౧. అకిత్తివగ్గో

౧. అకిత్తిచరియావణ్ణనా

౩. ఏవం భగవా ఆయస్మతో సారిపుత్తత్థేరస్స సదేవమనుస్సాయ చ పరిసాయ అత్తనో పుబ్బచరియాయ సవనే ఉస్సాహం జనేత్వా ఇదాని తం పుబ్బచరితం భవన్తరపటిచ్ఛన్నం హత్థతలే ఆమలకం వియ పచ్చక్ఖం కరోన్తో ‘‘యదా అహం బ్రహారఞ్ఞే’’తిఆదిమాహ.

తత్థ యదాతి యస్మిం కాలే. బ్రహారఞ్ఞేతి మహాఅరఞ్ఞే, అరఞ్ఞానియం, మహన్తే వనేతి అత్థో. సుఞ్ఞేతి జనవివిత్తే. విపినకాననేతి విపినభూతే కాననే, పదద్వయేనాపి తస్స అరఞ్ఞస్స గహనభావమేవ దీపేతి, సబ్బమేతం కారదీపం సన్ధాయ వుత్తం. అజ్ఝోగాహేత్వాతి అనుపవిసిత్వా. విహరామీతి దిబ్బబ్రహ్మఅరియఆనేఞ్జవిహారేహి సముప్పాదితసుఖవిసేసేన ఇరియాపథవిహారేన సరీరదుక్ఖం విచ్ఛిన్దిత్వా హరామి అత్తభావం పవత్తేమి. అకిత్తి నామ తాపసోతి ఏవంనామకో తాపసో హుత్వా యదా అహం తస్మిం అరఞ్ఞే విహరామీతి అత్థో. సత్థా తదా అత్తనో అకిత్తితాపసభావం ధమ్మసేనాపతిస్స వదతి. తత్రాయం అనుపుబ్బికథా –

అతీతే కిర ఇమస్మింయేవ భద్దకప్పే బారాణసియం బ్రహ్మదత్తే నామ రాజిని రజ్జం కారేన్తే బోధిసత్తో అసీతికోటివిభవస్స బ్రాహ్మణమహాసాలస్స కులే నిబ్బత్తి, ‘‘అకిత్తీ’’తిస్స నామం కరింసు. తస్స పదసా గమనకాలే భగినీపి జాయి. ‘‘యసవతీ’’తిస్సా నామం కరింసు. సో సోళసవస్సకాలే తక్కసిలం గన్త్వా సబ్బసిప్పాని ఉగ్గహేత్వా పచ్చాగమాసి. అథస్స మాతాపితరో కాలమకంసు. సో తేసం పేతకిచ్చాని కారేత్వా కతిపయదివసాతిక్కమేన రతనావలోకనం ఆయుత్తకపురిసేహి కారయమానో ‘‘ఏత్తకం మత్తికం, ఏత్తకం పేత్తికం, ఏత్తకం పితామహ’’న్తి సుత్వా సంవిగ్గమానసో హుత్వా ‘‘ఇదం ధనమేవ పఞ్ఞాయతి, న ధనస్స సంహారకా, సబ్బే ఇమం ధనం పహాయేవ గతా, అహం పన నం ఆదాయ గమిస్సామీ’’తి రాజానం ఆపుచ్ఛిత్వా భేరిం చరాపేసి – ‘‘ధనేన అత్థికా అకిత్తిపణ్డితస్స గేహం ఆగచ్ఛన్తూ’’తి.

సో సత్తాహం మహాదానం పవత్తేత్వా ధనే అఖీయమానే ‘‘కిం మే ఇమాయ ధనకీళాయ, అత్థికా గణ్హిస్సన్తీ’’తి నివేసనద్వారం వివరిత్వా హిరఞ్ఞసువణ్ణాదిభరితే సారగబ్భే వివరాపేత్వా ‘‘దిన్నంయేవ హరన్తూ’’తి గేహం పహాయ ఞాతిపరివట్టస్స పరిదేవన్తస్స భగినిం గహేత్వా బారాణసితో నిక్ఖమిత్వా నదిం ఉత్తరిత్వా ద్వే తీణి యోజనాని గన్త్వా పబ్బజిత్వా రమణీయే భూమిభాగే పణ్ణసాలం కరిత్వా వసతి. యేన పన ద్వారేన తదా నిక్ఖమి, తం అకిత్తిద్వారం నామ జాతం. యేన తిత్థేన నదిం ఓతిణ్ణో, తం అకిత్తితిత్థం నామ జాతం. తస్స పబ్బజితభావం సుత్వా బహూ మనుస్సా గామనిగమరాజధానివాసినో తస్స గుణేహి ఆకడ్ఢియమానహదయా అనుపబ్బజింసు. మహాపరివారో అహోసి, మహాలాభసక్కారో నిబ్బత్తి, బుద్ధుప్పాదో వియ అహోసి. అథ మహాసత్తో ‘‘అయం లాభసక్కారో మహా, పరివారోపి మహన్తో, కాయవివేకమత్తమ్పి ఇధ న లభతి, మయా ఏకాకినా విహరితుం వట్టతీ’’తి చిన్తేత్వా పరమప్పిచ్ఛభావతో వివేకనిన్నతాయ చ కస్సచి అజానాపేత్వా ఏకకోవ నిక్ఖమిత్వా అనుపుబ్బేన దమిళరట్ఠం పత్వా కావీరపట్టనసమీపే ఉయ్యానే విహరన్తో ఝానాభిఞ్ఞాయో నిబ్బత్తేసి. తత్రాపిస్స మహాలాభసక్కారో ఉప్పజ్జి. సో తం జిగుచ్ఛన్తో ఛడ్డేత్వా ఆకాసేన గన్త్వా కారదీపే ఓతరి. తదా కారదీపో అహిదీపో నామ. సో తత్థ మహన్తం కారరుక్ఖం ఉపనిస్సాయ పణ్ణసాలం మాపేత్వా వాసం కప్పేసి. అప్పిచ్ఛతాయ పన కత్థచి అగన్త్వా తస్స రుక్ఖస్స ఫలకాలే ఫలాని ఖాదన్తో ఫలే అసతి పత్తాని ఉదకసిత్తాని ఖాదన్తో ఝానసమాపత్తీహి వీతినామేసి.

