికం తే, తాత, ఆనేస్సామీ’’తి ఆహ. ‘‘అమ్మ, మా ఏవం వదేథ, అహం యావజీవం తుమ్హే పటిజగ్గిస్సామీ’’తి. ‘‘తాత, ఖేత్తే చ ఘరే చ కిచ్చం త్వమేవ కరోసి, తేన మయ్హం చిత్తసుఖం నామ న హోతి, ఆనేస్సామీ’’తి. సో పునప్పునం పటిక్ఖిపిత్వా తుణ్హీ అహోసి. సా ఏకం కులం గన్తుకామా గేహా నిక్ఖమి. అథ నం పుత్తో ‘‘కతరం కులం గచ్ఛథా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘అసుకకులం నామా’’తి వుత్తే తత్థ గమనం పటిసేధేత్వా అత్తనో అభిరుచితం కులం ఆచిక్ఖి. సా తత్థ గన్త్వా కుమారికం వారేత్వా దివసం వవత్థపేత్వా తం ఆనేత్వా తస్స ఘరే అకాసి. సా వఞ్ఝా అహోసి. అథ నం మాతా, పుత్త, త్వం అత్తనో రుచియా కుమారికం ఆణాపేసి, సా ఇదాని వఞ్ఝా జాతా, అపుత్తకఞ్చ నామ కులం వినస్సతి, పవేణీ న ఘటీయతి, తేన అఞ్ఞం తే కుమారికం ఆనేమీతి. తేన ‘‘అలం, అమ్మా’’తి వుచ్చమానాపి పునప్పునం కథేసి. వఞ్ఝిత్థీ తం కథం సుత్వా ‘‘పుత్తా నామ మాతాపితూనం వచనం అతిక్కమితుం న సక్కోన్తి, ఇదాని అఞ్ఞం విజాయినిం ఇత్థిం ఆనేత్వా మం దాసిభోగేన భుఞ్జిస్సతి. యంనూనాహం సయమేవ ఏకం కుమారికం ఆనేయ్య’’న్తి చిన్తేత్వా ఏకం కులం గన్త్వా తస్సత్థాయ కుమారికం వారేత్వా ‘‘కిం నామేతం, అమ్మ, వదేసీ’’తి తేహి పటిక్ఖిత్తా ‘‘అహం వఞ్ఝా, అపుత్తకం నామ కులం వినస్సతి, తుమ్హాకం పన ధీతా పుత్తం వా ధీతరం వా లభిత్వా కుటుమ్బికస్స సామినీ భవిస్సతి, మయ్హం సామికస్స నం దేథా’’తి యాచిత్వా సమ్పటిచ్ఛాపేత్వా ఆనేత్వా సామికస్స ఘరే అకాసి.

