౧౪. ద్వేసహాయకభిక్ఖువత్థు

బహుమ్పి చేతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో ద్వే సహాయకే ఆరబ్భ కథేసి.

సావత్థివాసినో హి ద్వే కులపుత్తా సహాయకా విహారం గన్త్వా సత్థు ధమ్మదేసనం సుత్వా కామే పహాయ సాసనే ఉరం దత్వా పబ్బజిత్వా పఞ్చ వస్సాని ఆచరియుపజ్ఝాయానం సన్తికే వసిత్వా సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా సాసనే ధురం పుచ్ఛిత్వా విపస్సనాధురఞ్చ గన్థధురఞ్చ విత్థారతో సుత్వా ఏకో తావ ‘‘అహం, భన్తే, మహల్లకకాలే పబ్బజితో న సక్ఖిస్సామి గన్థధురం పూరేతుం, విపస్సనాధురం పన పూరేస్సామీ’’తి యావ అరహత్తా విపస్సనాధురం కథాపేత్వా ఘటేన్తో వాయమన్తో సహ పటిసమ్భిదాహి అరహత్తం పాపుణి. ఇతరో పన ‘‘అహం గన్థధురం పూరేస్సామీ’’తి అనుక్కమేన తేపిటకం బుద్ధవచనం ఉగ్గణ్హిత్వా గతగతట్ఠానే ధమ్మం కథేతి, సరభఞ్ఞం భణతి, పఞ్చన్నం భిక్ఖుసతానం ధమ్మం వాచేన్తో విచరతి. అట్ఠారసన్నం మహాగణానం ఆచరియో అహోసి. భిక్ఖూ సత్థు సన్తికే కమ్మట్ఠానం గహేత్వా ఇతరస్స థేరస్స వసనట్ఠానం గన్త్వా తస్స ఓవాదే ఠత్వా అరహత్తం పత్వా థేరం వన్దిత్వా, ‘‘సత్థారం దట్ఠుకామమ్హా’’తి వదన్తి. థేరో ‘‘గచ్ఛథ, ఆవుసో, మమ వచనేన సత్థారం వన్దిత్వా అసీతి మహాథేరే వన్దథ, సహాయకత్థేరమ్పి మే ‘అమ్హాకం ఆచరియో తుమ్హే వన్దతీ’తి వదథా’’తి పేసేతి. తే భిక్ఖూ విహారం గన్త్వా సత్థారఞ్చేవ అసీతి మహాథేరే చ వన్దిత్వా గన్థికత్థేరస్స సన్తికం గన్త్వా, ‘‘భన్తే, అమ్హాకం ఆచరియో తుమ్హే వన్దతీ’’తి వదన్తి. ఇతరేన చ ‘‘కో నామ సో’’తి వుత్తే, ‘‘తుమ్హాకం సహాయకభిక్ఖు, భన్తే’’తి వదన్తి. ఏవం థేరే పునప్పునం సాసనం పహిణన్తే సో భిక్ఖు థోకం కాలం సహిత్వా అపరభాగే సహితుం అసక్కోన్తో ‘‘అమ్హాకం ఆచరియో తుమ్హే వన్దతీ’’తి వుత్తే, ‘‘కో ఏసో’’తి వత్వా ‘‘తుమ్హాకం సహాయకభిక్ఖూ’’తి వుత్తే, ‘‘కిం పన తుమ్హేహి తస్స సన్తికే ఉగ్గహితం, కిం దీఘనికాయాదీసు అఞ్ఞతరో నికాయో, కిం తీసు పిటకేసు ఏకం పిటక’’న్తి వత్వా ‘‘చతుప్పదికమ్పి గాథం న జానాతి, పంసుకూలం గహేత్వా పబ్బజితకాలేయేవ అరఞ్ఞం పవిట్ఠో, బహూ వత అన్తేవాసికే లభి, తస్స ఆగతకాలే మయా పఞ్హం పుచ్ఛితుం వట్టతీ’’తి చిన్తేసి.

