౧౦. చున్దసూకరికవత్థు

ఇధ సోచేతీతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా వేళువనే విహరన్తో చున్దసూకరికం నామ పురిసం ఆరబ్భ కథేసి.

సో కిర పఞ్చపణ్ణాస వస్సాని సూకరే వధిత్వా ఖాదన్తో చ విక్కిణన్తో చ జీవికం కప్పేసి. ఛాతకాలే సకటేన వీహిం ఆదాయ జనపదం గన్త్వా ఏకనాళిద్వేనాళిమత్తేన గామసూకరపోతకే కిణిత్వా సకటం పూరేత్వా ఆగన్త్వా పచ్ఛానివేసనే వజం వియ ఏకం ఠానం పరిక్ఖిపిత్వా తత్థేవ తేసం నివాపం రోపేత్వా, తేసు నానాగచ్ఛే చ సరీరమలఞ్చ ఖాదిత్వా వడ్ఢితేసు యం యం మారేతుకామో హోతి, తం తం ఆళానే నిచ్చలం బన్ధిత్వా సరీరమంసస్స ఉద్ధుమాయిత్వా బహలభావత్థం చతురస్సముగ్గరేన పోథేత్వా, ‘‘బహలమంసో జాతో’’తి ఞత్వా ముఖం వివరిత్వా అన్తరే దణ్డకం దత్వా లోహథాలియా పక్కుథితం ఉణ్హోదకం ముఖే ఆసిఞ్చతి. తం కుచ్ఛిం పవిసిత్వా పక్కుథితం కరీసం ఆదాయ అధోభాగేన నిక్ఖమతి, యావ థోకమ్పి కరీసం అత్థి, తావ ఆవిలం హుత్వా నిక్ఖమతి, సుద్ధే ఉదరే అచ్ఛం అనావిలం హుత్వా నిక్ఖమతి. అథస్స అవసేసం ఉదకం పిట్ఠియం ఆసిఞ్చతి. తం కాళచమ్మం ఉప్పాటేత్వా గచ్ఛతి. తతో తిణుక్కాయ లోమాని ఝాపేత్వా తిఖిణేన అసినా సీసం ఛిన్దతి. పగ్ఘరణతం లోహితం భాజనేన పటిగ్గహేత్వా మంసం లోహితేన మద్దిత్వా పచిత్వా పుత్తదారమజ్ఝే నిసిన్నో ఖాదిత్వా సేసం విక్కిణాతి. తస్స ఇమినావ నియామేన జీవికం కప్పేన్తస్స పఞ్చపణ్ణాస వస్సాని అతిక్కన్తాని. తథాగతే ధురవిహారే వసన్తే ఏకదివసమ్పి పుప్ఫముట్ఠిమత్తేన పూజా వా కటచ్ఛుమత్తం భిక్ఖదానం వా అఞ్ఞం వా కిఞ్చి పుఞ్ఞం నామ నాహోసి. అథస్స సరీరే రోగో ఉప్పజ్జి, జీవన్తస్సేవ అవీచిమహానిరయసన్తాపో ఉపట్ఠహి. అవీచిసన్తాపో నామ యోజనసతే ఠత్వా ఓలోకేన్తస్స అక్ఖీనం భిజ్జనసమత్థో పరిళాహో హోతి. వుత్తమ్పి చేతం –

‘‘తస్స అయోమయా భూమి, జలితా తేజసాయుతా;

సమన్తా యోజనసతం, ఫరిత్వా తిట్ఠతి సబ్బదా’’తి. (మ. ని. ౩.౨౬౭; అ. ని. ౩.౩౬);

