౧౧. ధమ్మికఉపాసకవత్థు

ఇధ మోదతీతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో ధమ్మికఉపాసకం ఆరబ్భ కథేసి.

సావత్థియం కిర పఞ్చసతా ధమ్మికఉపాసకా నామ అహేసుం. తేసు ఏకేకస్స పఞ్చ పఞ్చ ఉపాసకసతాని పరివారా. యో తేసం జేట్ఠకో, తస్స సత్త పుత్తా సత్త ధీతరో. తేసు ఏకేకస్స ఏకేకా సలాకయాగు సలాకభత్తం పక్ఖికభత్తం నిమన్తనభత్తం ఉపోసథికభత్తం ఆగన్తుకభత్తం సఙ్ఘభత్తం వస్సావాసికం అహోసి. తేపి సబ్బేవ అనుజాతపుత్తా నామ అహేసుం. ఇతి చుద్దసన్నం పుత్తానం భరియాయ ఉపాసకస్సాతి సోళస సలాకయాగుఆదీని పవత్తన్తి. ఇతి సో సపుత్తదారో సీలవా కల్యాణధమ్మో దానసంవిభాగరతో అహోసి. అథస్స అపరభాగే రోగో ఉప్పజ్జి, ఆయుసఙ్ఖారో పరిహాయి. సో ధమ్మం సోతుకామో ‘‘అట్ఠ వా మే సోళస వా భిక్ఖూ పేసేథా’’తి సత్థు సన్తికం పహిణి. సత్థా పేసేసి. తే గన్త్వా తస్స మఞ్చం పరివారేత్వా పఞ్ఞత్తేసు ఆసనేసు నిసిన్నా. ‘‘భన్తే, అయ్యానం మే దస్సనం దుల్లభం భవిస్సతి, దుబ్బలోమ్హి, ఏకం మే సుత్తం సజ్ఝాయథా’’తి వుత్తే ‘‘కతరం సుత్తం సోతుకామో ఉపాసకా’’తి? ‘‘సబ్బబుద్ధానం అవిజహితం సతిపట్ఠానసుత్త’’న్తి వుత్తే – ‘‘ఏకాయనో అయం, భిక్ఖవే, మగ్గో సత్తానం విసుద్ధియా’’తి (దీ. ని. ౨.౩౭౩; మ. ని. ౧.౧౦౬) సుత్తన్తం పట్ఠపేసుం. తస్మిం ఖణే ఛహి దేవలోకేహి సబ్బాలఙ్కారపటిమణ్డితా సహస్ససిన్ధవయుత్తా దియడ్ఢయోజనసతికా ఛ రథా ఆగమింసు. తేసు ఠితా దేవతా ‘‘అమ్హాకం దేవలోకం నేస్సామ, అమ్హాకం దేవలోకం నేస్సామ, అమ్భో మత్తికభాజనం భిన్దిత్వా సువణ్ణభాజనం గణ్హన్తో వియ అమ్హాకం దేవలోకే అభిరమితుం ఇధ నిబ్బత్తాహి, అమ్హాకం దేవలోకే అభిరమితుం ఇధ నిబ్బత్తాహీ’’తి వదింసు. ఉపాసకో ధమ్మస్సవనన్తరాయం అనిచ్ఛన్తో – ‘‘ఆగమేథ ఆగమేథా’’తి ఆహ. భిక్ఖూ ‘‘అమ్హే వారేతీ’’తి సఞ్ఞాయ తుణ్హీ అహేసుం.