అథస్సా ఏతదహోసి – ‘‘సచాయం పుత్తం వా ధీతరం వా లభిస్సతి, అయమేవ కుటుమ్బస్స సామినీ భవిస్సతి. యథా దారకం న లభతి, తథేవ నం కాతుం వట్టతీ’’తి. అథ నం సా ఆహ – ‘‘అమ్మ, యదా తే కుచ్ఛియం గబ్భో పతిట్ఠాతి, అథ మే ఆరోచేయ్యాసీ’’తి. సా ‘‘సాధూ’’తి పటిస్సుణిత్వా గబ్భే పతిట్ఠితే తస్సా ఆరోచేసి. ఇతరిస్సా పన సా సయమేవ నిచ్చం యాగుభత్తం దేతి, అథస్సా ఆహారేనేవ సద్ధిం గబ్భపాతనభేసజ్జమదాసి, గబ్భో పతి. దుతియమ్పి గబ్భే పతిట్ఠితే ఆరోచేసి, ఇతరా దుతియమ్పి తథేవ పాతేసి. అథ నం పటివిస్సకిత్థియో పుచ్ఛింసు – ‘‘కచ్చి తే సపత్తి అన్తరాయం కరోతీ’’తి? సా తమత్థం ఆరోచేత్వా ‘‘అన్ధబాలే, కస్మా ఏవమకాసి, అయం తవ ఇస్సరియభయేన గబ్భస్స పాతనభేసజ్జం యోజేత్వా దేతి, తేన తే గబ్భో పతతి, మా పున ఏవమకత్థా’’తి వుత్తా తతియవారే న కథేసి. అథ సా ఇతరిస్సా ఉదరం దిస్వా ‘‘కస్మా మయ్హం గబ్భస్స పతిట్ఠితభావం న కథేసీ’’తి వత్వా ‘‘త్వం మం ఆనేత్వా వఞ్చేత్వా ద్వే వారే గబ్భం పాతేసి, కిమత్థం తుయ్హం కథేమీ’’తి వుత్తే ‘‘నట్ఠా దానిమ్హీ’’తి చిన్తేత్వా తస్సా పమాదం ఓలోకేన్తీ పరిణతే గబ్భే ఓకాసం లభిత్వా భేసజ్జం యోజేత్వా అదాసి. గబ్భో పరిణతత్తా పతితుం అసక్కోన్తో తిరియం నిపతి, ఖరా వేదనా ఉప్పజ్జి, జీవితసంసయం పాపుణి. సా ‘‘నాసితమ్హి తయా, త్వమేవ మం ఆనేత్వా త్వమేవ తయోపి వారే దారకే నాసేసి, ఇదాని అహమ్పి నస్సామి, ఇతో దాని చుతా యక్ఖినీ హుత్వా తవ దారకే ఖాదితుం సమత్థా హుత్వా నిబ్బత్తేయ్య’’న్తి పత్థనం పట్ఠపేత్వా కాలం కత్వా తస్మింయేవ గేహే మజ్జారీ హుత్వా నిబ్బత్తి. ఇతరమ్పి సామికో గహేత్వా ‘‘తయా మే కులూపచ్ఛేదో కతో’’తి కప్పరజణ్ణుకాదీహి సుపోథితం పోథేసి. సా తేనేవాబాధేన కాలం కత్వా తత్థేవ కుక్కుటీ హుత్వా నిబ్బత్తా.

కుక్కుటీ న చిరస్సేవ అణ్డాని విజాయి, మజ్జారీ ఆగన్త్వా తాని అణ్డాని ఖాది. దుతియమ్పి తతియమ్పి ఖాదియేవ. కుక్కుటీ చిన్తేసి – ‘‘తయో వారే మమ అణ్డాని ఖాదిత్వా ఇదాని మమ్పి ఖాదితుకామాసీ’’తి. ‘‘ఇతో చుతా సపుత్తకం తం ఖాదితుం లభేయ్య’’న్తి పత్థనం కత్వా తతో చుతా అరఞ్ఞే దీపినీ హుత్వా నిబ్బత్తి. ఇతరా మిగీ హుత్వా నిబ్బత్తి. తస్సా విజాతకాలే దీపినీ ఆగన్త్వా తయో వారే పుత్తకే ఖాది. మిగీ మరణకాలే ‘‘అయం మే తిక్ఖత్తుం పుత్తకే ఖాదిత్వా ఇదాని మమ్పి ఖాదిస్సతి, ఇతో దాని చుతా ఏతం సపుత్తకం ఖాదితుం లభేయ్య’’న్తి పత్థనం కత్వా ఇతో చుతా యక్ఖినీ హుత్వా నిబ్బత్తి. దీపినీపి తథేవ తతో చుతా సావత్థియం కులధీతా హుత్వా నిబ్బత్తి, సా వుద్ధిప్పత్తా ద్వారగామకే పతికులం అగమాసి, అపరభాగే చ పుత్తం విజాయి. యక్ఖినీపి తస్సా పియసహాయికావణ్ణేన ఆగన్త్వా ‘‘కుహిం మే సహాయికా’’తి ‘‘అన్తోగబ్భే విజాతా’’తి వుత్తే ‘‘పుత్తం ను ఖో విజాతా, ఉదాహు ధీతరన్తి పస్సిస్సామి న’’న్తి గబ్భం పవిసిత్వా పస్సన్తీ వియ దారకం గహేత్వా ఖాదిత్వా గతా. పున దుతియవారేపి తథేవ ఖాది. తతియవారే ఇతరా గరుభారా హుత్వా సామికం ఆమన్తేత్వా, ‘‘సామి, ఇమస్మిం ఠానే ఏకా యక్ఖినీ మమ ద్వే పుత్తే ఖాదిత్వా గతా, ఇదాని మమ కులగేహం గన్త్వా విజాయిస్సామీ’’తి కులగేహం గన్త్వా విజాయి.