తస్స సీలతేజేన సక్కస్స పణ్డుకమ్బలసిలాసనం ఉణ్హాకారం దస్సేసి. సక్కో ‘‘కో ను ఖో మం ఇమమ్హా ఠానా చావేతుకామో’’తి ఆవజ్జేన్తో పణ్డితం దిస్వా ‘‘కిమత్థం ను ఖో అయం తాపసో ఏవం దుక్కరం తపం చరతి, సక్కత్తం ను ఖో పత్థేతి, ఉదాహు అఞ్ఞం, వీమంసిస్సామి నం. అయఞ్హి సువిసుద్ధకాయవచీమనోసమాచారో జీవితే నిరపేక్ఖో ఉదకసిత్తాని కారపత్తాని ఖాదతి, సచే సక్కత్తం పత్థేతి అత్తనో సిత్తాని కారపత్తాని మయ్హం దస్సతి, నో చే, న దస్సతీ’’తి బ్రాహ్మణవణ్ణేన తస్స సన్తికం అగమాసి. బోధిసత్తోపి కారపత్తాని సేదేత్వా ‘‘సీతలీభూతాని ఖాదిస్సామీ’’తి పణ్ణసాలద్వారే నిసీది. అథస్స పురతో సక్కో బ్రాహ్మణరూపేన భిక్ఖాయ అత్థికో హుత్వా అట్ఠాసి. మహాసత్తో తం దిస్వా ‘‘లాభా వత మే, సులద్ధం వత మే, చిరస్సం వత మే యాచకో దిట్ఠో’’తి సోమనస్సప్పత్తో హుత్వా ‘‘అజ్జ మమ మనోరథం మత్థకం పాపేత్వా దానం దస్సామీ’’తి పక్కభాజనేనేవ ఆదాయ గన్త్వా దానపారమిం ఆవజ్జేత్వా అత్తనో అసేసేత్వావ తస్స భిక్ఖాభాజనే పక్ఖిపి. సక్కో తం గహేత్వా థోకం గన్త్వా అన్తరధాయి. మహాసత్తోపి తస్స దత్వా పున పరియేట్ఠిం అనాపజ్జిత్వా తేనేవ పీతిసుఖేన వీతినామేసి.

దుతియదివసే పన కారపత్తాని పచిత్వా ‘‘హియ్యో దక్ఖిణేయ్యం అలభిం, అజ్జ ను ఖో కథ’’న్తి పణ్ణసాలద్వారే నిసీది. సక్కోపి తథేవ ఆగమి. మహాసత్తో పునపి తథేవ దత్వా వీతినామేసి. తతియదివసే చ తథేవ దత్వా ‘‘అహో వత మే లాభా, బహుం వత పుఞ్ఞం పసవామి, సచాహం దక్ఖిణేయ్యం లభేయ్యం, ఏవమేవ మాసమ్పి ద్వేమాసమ్పి దానం దదేయ్య’’న్తి చిన్తేసి. తీసుపి దివసేసు ‘‘తేన దానేన న లాభసక్కారసిలోకం న చక్కవత్తిసమ్పత్తిం న సక్కసమ్పత్తిం న బ్రహ్మసమ్పత్తిం న సావకబోధిం న పచ్చేకబోధిం పత్థేమి, అపి చ ఇదం మే దానం సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణస్స పచ్చయో హోతూ’’తి యథాధికారం చిత్తం ఠపేసి. తేన వుత్తం –

౪. ‘‘తదా మం తపతేజేన, సన్తత్తో తిదివాభిభూ;

ధారేన్తో బ్రాహ్మణవణ్ణం, భిక్ఖాయ మం ఉపాగమి.

౫. ‘‘పవనా ఆభతం పణ్ణం, అతేలఞ్చ అలోణికం;

మమ ద్వారే ఠితం దిస్వా, సకటాహేన ఆకిరిం.

౬. ‘‘తస్స దత్వానహం పణ్ణం, నికుజ్జిత్వాన భాజనం;

పునేసనం జహిత్వాన, పావిసిం పణ్ణసాలకం.

౭. ‘‘దుతియమ్పి తతియమ్పి, ఉపగఞ్ఛి మమన్తికం;

అకమ్పితో అనోలగ్గో, ఏవమేవమదాసహం.

౮. ‘‘న మే తప్పచ్చయా అత్థి, సరీరస్మిం వివణ్ణియం;

పీతిసుఖేన రతియా, వీతినామేమి తం దివం.