అథస్స పుత్తధీతరో ‘‘అమ్హాకం పితా పుబ్బే ధమ్మస్సవనేన అతిత్తో అహోసి, ఇదాని పన భిక్ఖూ పక్కోసాపేత్వా సజ్ఝాయం కారేత్వా సయమేవ వారేతి, మరణస్స అభాయనకసత్తో నామ నత్థీ’’తి విరవింసు. భిక్ఖూ ‘‘ఇదాని అనోకాసో’’తి ఉట్ఠాయాసనా పక్కమింసు. ఉపాసకో థోకం వీతినామేత్వా సతిం పటిలభిత్వా పుత్తే పుచ్ఛి – ‘‘కస్మా కన్దథా’’తి? ‘‘తాత, తుమ్హే భిక్ఖూ పక్కోసాపేత్వా ధమ్మం సుణన్తా సయమేవ వారయిత్థ, అథ మయం ‘మరణస్స అభాయనకసత్తో నామ నత్థీ’తి కన్దిమ్హా’’తి. ‘‘అయ్యా పన కుహి’’న్తి? ‘‘‘అనోకాసో’తి ఉట్ఠాయాసనా పక్కన్తా, తాతా’’తి. ‘‘నాహం, అయ్యేహి సద్ధిం కథేమీ’’తి వుత్తే ‘‘అథ కేన సద్ధిం కథేథా’’తి. ‘‘ఛహి దేవలోకేహి దేవతా ఛ రథే అలఙ్కరిత్వా ఆదాయ ఆకాసే ఠత్వా ‘అమ్హాహి దేవలోకే అభిరమ, అమ్హాకం దేవలోకే అభిరమా’తి సద్దం కరోన్తి, తాహి సద్ధిం కథేమీ’’తి. ‘‘కుహిం, తాత, రథా, న మయం పస్సామా’’తి? ‘‘అత్థి పన మయ్హం గన్థితాని పుప్ఫానీ’’తి? ‘‘అత్థి, తాతా’’తి. ‘‘కతరో దేవలోకో రమణీయో’’తి? ‘‘సబ్బబోధిసత్తానం బుద్ధమాతాపితూనఞ్చ వసితట్ఠానం తుసితభవనం రమణీయం, తాతా’’తి. ‘‘తేన హి ‘తుసితభవనతో ఆగతరథే లగ్గతూ’తి పుప్ఫదామం ఖిపథా’’తి. తే ఖిపింసు. తం రథధురే లగ్గిత్వా ఆకాసే ఓలమ్బి. మహాజనో తదేవ పస్సతి, రథం న పస్సతి. ఉపాసకో ‘‘పస్సథేతం పుప్ఫదామ’’న్తి వత్వా, ‘‘ఆమ, పస్సామా’’తి వుత్తే – ‘‘ఏతం తుసితభవనతో ఆగతరథే ఓలమ్బతి, అహం తుసితభవనం గచ్ఛామి, తుమ్హే మా చిన్తయిత్థ, మమ సన్తికే నిబ్బత్తితుకామా హుత్వా మయా కతనియామేనేవ పుఞ్ఞాని కరోథా’’తి వత్వా కాలం కత్వా రథే పతిట్ఠాసి.

తావదేవస్స తిగావుతప్పమాణో సట్ఠిసకటభారాలఙ్కారపటిమణ్డితో అత్తభావో నిబ్బత్తి, అచ్ఛరాసహస్సం పరివారేసి, పఞ్చవీసతియోజనికం కనకవిమానం పాతురహోసి. తేపి భిక్ఖూ విహారం అనుప్పత్తే సత్థా పుచ్ఛి – ‘‘సుతా, భిక్ఖవే, ఉపాసకేన ధమ్మదేసనా’’తి? ‘‘ఆమ, భన్తే, అన్తరాయేవ పన ‘ఆగమేథా’తి వారేసి. అథస్స పుత్తధీతరో కన్దింసు. మయం ‘ఇదాని అనోకాసో’తి ఉట్ఠాయాసనా నిక్ఖన్తా’’తి. ‘‘న సో, భిక్ఖవే, తుమ్హేహి సద్ధిం కథేసి, ఛహి దేవలోకేహి దేవతా ఛ రథే అలఙ్కరిత్వా ఆహరిత్వా తం ఉపాసకం పక్కోసింసు. సో ధమ్మదేసనాయ అన్తరాయం అనిచ్ఛన్తో తాహి సద్ధిం కథేసీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి. ‘‘ఏవం, భిక్ఖవే’’తి. ‘‘ఇదాని కుహిం నిబ్బత్తో’’తి? ‘‘తుసితభవనే, భిక్ఖవే’’తి. ‘‘భన్తే, ఇదాని ఇధ ఞాతిమజ్ఝే మోదమానో విచరిత్వా ఇదానేవ గన్త్వా పున మోదనట్ఠానేయేవ నిబ్బత్తో’’తి. ‘‘ఆమ, భిక్ఖవే, అప్పమత్తా హి గహట్ఠా వా పబ్బజితా వా సబ్బత్థ మోదన్తియేవా’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౧౬. ‘‘ఇధ మోదతి పేచ్చ మోదతి,

కతపుఞ్ఞో ఉభయత్థ మోదతి;

సో మోదతి సో పమోదతి,

దిస్వా కమ్మవిసుద్ధిమత్తనో’’తి.

తత్థ కతపుఞ్ఞోతి నానప్పకారస్స కుసలస్స కారకో పుగ్గలో ‘‘అకతం వత మే పాపం, కతం మే కల్యాణ’’న్తి ఇధ కమ్మమోదనేన, పేచ్చ విపాకమోదనేన మోదతి. ఏవం ఉభయత్థ మోదతి నామ. కమ్మవిసుద్ధిన్తి ధమ్మికఉపాసకోపి అత్తనో కమ్మవిసుద్ధిం పుఞ్ఞకమ్మసమ్పత్తిం దిస్వా కాలకిరియతో పుబ్బే ఇధలోకేపి మోదతి, కాలం కత్వా ఇదాని పరలోకేపి అతిమోదతియేవాతి.

గాథాపరియోసానే బహూ సోతాపన్నాదయో అహేసుం మహాజనస్స సాత్థికా ధమ్మదేసనా జాతాతి.

ధమ్మికఉపాసకవత్థు ఏకాదసమం.