నాగసేనత్థేరేన పనస్స పాకతికగ్గిసన్తాపతో అధిమత్తతాయ అయం ఉపమా వుత్తా – ‘‘యథా, మహారాజ, కూటాగారమత్తో పాసాణోపి నేరయికగ్గిమ్హి పక్ఖిత్తో ఖణేన విలయం గచ్ఛతి, నిబ్బత్తసత్తా పనేత్థ కమ్మబలేన మాతుకుచ్ఛిగతా వియ న విలీయన్తీ’’తి (మి. ప. ౨.౪.౬). తస్స తస్మిం సన్తాపే ఉపట్ఠితే కమ్మసరిక్ఖకో ఆకారో ఉప్పజ్జి. గేహమజ్ఝేయేవ సూకరరవం రవిత్వా జణ్ణుకేహి విచరన్తో పురత్థిమవత్థుమ్పి పచ్ఛిమవత్థుమ్పి గచ్ఛతి. అథస్స గేహమానుసకా తం దళ్హం గహేత్వా ముఖం పిదహన్తి. కమ్మవిపాకో నామ న సక్కా కేనచి పటిబాహితుం. సో విరవన్తోవ ఇతో చితో చ విచరతి. సమన్తా సత్తసు ఘరేసు మనుస్సా నిద్దం న లభన్తి. మరణభయేన తజ్జితస్స పన బహినిక్ఖమనం నివారేతుం అసక్కోన్తో సబ్బో గేహజనో యథా అన్తోఠితో బహి విచరితుం న సక్కోతి, తథా గేహద్వారాని థకేత్వా బహిగేహం పరివారేత్వా రక్ఖన్తో అచ్ఛతి. ఇతరో అన్తోగేహేయేవ నిరయసన్తాపేన విరవన్తో ఇతో చితో చ విచరతి. ఏవం సత్తదివసాని విచరిత్వా అట్ఠమే దివసే కాలం కత్వా అవీచిమహానిరయే నిబ్బత్తి. అవీచిమహానిరయో దేవదూతసుత్తేన (మ. ని. ౩.౨౬౧ ఆదయో; అ. ని. ౩.౩౬) వణ్ణేతబ్బోతి.

భిక్ఖూ తస్స ఘరద్వారేన గచ్ఛన్తా తం సద్దం సుత్వా, ‘‘సూకరసద్దో’’తి సఞ్ఞినో హుత్వా విహారం గన్త్వా సత్థు సన్తికే నిసిన్నా ఏవమాహంసు – ‘‘భన్తే, చున్దసూకరితస్స గేహద్వారం పిదహిత్వా సూకరానం మారియమానానం అజ్జ సత్తమో దివసో, గేహే కాచి మఙ్గలకిరియా భవిస్సతి మఞ్ఞే. ఏత్తకే నామ, భన్తే, సూకరే మారేన్తస్స ఏకమ్పి మేత్తచిత్తం వా కారుఞ్ఞం వా నత్థి, న వత నో ఏవరూపో కక్ఖళో ఫరుసో సత్తో దిట్ఠపుబ్బో’’తి. సత్థా – ‘‘న, భిక్ఖవే, సో ఇమే సత్తదివసే సూకరే మారేతి, కమ్మసరిక్ఖకం పనస్స విపాకం ఉదపాది, జీవన్తస్సేవ అవీచిమహానిరయసన్తాపో ఉపట్ఠాసి. సో తేన సన్తాపేన సత్త దివసాని సూకరరవం రవన్తో అన్తోనివేసనే విచరిత్వా అజ్జ కాలం కత్వా అవీచిమ్హి నిబ్బత్తో’’తి వత్వా, ‘‘భన్తే, ఇధ లోకే ఏవం సోచిత్వా పున గన్త్వా సోచనట్ఠానేయేవ నిబ్బత్తో’’తి వుత్తే, ‘‘ఆమ, భిక్ఖవే, పమత్తా నామ గహట్ఠా వా హోన్తు పబ్బజితా వా, ఉభయత్థ సోచన్తియేవా’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౧౫. ‘‘ఇధ సోచతి పేచ్చ సోచతి,

పాపకారీ ఉభయత్థ సోచతి;

సో సోచతి సో విహఞ్ఞతి;

దిస్వా కమ్మకిలిట్ఠమత్తనో’’తి.

తత్థ పాపకారీతి నానప్పకారస్స పాపకమ్మస్స కారకో పుగ్గలో ‘‘అకతం వత మే కల్యాణం, కతం పాప’’న్తి ఏకంసేనేవ మరణసమయే ఇధ సోచతి, ఇదమస్స కమ్మసోచనం. విపాకం అనుభవన్తో పన పేచ్చ సోచతి. ఇదమస్స పరలోకే విపాకసోచనం. ఏవం సో ఉభయత్థ సోచతియేవ. తేనేవ కారణేన జీవమానోయేవ సో చున్దసూకరికోపి సోచతి. దిస్వా కమ్మకిలిట్ఠన్తి అత్తనో కిలిట్ఠకమ్మం పస్సిత్వా నానప్పకారకం విలపన్తో విహఞ్ఞతీతి.

గాథాపరియోసానే బహూ సోతాపన్నాదయో అహేసుం. మహాజనస్స సాత్థికా ధమ్మదేసనా జాతాతి.

చున్దసూకరికవత్థు దసమం.