౯. ‘‘యది మాసమ్పి ద్వేమాసం, దక్ఖిణేయ్యం వరం లభే;

అకమ్పితో అనోలీనో, దదేయ్యం దానముత్తమం.

౧౦. ‘‘న తస్స దానం దదమానో, యసం లాభఞ్చ పత్థయిం;

సబ్బఞ్ఞుతం పత్థయానో, తాని కమ్మాని ఆచరి’’న్తి.

తత్థ తదాతి యదా అహం అకిత్తినామకో తాపసో హుత్వా తస్మిం దీపే కారారఞ్ఞే విహరామి, తదా. మన్తి మమ. తపతేజేనాతి సీలపారమితానుభావేన. సీలఞ్హి దుచ్చరితసంకిలేసస్స తపనతో ‘‘తపో’’తి వుచ్చతి, నేక్ఖమ్మవీరియపారమితానుభావేన వా. తాపి హి తణ్హాసంకిలేసస్స కోసజ్జస్స చ తపనతో ‘‘తపో’’తి వుచ్చతి, ఉక్కంసగతా చ తా బోధిసత్తస్స ఇమస్మిం అత్తభావేతి. ఖన్తిసంవరస్స చాపి పరముక్కంసగమనతో ‘‘ఖన్తిపారమితానుభావేనా’’తిపి వత్తుం వట్టతేవ. ‘‘ఖన్తీ పరమం తపో’’తి (దీ. ని. ౨.౯౦; ధ. ప. ౧౮౪) హి వుత్తం. సన్తత్తోతి యథావుత్తగుణానుభావజనితేన ధమ్మతాసిద్ధేన పణ్డుకమ్బలసిలాసనస్స ఉణ్హాకారేన సన్తాపితో. తిదివాభిభూతి దేవలోకాధిపతి, సక్కోతి అత్థో. పణ్ణసాలాయ సమీపే గహితమ్పి కారపణ్ణం పణ్ణసాలాయ అరఞ్ఞమజ్ఝగతత్తా ‘‘పవనా ఆభత’’న్తి వుత్తం.

అతేలఞ్చ అలోణికన్తి దేయ్యధమ్మస్స అనుళారభావేపి అజ్ఝాసయసమ్పత్తియా దానధమ్మస్స మహాజుతికభావం దస్సేతుం వుత్తం. మమ ద్వారేతి మయ్హం పణ్ణసాలాయ ద్వారే. సకటాహేన ఆకిరిన్తి ఇమినా అత్తనో కిఞ్చిపి అసేసేత్వా దిన్నభావం దస్సేతి.

పునేసనం జహిత్వానాతి ‘‘ఏకదివసం ద్విక్ఖత్తుం ఘాసేసనం న సల్లేఖ’’న్తి చిన్తేత్వా దానపీతియా తిత్తో వియ హుత్వా తస్మిం దివసే పున ఆహారపరియేట్ఠిం అకత్వా.

అకమ్పితోతి సుదూరవిక్ఖమ్భితత్తా మచ్ఛరియేన అచలితో దానజ్ఝాసయతో చలనమత్తమ్పి అకారితో. అనోలగ్గోతి లోభవసేన ఈసకమ్పి అలగ్గో. తతియమ్పీతి పి-సద్దేన దుతియమ్పీతి ఇమం సమ్పిణ్డేతి. ఏవమేవమదాసహన్తి యథా పఠమం, ఏవమేవం దుతియమ్పి, తతియమ్పి అదాసిం అహం.

న మే తప్పచ్చయాతి గాథాయ వుత్తమేవత్థం పాకటం కరోతి. తత్థ తప్పచ్చయాతి దానపచ్చయా తీసు దివసేసు ఛిన్నాహారతాయ సరీరస్మిం యేన వేవణ్ణియేన భవితబ్బం, తమ్పి మే సరీరస్మిం వివణ్ణియం దానపచ్చయాయేవ నత్థి. కస్మా? దానవిసయేన పీతిసుఖేన దానవిసయాయ ఏవ చ రతియా. వీతినామేమి తం దివన్తి తం సకలం తిమత్తదివసం వీతినామేమి, న కేవలఞ్చ తీణి ఏవ దివసాని, అథ ఖో మాసద్విమాసమత్తమ్పి కాలం, ఏవమేవ దాతుం పహోమీతి దస్సేతుం ‘‘యది మాసమ్పీ’’తిఆది వుత్తం. అనోలీనోతి అలీనచిత్తో, దానే అసఙ్కుచితచిత్తోతి అత్థో.

తస్సాతి బ్రాహ్మణరూపేన ఆగతస్స సక్కస్స. యసన్తి కిత్తిం, పరివారసమ్పత్తిం వా. లాభఞ్చాతి దేవమనుస్సేసు చక్కవత్తిఆదిభావేన లద్ధబ్బం లాభం వా న పత్థయిం. అథ ఖో సబ్బఞ్ఞుతం సమ్మాసమ్బోధిం పత్థయానో ఆకఙ్ఖమానో తాని తీసు దివసేసు అనేకవారం ఉప్పన్నాని దానమయాని పుఞ్ఞకమ్మాని దానస్స వా పరివారభూతాని కాయసుచరితాదీని పుఞ్ఞకమ్మాని ఆచరిం అకాసిన్తి.