తదా సా యక్ఖినీ ఉదకవారం గతా హోతి. వేస్సవణస్స హి యక్ఖినియో వారేన అనోతత్తదహతో సీసపరమ్పరాయ ఉదకమాహరన్తి. తా చతుమాసచ్చయేనపి పఞ్చమాసచ్చయేనపి ముచ్చన్తి. అపరా యక్ఖినియో కిలన్తకాయా జీవితక్ఖయమ్పి పాపుణన్తి. సా పన ఉదకవారతో ముత్తమత్తావ వేగేన తం ఘరం గన్త్వా ‘‘కుహిం మే సహాయికా’’తి పుచ్ఛి. ‘‘కుహిం నం పస్సిస్ససి, తస్సా ఇమస్మిం ఠానే జాతజాతదారకే యక్ఖినీ ఆగన్త్వా ఖాదతి, తస్మా కులగేహం గతా’’తి. సా ‘‘యత్థ వా తత్థ వా గచ్ఛతు, న మే ముచ్చిస్సతీ’’తి వేరవేగసముస్సాహితమానసా నగరాభిముఖీ పక్ఖన్ది. ఇతరాపి నామగ్గహణదివసే నం దారకం న్హాపేత్వా నామం కత్వా, ‘‘సామి, ఇదాని సకఘరం గచ్ఛామా’’తి పుత్తమాదాయ సామికేన సద్ధిం విహారమజ్ఝే గతమగ్గేన గచ్ఛన్తీ పుత్తం సామికస్స దత్వా విహారపోక్ఖరణియా న్హాత్వా సామికే న్హాయన్తే ఉత్తరిత్వా పుత్తస్స థఞ్ఞం పాయమానా ఠితా యక్ఖినిం ఆగచ్ఛన్తిం దిస్వా సఞ్జానిత్వా, ‘‘సామి, వేగేన ఏహి, అయం సా యక్ఖినీ, వేగేన ఏహి, అయం సా యక్ఖినీ’’తి ఉచ్చాసద్దం కత్వా యావ తస్స ఆగమనం సణ్ఠాతుం అసక్కోన్తీ నివత్తేత్వా అన్తోవిహారాభిముఖీ పక్ఖన్ది.