అథ అపరభాగే థేరో సత్థారం దట్ఠుం ఆగతో. సహాయకస్స థేరస్స సన్తికే పత్తచీవరం ఠపేత్వా గన్త్వా సత్థారఞ్చేవ అసీతి మహాథేరే చ వన్దిత్వా సహాయకస్స వసనట్ఠానం పచ్చాగమి. అథస్స సో వత్తం కారేత్వా సమప్పమాణం ఆసనం గహేత్వా, ‘‘పఞ్హం పుచ్ఛిస్సామీ’’తి నిసీది. తస్మిం ఖణే సత్థా ‘‘ఏస ఏవరూపం మమ పుత్తం విహేఠేత్వా నిరయే నిబ్బత్తేయ్యా’’తి తస్మిం అనుకమ్పాయ విహారచారికం చరన్తో వియ తేసం నిసిన్నట్ఠానం గన్త్వా పఞ్ఞత్తవరబుద్ధాసనే నిసీది. తత్థ తత్థ నిసీదన్తా హి భిక్ఖూ బుద్ధాసనం పఞ్ఞాపేత్వావ నిసీదన్తి. తేన సత్థా పకతిపఞ్ఞత్తేయేవ ఆసనే నిసీది. నిసజ్జ ఖో పన గన్థికభిక్ఖుం పఠమజ్ఝానే పఞ్హం పుచ్ఛిత్వా తస్మిం అకథితే దుతియజ్ఝానం ఆదిం కత్వా అట్ఠసుపి సమాపత్తీసు రూపారూపేసు చ పఞ్హం పుచ్ఛి. గన్థికత్థేరో ఏకమ్పి కథేతుం నాసక్ఖి. ఇతరో తం సబ్బం కథేసి. అథ నం సోతాపత్తిమగ్గే పఞ్హం పుచ్ఛి. గన్థికత్థేరో కథేతుం నాసక్ఖి. తతో ఖీణాసవత్థేరం పుచ్ఛి. థేరో కథేసి. సత్థా ‘‘సాధు సాధు, భిక్ఖూ’’తి అభినన్దిత్వా సేసమగ్గేసుపి పటిపాటియా పఞ్హం పుచ్ఛి. గన్థికో ఏకమ్పి కథేతుం నాసక్ఖి, ఖీణాసవో పుచ్ఛితం పుచ్ఛితం కథేసి. సత్థా చతూసుపి ఠానేసు తస్స సాధుకారం అదాసి. తం సుత్వా భుమ్మదేవే ఆదిం కత్వా యావ బ్రహ్మలోకా సబ్బా దేవతా చేవ నాగసుపణ్ణా చ సాధుకారం అదంసు. తం సాధుకారం సుత్వా తస్స అన్తేవాసికా చేవ సద్ధివిహారినో చ సత్థారం ఉజ్ఝాయింసు – ‘‘కిం నామేతం సత్థారా కతం, కిఞ్చి అజానన్తస్స మహల్లకత్థేరస్స చతూసు ఠానేసు సాధుకారం అదాసి, అమ్హాకం పనాచరియస్స సబ్బపరియత్తిధరస్స పఞ్చన్నం భిక్ఖుసతానం పామోక్ఖస్స పసంసామత్తమ్పి న కరీ’’తి. అథ నే సత్థా ‘‘కిం నామేతం, భిక్ఖవే, కథేథా’’తి పుచ్ఛిత్వా తస్మిం అత్థే ఆరోచితే, ‘‘భిక్ఖవే, తుమ్హాకం ఆచరియో మమ సాసనే భతియా గావో రక్ఖణసదిసో, మయ్హం పన పుత్తో యథారుచియా పఞ్చ గోరసే పరిభుఞ్జనకసామిసదిసో’’తి వత్వా ఇమా గాథా అభాసి –

౧౯. ‘‘బహుమ్పి చే సంహిత భాసమానో,

న తక్కరో హోతి నరో పమత్తో;

గోపోవ గావో గణయం పరేసం,

న భాగవా సామఞ్ఞస్స హోతి.

౨౦. ‘‘అప్పమ్పి చే సంహిత భాసమానో,

ధమ్మస్స హోతి అనుధమ్మచారీ;

రాగఞ్చ దోసఞ్చ పహాయ మోహం,

సమ్మప్పజానో సువిముత్తచిత్తో.

‘‘అనుపాదియానో ఇధ వా హురం వా,

స భాగవా సామఞ్ఞస్స హోతీ’’తి.