ఇతి భగవా తస్మిం అత్తభావే అత్తనో సుదుక్కరం పుఞ్ఞచరితమత్తమేవ ఇధ మహాథేరస్స పకాసేసి. జాతకదేసనాయం పన చతుత్థదివసే సక్కస్స ఉపసఙ్కమిత్వా బోధిసత్తస్స అజ్ఝాసయజాననం వరేన ఉపనిమన్తనా బోధిసత్తస్స వరసమ్పటిచ్ఛనసీసేన ధమ్మదేసనా దేయ్యధమ్మదక్ఖిణేయ్యానం పున సక్కస్స అనాగమనస్స చ ఆకఙ్ఖమానతా చ పకాసితా. వుత్తఞ్హేతం –

‘‘అకిత్తిం దిస్వాన సమ్మన్తం, సక్కో భూతపతీ బ్రవి;

కిం పత్థయం మహాబ్రహ్మే, ఏకో సమ్మసి ఘమ్మని.

‘‘దుక్ఖో పునబ్భవో సక్క, సరీరస్స చ భేదనం;

సమ్మోహమరణం దుక్ఖం, తస్మా సమ్మామి, వాసవ.

‘‘ఏతస్మిం తే సులపితే, పతిరూపే సుభాసితే;

వరం కస్సప తే దమ్మి, యం కిఞ్చి మనసిచ్ఛసి.

‘‘వరఞ్చే మే అదో సక్క, సబ్బభూతానమిస్సర;

యేన పుత్తే చ దారే చ, ధనధఞ్ఞం పియాని చ;

లద్ధా నరా న తప్పన్తి, సో లోభో న మయీ వసే.

ఏతస్మిం తే సులపితే…పే… మనసిచ్ఛసి.

‘‘వరఞ్చే మే అదో సక్క, సబ్బభూతానమిస్సర;

ఖేత్తం వత్థుం హిరఞ్ఞఞ్చ, గవాస్సం దాసపోరిసం;

యేన జాతేన జీయన్తి, సో దోసో న మయీ వసే.

‘‘ఏతస్మిం తే సులపితే…పే… మనసిచ్ఛసి.

‘‘వరఞ్చే మే అదో సక్క, సబ్బభూతానమిస్సర;

బాలం న పస్సే న సుణే, న చ బాలేన సంవసే;

బాలేనల్లాపసల్లాపం, న కరే న చ రోచయే.

‘‘కిం ను తే అకరం బాలో, వద కస్సప కారణం;

కేన కస్సప బాలస్స, దస్సనం నాభికఙ్ఖసి.

‘‘అనయం నయతి దుమ్మేధో, అధురాయం నియుఞ్జతి;

దున్నయో సేయ్యసో హోతి, సమ్మా వుత్తో పకుప్పతి;

వినయం సో న జానాతి, సాధు తస్స అదస్సనం.

‘‘ఏతస్మిం తే సులపితే…పే… మనసిచ్ఛసి.

‘‘వరఞ్చే మే అదో సక్క, సబ్బభూతానమిస్సర;

ధీరం పస్సే సుణే ధీరం, ధీరేన సహ సంవసే;

ధీరేనల్లాపసల్లాపం, తం కరే తఞ్చ రోచయే.

‘‘కిం ను తే అకరం ధీరో, వద కస్సప కారణం;

కేన కస్సప ధీరస్స, దస్సనం అభికఙ్ఖసి.

‘‘నయం నయతి మేధావీ, అధురాయం న యుఞ్జతి;

సునయో సేయ్యసో హోతి, సమ్మా వుత్తో న కుప్పతి;

వినయం సో పజానాతి, సాధు తేన సమాగమో.

‘‘ఏతస్మిం తే సులపితే…పే… మనసిచ్ఛసి.

‘‘వరఞ్చే మే అదో సక్క, సబ్బభూతానమిస్సర;

తతో రత్యా వివసానే, సూరియుగ్గమనం పతి;

దిబ్బా భక్ఖా పాతుభవేయ్యుం, సీలవన్తో చ యాచకా.

‘‘దదతో మే న ఖీయేథ, దత్వా నానుతపేయ్యహం;

దదం చిత్తం పసాదేయ్యం, ఏతం సక్క వరం వరే.

‘‘ఏతస్మిం తే సులపితే…పే… మనసిచ్ఛసి.

‘‘వరఞ్చే మే అదో సక్క, సబ్బభూతానమిస్సర;

న మం పున ఉపేయ్యాసి, ఏతం సక్క వరం వరే.

‘‘బహూహి వతచరియాహి, నరా చ అథ నారియో;

దస్సనం అభికఙ్ఖన్తి, కిం ను మే దస్సనే భయం.

‘‘తం తాదిసం దేవవణ్ణం, సబ్బకామసమిద్ధినం;

దిస్వా తపో పమజ్జేయ్యం, ఏతం తే దస్సనే భయ’’న్తి. (జా. ౧.౧౩.౮౩-౧౦౩);

అథ సక్కో ‘‘సాధు, భన్తే, న తే ఇతో పట్ఠాయ సన్తికం ఆగమిస్సామీ’’తి తం అభివాదేత్వా పక్కామి. మహాసత్తో యావజీవం తత్థేవ వసన్తో ఆయుపరియోసానే బ్రహ్మలోకే నిబ్బత్తి.

అనురుద్ధత్థేరో తదా సక్కో అహోసి, లోకనాథో అకిత్తిపణ్డితో.