తస్మిం సమయే సత్థా పరిసమజ్ఝే ధమ్మం దేసేసి. సా పుత్తం తథాగతస్స పాదపిట్ఠే నిపజ్జాపేత్వా ‘‘తుమ్హాకం మయా ఏస దిన్నో, పుత్తస్స మే జీవితం దేథా’’తి ఆహ. ద్వారకోట్ఠకే అధివత్థో సుమనదేవో నామ యక్ఖినియా అన్తో పవిసితుం నాదాసి. సత్థా ఆనన్దత్థేరం ఆమన్తేత్వా ‘‘గచ్ఛ, ఆనన్ద, తం యక్ఖినిం పక్కోసాహీ’’తి ఆహ. థేరో పక్కోసి. ఇతరా ‘‘అయం, భన్తే, ఆగచ్ఛతీ’’తి ఆహ. సత్థా ‘‘ఏతు, మా సద్దమకాసీ’’తి వత్వా తం ఆగన్త్వా ఠితం ‘‘కస్మా ఏవం కరోసి, సచే తుమ్హే మాదిసస్స బుద్ధస్స సమ్ముఖీభావం నాగమిస్సథ, అహినకులానం వియ అచ్ఛఫన్దనానం వియ కాకోలూకానం వియ చ కప్పట్ఠితికం వో వేరం అభవిస్స, కస్మా వేరం పటివేరం కరోథ. వేరఞ్హి అవేరేన ఉపసమ్మతి, నో వేరేనా’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౫. ‘‘న హి వేరేన వేరాని, సమ్మన్తీధ కుదాచనం;

అవేరేన చ సమ్మన్తి, ఏస ధమ్మో సనన్తనో’’తి.

తత్థ న హి వేరేనాతి యథా హి ఖేళసిఙ్ఘాణికాదీహి అసుచీహి మక్ఖితం ఠానం తేహేవ అసుచీహి ధోవన్తా సుద్ధం నిగ్గన్ధం కాతుం న సక్కోన్తి, అథ ఖో తం ఠానం భియ్యోసోమత్తాయ అసుద్ధతరఞ్చేవ దుగ్గన్ధతరఞ్చ హోతి; ఏవమేవ అక్కోసన్తం పచ్చక్కోసన్తో పహరన్తం పటిపహరన్తో వేరేన వేరం వూపసమేతుం న సక్కోతి, అథ ఖో భియ్యో భియ్యో వేరమేవ కరోతి. ఇతి వేరాని నామ వేరేన కిస్మిఞ్చి కాలే న సమ్మన్తి, అథ ఖో వడ్ఢన్తియేవ. అవేరేన చ సమ్మన్తీతి యథా పన తాని ఖేళాదీని అసుచీని విప్పసన్నేన ఉదకేన ధోవియమానాని నస్సన్తి, తం ఠానం సుద్ధం హోతి సుగన్ధం; ఏవమేవ అవేరేన ఖన్తిమేత్తోదకేన యోనిసో మనసికారేన పచ్చవేక్ఖణేన వేరాని వూపసమ్మన్తి పటిప్పస్సమ్భన్తి అభావం గచ్ఛన్తి. ఏస ధమ్మో సనన్తనోతి ఏస అవేరేన వేరూపసమనసఙ్ఖాతో పోరాణకో ధమ్మో; సబ్బేసం బుద్ధపచ్చేకబుద్ధఖీణాసవానం గతమగ్గోతి.

గాథాపరియోసానే యక్ఖినీ సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహి. సమ్పత్తపరిసాయపి ధమ్మదేసనా సాత్థికా అహోసి.

