౧౩. సుమనాదేవీవత్థు

ఇధ నన్దతీతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో సుమనాదేవిం ఆరబ్భ కథేసి.

సావత్థియఞ్హి దేవసికం అనాథపిణ్డికస్స గేహే ద్వే భిక్ఖూసహస్సాని భుఞ్జన్తి, తథా విసాఖాయ మహాఉపాసికాయ. సావత్థియం యో యో దానం దాతుకామో హోతి, సో సో తేసం ఉభిన్నం ఓకాసం లభిత్వావ కరోతి. కిం కారణా? ‘‘తుమ్హాకం దానగ్గం అనాథపిణ్డికో వా విసాఖా వా ఆగతా’’తి పుచ్ఛిత్వా, ‘‘నాగతా’’తి వుత్తే సతసహస్సం విస్సజ్జేత్వా కతదానమ్పి ‘‘కిం దానం నామేత’’న్తి గరహన్తి. ఉభోపి హి తే భిక్ఖుసఙ్ఘస్స రుచిఞ్చ అనుచ్ఛవికకిచ్చాని చ అతివియ జానన్తి, తేసు విచారేన్తేసు భిక్ఖూ చిత్తరూపం భుఞ్జన్తి. తస్మా సబ్బే దానం దాతుకామా తే గహేత్వావ గచ్ఛన్తి. ఇతి తే అత్తనో అత్తనో ఘరే భిక్ఖూ పరివిసితుం న లభన్తి. తతో విసాఖా, ‘‘కో ను ఖో మమ ఠానే ఠత్వా భిక్ఖుసఙ్ఘం పరివిసిస్సతీ’’తి ఉపధారేన్తీ పుత్తస్స ధీతరం దిస్వా తం అత్తనో ఠానే ఠపేసి. సా తస్సా నివేసనే భిక్ఖుసఙ్ఘం పరివిసతి. అనాథపిణ్డికోపి మహాసుభద్దం నామ జేట్ఠధీతరం ఠపేసి. సా భిక్ఖూనం వేయ్యావచ్చం కరోన్తీ ధమ్మం సుణన్తీ సోతాపన్నా హుత్వా పతికులం అగమాసి. తతో చూళసుభద్దం ఠపేసి. సాపి తథేవ కరోన్తీ సోతాపన్నా హుత్వా పతికులం గతా. అథ సుమనదేవిం నామ కనిట్ఠధీతరం ఠపేసి. సా పన ధమ్మం సుత్వా సకదాగామిఫలం పత్వా కుమారికావ హుత్వా తథారూపేన అఫాసుకేన ఆతురా ఆహారుపచ్ఛేదం కత్వా పితరం దట్ఠుకామా హుత్వా పక్కోసాపేసి. సో ఏకస్మిం దానగ్గే తస్సా సాసనం సుత్వావ ఆగన్త్వా, ‘‘కిం, అమ్మ సుమనే’’తి ఆహ. సాపి నం ఆహ – ‘‘కిం, తాత కనిట్ఠభాతికా’’తి? ‘‘విలపసి అమ్మా’’తి? ‘‘న విలపామి, కనిట్ఠభాతికా’’తి. ‘‘భాయసి, అమ్మా’’తి? ‘‘న భాయామి, కనిట్ఠభాతికా’’తి. ఏత్తకం వత్వాయేవ పన సా కాలమకాసి. సో సోతాపన్నోపి సమానో సేట్ఠిధీతరి ఉప్పన్నసోకం అధివాసేతుం అసక్కోన్తో ధీతు సరీరకిచ్చం కారేత్వా రోదన్తో సత్థు సన్తికం గన్త్వా, ‘‘కిం, గహపతి, దుక్ఖీ దుమ్మనో అస్సుముఖో రోదమానో ఆగతోసీ’’తి వుత్తే, ‘‘ధీతా మే, భన్తే, సుమనదేవీ కాలకతా’’తి ఆహ. ‘‘అథ కస్మా సోచసి, నను సబ్బేసం ఏకంసికం మరణ’’న్తి? ‘‘జానామేతం, భన్తే, ఏవరూపా నామ మే హిరిఓత్తప్పసమ్పన్నా ధీతా, సా మరణకాలే సతిం పచ్చుపట్ఠాపేతుం అసక్కోన్తీ విలపమానా మతా, తేన మే అనప్పకం దోమనస్సం ఉప్పజ్జతీ’’తి. ‘‘కిం పన తాయ కథితం మహాసేట్ఠీ’’తి? ‘‘అహం తం, భన్తే, ‘అమ్మ, సుమనే’తి ఆమన్తేసిం. అథ మం ఆహ – ‘కిం, తాత, కనిట్ఠభాతికా’తి? ‘విలపసి, అమ్మా’తి? ‘న విలపామి, కనిట్ఠభాతికా’తి. ‘భాయసి, అమ్మా’తి? ‘న భాయామి కనిట్ఠభాతికా’తి. ఏత్తకం వత్వా కాలమకాసీ’’తి. అథ నం భగవా ఆహ – ‘‘న తే మహాసేట్ఠి ధీతా విలపతీ’’తి. ‘‘అథ కస్మా భన్తే ఏవమాహా’’తి? ‘‘కనిట్ఠత్తాయేవ. ధీతా హి తే, గహపతి, మగ్గఫలేహి తయా మహల్లికా. త్వఞ్హి సోతాపన్నో, ధీతా పన తే సకదాగామినీ. సా మగ్గఫలేహి తయా మహల్లికత్తా తం ఏవమాహా’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి? ‘‘ఏవం, గహపతీ’’తి. ‘‘ఇదాని కుహిం నిబ్బత్తా, భన్తే’’తి? ‘‘తుసితభవనే, గహపతీ’’తి. ‘‘భన్తే, మమ ధీతా ఇధ ఞాతకానం అన్తరే నన్దమానా విచరిత్వా ఇతో గన్త్వాపి నన్దనట్ఠానేయేవ నిబ్బత్తా’’తి. అథ నం సత్థా ‘‘ఆమ, గహపతి, అప్పమత్తా నామ గహట్ఠా వా పబ్బజితా వా ఇధ లోకే చ పరలోకే చ నన్దన్తియేవా’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౧౮. ‘‘ఇధ నన్దతి పేచ్చ నన్దతి, కతపుఞ్ఞో ఉభయత్థ నన్దతి;