తత్థ సంహితన్తి తేపిటకస్స బుద్ధవచనస్సేతం నామం. తం ఆచరియే ఉపసఙ్కమిత్వా ఉగ్గణ్హిత్వా బహుమ్పి పరేసం భాసమానో వాచేన్తో తం ధమ్మం సుత్వా యం కారకేన పుగ్గలేన కత్తబ్బం, తక్కరో న హోతి. కుక్కుటస్స పక్ఖపహరణమత్తమ్పి అనిచ్చాదివసేన యోనిసోమనసికారం నప్పవత్తేతి. ఏసో యథా నామ దివసం భతియా గావో రక్ఖన్తో గోపో పాతోవ నిరవసేసం సమ్పటిచ్ఛిత్వా సాయం గహేత్వా సామికానం నియ్యాదేత్వా దివసభతిమత్తం గణ్హాతి, యథారుచియా పన పఞ్చ గోరసే పరిభుఞ్జితుం న లభతి, ఏవమేవ కేవలం అన్తేవాసికానం సన్తికా వత్తపటివత్తకరణమత్తస్స భాగీ హోతి, సామఞ్ఞస్స పన భాగీ న హోతి. యథా పన గోపాలకేన నియ్యాదితానం గున్నం గోరసం సామికావ పరిభుఞ్జన్తి, తథా తేన కథితం ధమ్మం సుత్వా కారకపుగ్గలా యథానుసిట్ఠం పటిపజ్జిత్వా కేచి పఠమజ్ఝానాదీని పాపుణన్తి, కేచి విపస్సనం వడ్ఢేత్వా మగ్గఫలాని పాపుణన్తి, గోణసామికా గోరసస్సేవ సామఞ్ఞస్స భాగినో హోన్తి.

ఇతి సత్థా సీలసమ్పన్నస్స బహుస్సుతస్స పమాదవిహారినో అనిచ్చాదివసేన యోనిసోమనసికారే పమత్తస్స భిక్ఖునో వసేన పఠమం గాథం కథేసి, న దుస్సీలస్స. దుతియగాథా పన అప్పస్సుతస్సపి యోనిసోమనసికారే కమ్మం కరోన్తస్స కారకపుగ్గలస్స వసేన కథితా.

తత్థ అప్పమ్పీ చేతి థోకం ఏకవగ్గద్వివగ్గమత్తమ్పి. ధమ్మస్స హోతి అనుధమ్మచారీతి అత్థమఞ్ఞాయ ధమ్మమఞ్ఞాయ నవలోకుత్తరధమ్మస్స అనురూపం ధమ్మం పుబ్బభాగపటిపదాసఙ్ఖాతం చతుపారిసుద్ధిసీలధుతఙ్గఅసుభకమ్మట్ఠానాదిభేదం చరన్తో అనుధమ్మచారీ హోతి. సో ‘‘అజ్జ అజ్జేవా’’తి పటివేధం ఆకఙ్ఖన్తో విచరతి. సో ఇమాయ సమ్మాపటిపత్తియా రాగఞ్చ దోసఞ్చ పహాయ మోహం సమ్మా హేతునా నయేన పరిజానితబ్బే ధమ్మే పరిజానన్తో తదఙ్గవిక్ఖమ్భనసముచ్ఛేదపటిప్పస్సద్ధినిస్సరణవిముత్తీనం వసేన సువిముత్తచిత్తో, అనుపాదియానో ఇధ వా హురం వాతి ఇధలోకపరలోకపరియాపన్నా వా అజ్ఝత్తికబాహిరా వా ఖన్ధాయతనధాతుయో చతూహి ఉపాదానేహి అనుపాదియన్తో మహాఖీణాసవో మగ్గసఙ్ఖాతస్స సామఞ్ఞస్స వసేన ఆగతస్స ఫలసామఞ్ఞస్స చేవ పఞ్చఅసేక్ఖధమ్మక్ఖన్ధస్స చ భాగవా హోతీతి రతనకూటేన వియ అగారస్స అరహత్తేన దేసనాయ కూటం గణ్హీతి.

గాథాపరియోసానే బహూ సోతాపన్నాదయో అహేసుం. దేసనా మహాజనస్స సాత్థికా జాతాతి.

ద్వేసహాయకభిక్ఖువత్థు చుద్దసమం.

యమకవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.

పఠమో వగ్గో.