తస్స మహాభినిక్ఖమనసదిసం నిక్ఖన్తత్తా నేక్ఖమ్మపారమీ. సువిసుద్ధసీలాచారతాయ సీలపారమీ. కామవితక్కాదీనం సుట్ఠు విక్ఖమ్భితత్తా వీరియపారమీ. ఖన్తిసంవరస్స పరముక్కంసగమనతో ఖన్తిపారమీ. పటిఞ్ఞానురూపం పటిపత్తియా సచ్చపారమీ. సబ్బత్థ అచలసమాదానాధిట్ఠానేన అధిట్ఠానపారమీ. సబ్బసత్తేసు హితజ్ఝాసయేన మేత్తాపారమీ. సత్తసఙ్ఖారకతవిప్పకారేసు మజ్ఝత్తభావప్పత్తియా ఉపేక్ఖాపారమీ. తాసం ఉపకారానుపకారే ధమ్మే జానిత్వా అనుపకారే ధమ్మే పహాయ ఉపకారధమ్మేసు పవత్తాపనపురేచరా సహజాతా చ ఉపాయకోసల్లభూతా అతిసల్లేఖవుత్తిసాధనీ చ పఞ్ఞా పఞ్ఞాపారమీతి ఇమాపి దస పారమియో లబ్భన్తి.

దానజ్ఝాసయస్స పన అతిఉళారభావేన దానముఖేన దేసనా పవత్తా. తస్మా సబ్బత్థ సమకా మహాకరుణా, ద్వేపి పుఞ్ఞఞాణసమ్భారా, కాయసుచరితాదీని తీణి బోధిసత్తసుచరితాని, సచ్చాధిట్ఠానాదీని చత్తారి అధిట్ఠానాని, ఉస్సాహాదయో చతస్సో బుద్ధభూమియో, సద్ధాదయో పఞ్చ మహాబోధిపరిపాచనీయా ధమ్మా, అలోభజ్ఝాసయాదయో ఛ బోధిసత్తానం అజ్ఝాసయా, తిణ్ణో తారేస్సామీతిఆదయో సత్త పటిఞ్ఞా ధమ్మా, అప్పిచ్ఛస్సాయం ధమ్మో, నాయం ధమ్మో మహిచ్ఛస్సాతిఆదయో (దీ. ని. ౩.౩౫౮; అ. ని. ౮.౩౦) అట్ఠ మహాపురిసవితక్కా (దీ. ని. ౩.౩౫౮), నవ యోనిసోమనసికారమూలకా ధమ్మా, దానజ్ఝాసయాదయో దస మహాపురిసజ్ఝాసయా, దానసీలాదయో దస పుఞ్ఞకిరియవత్థూనీతి ఏవమాదయో యే అనేకసతఅనేకసహస్సప్పభేదా బోధిసమ్భారభూతా మహాబోధిసత్తగుణా. తే సబ్బేపి యథారహం ఇధ నిద్ధారేత్వా వత్తబ్బా.

అపి చేత్థ మహన్తం భోగక్ఖన్ధం మహన్తఞ్చ ఞాతిపరివట్టం పహాయ మహాభినిక్ఖమనసదిసం గేహతో నిక్ఖమనం, నిక్ఖమిత్వా పబ్బజితస్స బహుజనసమ్మతస్స సతో పరమప్పిచ్ఛభావేన కులేసు గణేసు చ అలగ్గతా, అచ్చన్తమేవ లాభసక్కారసిలోకజిగుచ్ఛా, పవివేకాభిరతి, కాయజీవితనిరపేక్ఖో పరిచ్చాగో, అనాహారస్సేవ సతో దివసత్తయమ్పి దానపీతియా పరితుట్ఠస్స నిబ్బికారసరీరయాపనం, మాసద్విమాసమత్తమ్పి కాలం యాచకే సతి ఆహారం తథేవ దత్వా ‘‘దానగతేనేవ పీతిసుఖేన సరీరం యాపేస్సామీ’’తి పరిచ్చాగే అనోలీనవుత్తిసాధకో ఉళారో దానజ్ఝాసయో, దానం దత్వా పున ఆహారపరియేట్ఠియా అకరణహేతుభూతా పరమసల్లేఖవుత్తీతి ఏవమాదయో మహాసత్తస్స గుణానుభావా వేదితబ్బా. తేనేతం వుచ్చతి –

‘‘ఏవం అచ్ఛరియా హేతే, అబ్భుతా చ మహేసినో;

మహాకారుణికా ధీరా, సబ్బలోకేకబన్ధవా.

‘‘అచిన్తేయ్యానుభావా చ, సదా సద్ధమ్మగోచరా;

బోధిసత్తా మహాసత్తా, సుచిసల్లేఖవుత్తినో.

‘‘మహావాతసముద్ధత-వీచిమాలో మహోదధి;

అపి లఙ్ఘేయ్య వేలన్తం, బోధిసత్తా న ధమ్మతం.

‘‘లోకే సఞ్జాతవద్ధాపి, న తే భావితభావినో;

లిమ్పన్తి లోకధమ్మేహి, తోయేన పదుమం యథా.

‘‘యేసం వే అత్తని స్నేహో, నిహీయతి యథా యథా;

సత్తేసు కరుణాస్నేహో, వడ్ఢతేవ తథా తథా.

‘‘యథా చిత్తం వసే హోతి, న చ చిత్తవసానుగా;

తథా కమ్మం వసే హోతి, న చ కమ్మవసానుగా.