పుఞ్ఞం మే కతన్తి నన్దతి, భియ్యో నన్దతి సుగ్గతిం గతో’’తి.

తత్థ ఇధాతి ఇధ లోకే కమ్మనన్దనేన నన్దతి. పేచ్చాతి పరలోకే విపాకనన్దనేన నన్దతి. కతపుఞ్ఞోతి నానప్పకారస్స పుఞ్ఞస్స కత్తా. ఉభయత్థాతి ఇధ ‘‘కతం మే కుసలం, అకతం మే పాప’’న్తి నన్దతి, పరత్థ విపాకం అనుభవన్తో నన్దతి. పుఞ్ఞం మేతి ఇధ నన్దన్తో పన ‘‘పుఞ్ఞం మే కత’’న్తి సోమనస్సమత్తేనేవ కమ్మనన్దనం ఉపాదాయ నన్దతి. భియ్యోతి విపాకనన్దనేన పన సుగతిం గతో సత్తపఞ్ఞాసవస్సకోటియో సట్ఠివస్ససతసహస్సాని దిబ్బసమ్పత్తిం అనుభవన్తో తుసితపురే అతివియ నన్దతీతి.

గాథాపరియోసానే బహూ సోతాపన్నాదయో అహేసుం. మహాజనస్స సాత్థికా ధమ్మదేసనా జాతాతి.

సుమనాదేవీవత్థు తేరసమం.