సత్థా తం ఇత్థిం ఆహ – ‘‘ఏతిస్సా తవ పుత్తం దేహీ’’తి. ‘‘భాయామి, భన్తే’’తి. ‘‘మా భాయి, నత్థి తే ఏతం నిస్సాయ పరిపన్థో’’తి ఆహ. సా తస్సా పుత్తమదాసి. సా తం చుమ్బిత్వా ఆలిఙ్గేత్వా పున మాతుయేవ దత్వా రోదితుం ఆరభి. అథ నం సత్థా ‘‘కిమేత’’న్తి పుచ్ఛి. ‘‘భన్తే, అహం పుబ్బే యథా వా తథా వా జీవికం కప్పేన్తీపి కుచ్ఛిపూరం నాలత్థం, ఇదాని కథం జీవిస్సామీ’’తి. అథ నం సత్థా ‘‘మా చిన్తయీ’’తి సమస్సాసేత్వా తం ఇత్థిమాహ – ‘‘ఇమం నేత్వా అత్తనో గేహే నివాసాపేత్వా అగ్గయాగుభత్తేహి పటిజగ్గాహీ’’తి. సా తం నేత్వా పిట్ఠివంసే పతిట్ఠాపేత్వా అగ్గయాగుభత్తేహి పటిజగ్గి, తస్సా వీహిపహరణకాలే ముసలగ్గేన ముద్ధం పహరన్తం వియ ఉపట్ఠాసి. సా సహాయికం ఆమన్తేత్వా ‘‘ఇమస్మిం ఠానే వసితుం న సక్కోమి, అఞ్ఞత్థ మం పతిట్ఠాపేహీ’’తి వత్వా ముసలసాలాయ ఉదకచాటియం ఉద్ధనే నిబ్బకోసే సఙ్కారకూటే గామద్వారే చాతి ఏతేసు ఠానేసు పతిట్ఠాపితాపి ఇధ మే ముసలేన సీసం భిన్దన్తం వియ ఉపట్ఠాతి, ఇధ దారకా ఉచ్ఛిట్ఠోదకం ఓతారేన్తి, ఇధ సునఖా నిపజ్జన్తి, ఇధ దారకా అసుచిం కరోన్తి, ఇధ కచవరం ఛడ్డేన్తి, ఇధ గామదారకా లక్ఖయోగ్గం కరోన్తీతి సబ్బాని తాని పటిక్ఖిపి. అథ నం బహిగామే వివిత్తోకాసే పతిట్ఠాపేత్వా తత్థ తస్సా అగ్గయాగుభత్తాదీని హరిత్వా పటిజగ్గి. సా యక్ఖినీ ఏవం చిన్తేసి – ‘‘అయం మే సహాయికా ఇదాని బహూపకారా, హన్దాహం కిఞ్చి పటిగుణం కరోమీ’’తి. సా ‘‘ఇమస్మిం సంవచ్ఛరే సుబ్బుట్ఠికా భవిస్సతి, థలట్ఠానే సస్సం కరోహి, ఇమస్మిం సంవచ్ఛరే దుబ్బుట్ఠికా భవిస్సతి, నిన్నట్ఠానేయేవ సస్సం కరోహీ’’తి సహాయికాయ ఆరోచేతి. సేసజనేహి కతసస్సం అతిఉదకేన వా అనోదకేన వా నస్సతి, తస్సా అతివియ సమ్పజ్జతి. అథ నం సేసజనా, ‘‘అమ్మ, తయా కతసస్సం నేవ అచ్చోదకేన, న అనుదకేన నస్సతి, సుబ్బుట్ఠిదుబ్బుట్ఠిభావం ఞత్వా కమ్మం కరోసి, కిం ను ఖో ఏత’’న్తి పుచ్ఛింసు. ‘‘అమ్హాకం సహాయికా యక్ఖినీ సుబ్బుట్ఠిదుబ్బుట్ఠిభావం ఆచిక్ఖతి, మయం తస్సా వచనేన థలేసు నిన్నేసు సస్సాని కరోమ, తేన నో సమ్పజ్జతి. కిం న పస్సథ? నిబద్ధం అమ్హాకం గేహతో యాగుభత్తాదీని హరియమానాని, తాని ఏతిస్సా హరీయన్తి, తుమ్హేపి ఏతిస్సా అగ్గయాగుభత్తాదీని హరథ, తుమ్హాకమ్పి కమ్మన్తే ఓలోకేస్సతీ’’తి. అథస్సా సకలనగరవాసినో సక్కారం కరింసు. సాపి తతో పట్ఠాయ సబ్బేసం కమ్మన్తే ఓలోకేన్తీ లాభగ్గప్పత్తా అహోసి మహాపరివారా. సా అపరభాగే అట్ఠ సలాకభత్తాని పట్ఠపేసి. తాని యావజ్జకాలా దీయన్తియేవాతి.

కాళయక్ఖినీవత్థు చతుత్థం.