‘‘దోసేహి నాభిభూయన్తి, సముగ్ఘాతేన్తి వా న తే;

చరన్తా బోధిపరియేట్ఠిం, పురిసాజానియా బుధా.

‘‘తేసు చిత్తప్పసాదోపి, దుక్ఖతో పరిమోచయే;

పగేవానుకిరియా తేసం, ధమ్మస్స అనుధమ్మతో’’తి.

పరమత్థదీపనియా చరియాపిటకసంవణ్ణనాయ

అకిత్తిచరియావణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. సఙ్ఖబ్రాహ్మణచరియావణ్ణనా

౧౧-౧౨. దుతియస్మిం పునాపరన్తి పున అపరం, న కేవలమిదం అకిత్తిచరియమేవ, అథ ఖో పున అపరం అఞ్ఞం సఙ్ఖచరియమ్పి పవక్ఖిస్సం, సుణోహీతి అధిప్పాయో. ఇతో పరేసుపి ఏసేవ నయో. సఙ్ఖసవ్హయోతి సఙ్ఖనామో. మహాసముద్దం తరితుకామోతి సువణ్ణభూమిం గన్తుం నావాయ మహాసముద్దం తరితుకామో. ఉపగచ్ఛామి పట్టనన్తి తామలిత్తిపట్టనం ఉద్దిస్స గచ్ఛామి. సయమ్భుఞాణేన పచ్చేకబోధియా అధిగతత్తా సయమేవ భూతన్తి సయమ్భుం. కిలేసమారాదీసు కేనచిపి న పరాజితన్తి అపరాజితం, తిణ్ణం మారానం మత్థకం మద్దిత్వా ఠితన్తి అత్థో. తత్తాయ కఠినభూమియాతి ఘమ్మసన్తాపేన సన్తత్తాయ సక్ఖరవాలుకానిచితత్తా ఖరాయ కక్ఖళాయ భూమియా.

౧౩. తన్తి తం పచ్చేకబుద్ధం. ఇమమత్థన్తి ఇమం ఇదాని వక్ఖమానం ‘‘ఇదం ఖేత్త’’న్తిఆదికం అత్థం. విచిన్తయిన్తి తదా సఙ్ఖబ్రాహ్మణభూతో చిన్తేసిన్తి సత్థా వదతి. తత్రాయం అనుపుబ్బికథా –

అతీతే అయం బారాణసీ మోళినీ నామ అహోసి. మోళినీనగరే బ్రహ్మదత్తే రజ్జం కారేన్తే బోధిసత్తో సఙ్ఖో నామ బ్రాహ్మణో హుత్వా అడ్ఢో మహద్ధనో చతూసు నగరద్వారేసు నగరమజ్ఝే అత్తనో నివేసనద్వారేతి ఛసు ఠానేసు ఛ దానసాలాయో కారేత్వా దేవసికం ఛసతసహస్సాని విస్సజ్జేన్తో కపణద్ధికాదీనం మహాదానం పవత్తేసి. సో ఏకదివసం చిన్తేసి – ‘‘అహం గేహే ధనే ఖీణే దానం దాతుం న సక్ఖిస్సామి, అపరిక్ఖీణేయేవ ధనే నావాయ సువణ్ణభూమిం గన్త్వా ధనం ఆహరిస్సామీ’’తి. సో నావం భణ్డస్స పూరాపేత్వా పుత్తదారం ఆమన్తేత్వా ‘‘యావాహం ఆగచ్ఛిస్సామి, తావ మే దానం అనుపచ్ఛిన్దన్తా పవత్తేయ్యాథా’’తి వత్వా దాసకమ్మకరపరివుతో ఉపాహనం ఆరుయ్హ ఛత్తేన ధారియమానేన పట్టనగామాభిముఖో పాయాసి.

తస్మిం ఖణే గన్ధమాదనే ఏకో పచ్చేకబుద్ధో సత్తాహం నిరోధసమాపత్తిం సమాపజ్జిత్వా నిరోధసమాపత్తితో వుట్ఠాయ లోకం వోలోకేన్తో తం ధనాహరణత్థం గచ్ఛన్తం దిస్వా ‘‘మహాపురిసో ధనం ఆహరితుం గచ్ఛతి, భవిస్సతి ను ఖో అస్స మహాసముద్దే అన్తరాయో, నో’’తి ఆవజ్జేత్వా ‘‘భవిస్సతీ’’తి ఞత్వా ‘‘ఏస మం దిస్వా ఛత్తఞ్చ ఉపాహనఞ్చ మయ్హం దత్వా ఉపాహనదాననిస్సన్దేన సముద్దే భిన్నాయ నావాయ పతిట్ఠం లభిస్సతి, కరిస్సామిస్స అనుగ్గహ’’న్తి ఆకాసేన గన్త్వా తస్స అవిదూరే ఓతరిత్వా మజ్ఝన్హికసమయే చణ్డవాతాతపేన అఙ్గారసన్థతసదిసం ఉణ్హవాలుకం మద్దన్తో తస్స అభిముఖం ఆగఞ్ఛి. సో తం దిస్వావ హట్ఠతుట్ఠో ‘‘పుఞ్ఞక్ఖేత్తం మే ఆగతం, అజ్జ మయా ఏత్థ బీజం రోపేతుం వట్టతీ’’తి చిన్తేసి. తేన వుత్తం ‘‘తమహం పటిపథే దిస్వా, ఇమమత్థం విచిన్తయి’’న్తిఆది.

తత్థ ఇదం ఖేత్తన్తిఆది చిన్తితాకారదస్సనం. ఖేత్తన్తి ఖిత్తం బీజం మహప్ఫలభావకరణేన తాయతీతి ఖేత్తం, పుబ్బణ్ణాపరణ్ణవిరుహనభూమి. ఇధ పన ఖేత్తం వియాతి ఖేత్తం, అగ్గదక్ఖిణేయ్యో పచ్చేకబుద్ధో. తేనేవాహ ‘‘పుఞ్ఞకామస్స జన్తునో’’తి.

౧౪. మహాగమన్తి విపులఫలాగమం, సస్ససమ్పత్తిదాయకన్తి అత్థో. బీజం న రోపేతీతి బీజం న వపతి.

౧౫. ఖేత్తవరుత్తమన్తి ఖేత్తవరేసుపి ఉత్తమం. సీలాదిగుణసమ్పన్నా హి విసేసతో అరియసావకా ఖేత్తవరా, తతోపి అగ్గభూతో పచ్చేకబుద్ధో ఖేత్తవరుత్తమో. కారన్తి సక్కారం. యది న కరోమీతి సమ్బన్ధో. ఇదం వుత్తం హోతి – ఇదమీదిసం అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లభిత్వా తత్థ పూజాసక్కారం యది న కరోమి, పుఞ్ఞేన అత్థికో నామాహం న భవేయ్యన్తి.

౧౬-౧౭. యథా అమచ్చోతిఆదీనం ద్విన్నం గాథానం అయం సఙ్ఖేపత్థో – యథా నామ యో కోచి రఞ్ఞా ముద్దాధికారే ఠపితో లఞ్ఛనధరో అమచ్చపురిసో సేనాపతి వా సో అన్తేపురే జనే బహిద్ధా చ బలకాయాదీసు రఞ్ఞో యథానుసిట్ఠం న పటిపజ్జతి న తేసం ధనధఞ్ఞం దేతి, తం తం కత్తబ్బం వత్తం పరిహాపేతి. సో ముద్దితో పరిహాయతి ముద్దాధికారలద్ధవిభవతో పరిధంసతి, ఏవమేవ అహమ్పి పుఞ్ఞకమ్మస్స రతో లద్ధబ్బపుఞ్ఞఫలసఙ్ఖాతం పుఞ్ఞకామో దక్ఖిణాయ విపులఫలభావకరణేన విపులం దిస్వాన తం దక్ఖిణం ఉళారం దక్ఖిణేయ్యం లభిత్వా తస్స దానం యది న దదామి పుఞ్ఞతో ఆయతిం పుఞ్ఞఫలతో చ పరిధంసామి. తస్మా ఇధ మయా పుఞ్ఞం కాతబ్బమేవాతి.

ఏవం పన చిన్తేత్వా మహాపురిసో దూరతోవ ఉపాహనా ఓరోహిత్వా వేగేన ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా ‘‘భన్తే, మయ్హం అనుగ్గహత్థాయ ఇమం రుక్ఖమూలం ఉపగచ్ఛథా’’తి వత్వా తస్మిం రుక్ఖమూలం ఉపసఙ్కమన్తే తత్థ వాలుకం ఉస్సాపేత్వా ఉత్తరాసఙ్గం పఞ్ఞాపేత్వా పచ్చేకబుద్ధే తత్థ నిసిన్నే వన్దిత్వా వాసితపరిస్సావితేన ఉదకేన తస్స పాదే ధోవిత్వా, గన్ధతేలేన మక్ఖేత్వా, అత్తనో ఉపాహనం పుఞ్ఛిత్వా, గన్ధతేలేన మక్ఖేత్వా, తస్స పాదే పటిముఞ్చిత్వా ‘‘భన్తే, ఇమం ఉపాహనం ఆరుయ్హ, ఇమం ఛత్తం మత్థకే కత్వా గచ్ఛథా’’తి ఛత్తుపాహనం అదాసి. సోపిస్స అనుగ్గహత్థాయ తం గహేత్వా పసాదసంవడ్ఢనత్థం పస్సన్తస్సేవ వేహాసం ఉప్పతిత్వా గన్ధమాదనం అగమాసి. తేన వుత్తం –

౧౮. ‘‘ఏవాహం చిన్తయిత్వాన, ఓరోహిత్వా ఉపాహనా;

తస్స పాదాని వన్దిత్వా, అదాసిం ఛత్తుపాహన’’న్తి.

బోధిసత్తో తం దిస్వా అతివియ పసన్నచిత్తో పట్టనం గన్త్వా నావం అభిరుహి. అథస్స మహాసముద్దం తరన్తస్స సత్తమే దివసే నావా వివరమదాసి. ఉదకం ఉస్సిఞ్చితుం నాసక్ఖింసు. మహాజనో మరణభయభీతో అత్తనో అత్తనో దేవతా నమస్సిత్వా మహావిరవం విరవి. బోధిసత్తో ఏకం ఉపట్ఠాకం గహేత్వా సకలసరీరం తేలేన మక్ఖేత్వా సప్పినా సద్ధిం సక్ఖరచుణ్ణాని యావదత్థం ఖాదిత్వా తమ్పి ఖాదాపేత్వా తేన సద్ధిం కూపకయట్ఠిమత్థకం ఆరుయ్హ ‘‘ఇమాయ దిసాయ అమ్హాకం నగర’’న్తి దిసం వవత్థపేత్వా మచ్ఛకచ్ఛపపరిపన్థతో అత్తానం సచ్చాధిట్ఠానేన పమోచేన్తో తేన సద్ధిం ఉసభమత్తట్ఠానం అతిక్కమిత్వా పతిత్వా సముద్దం తరితుం ఆరభి. మహాజనో పన తత్థేవ వినాసం పాపుణి. తస్స తరన్తస్సేవ సత్త దివసా గతా. సో తస్మిమ్పి కాలే లోణోదకేన ముఖం విక్ఖాలేత్వా ఉపోసథికో అహోసియేవ.

తదా పన ఈదిసానం పురిసవిసేసానం రక్ఖణత్థాయ చతూహి లోకపాలేహి ఠపితా మణిమేఖలా నామ దేవధీతా అత్తనో ఇస్సరియేన సత్తాహం పమజ్జిత్వా సత్తమే దివసే తం దిస్వా ‘‘సచాయం ఇధ మరిస్స, అతివియ గారయ్హా అభవిస్స’’న్తి సంవిగ్గహదయా సువణ్ణపాతియా దిబ్బభోజనస్స పూరేత్వా వేగేనాగన్త్వా ‘‘బ్రాహ్మణ, ఇదం దిబ్బభోజనం భుఞ్జా’’తి ఆహ. సో తం ఉల్లోకేత్వా ‘‘నాహం భుఞ్జామి, ఉపోసథికోమ్హీ’’తి పటిక్ఖిపిత్వా తం పుచ్ఛన్తో –

‘‘యం త్వం సుఖేనాభిసమేక్ఖసే మం, భుఞ్జస్సు భత్తం ఇతి మం వదేసి;

పుచ్ఛామి తం నారి మహానుభావే, దేవీ నుసి త్వం ఉద మానుసీ నూ’’తి. (జా. ౧.౧౦.౪౨) –

ఆహ. సా తస్స పటివచనం దేన్తీ –

‘‘దేవీ అహం సఙ్ఖ మహానుభావా, ఇధాగతా సాగరవారిమజ్ఝే;

అనుకమ్పికా నో చ పదుట్ఠచిత్తా, తవేవ అత్థాయ ఇధాగతాస్మి.

‘‘ఇధన్నపానం సయనాసనఞ్చ, యానాని నానావివిధాని సఙ్ఖ;

సబ్బస్స త్యాహం పటిపాదయామి, యం కిఞ్చి తుయ్హం మనసాభిపత్థిత’’న్తి. (జా. ౧.౧౦.౪౩-౪౪) –

ఇమా గాథా అభాసి. తం సుత్వా మహాసత్తో ‘‘అయం దేవధీతా సముద్దపిట్ఠే మయ్హం ‘ఇదఞ్చిదఞ్చ దమ్మీ’తి వదతి, యఞ్చేసా మయ్హం దేతి, తమ్పి మమ పుఞ్ఞేనేవ, తం పన పుఞ్ఞం అయం దేవధీతా జానాతి ను ఖో, ఉదాహు న జానాతి, పుచ్ఛిస్సామి తావ న’’న్తి చిన్తేత్వా పుచ్ఛన్తో ఇమం గాథమాహ –

‘‘యం కిఞ్చి యిట్ఠఞ్చ హుతఞ్చ మయ్హం, సబ్బస్స నో ఇస్సరా త్వం సుగత్తే;

సుస్సోణి సుబ్భూరు విలగ్గమజ్ఝే, కిస్స మే కమ్మస్స అయం విపాకో’’తి. (జా. ౧.౧౦.౪౫);

తత్థ యిట్ఠన్తి దానవసేన యజితం. హుతన్తి ఆహునపాహునవసేన దిన్నం. సబ్బస్స నో ఇస్సరా త్వన్తి అమ్హాకం పుఞ్ఞకమ్మస్స సబ్బస్స త్వం ఇస్సరా, ‘‘అయం ఇమస్స విపాకో, అయం ఇమస్సా’’తి బ్యాకరితుం సమత్థా. సుస్సోణీతి సున్దరజఘనే. సుబ్భూరూతి సున్దరేహి భముకేహి ఊరూహి చ సమన్నాగతే. విలగ్గమజ్ఝేతి విలగ్గతనుమజ్ఝే. కిస్స మేతి మయా కతకమ్మేసు కతరకమ్మస్స అయం విపాకో, యేనాహం అప్పతిట్ఠే మహాసముద్దే అజ్జ పతిట్ఠం లభామీతి.

తం సుత్వా దేవధీతా ‘‘అయం బ్రాహ్మణో ‘యం అత్తనా కుసలకమ్మం కతం, తం కమ్మం న జానాతీ’తి సఞ్ఞాయ పుచ్ఛతి మఞ్ఞే, కథేస్సామి న’’న్తి నావాభిరుహనదివసే పచ్చేకబుద్ధస్స ఛత్తుపాహనదానపుఞ్ఞమేవ తస్స కారణన్తి కథేన్తీ –

‘‘ఘమ్మే పథే బ్రాహ్మణ ఏకభిక్ఖుం, ఉగ్ఘట్టపాదం తసితం కిలన్తం;

పటిపాదయీ సఙ్ఖ ఉపాహనాని, సా దక్ఖిణా కామదుహా తవజ్జా’’తి. (జా. ౧.౧౦.౪౬) –

గాథమాహ.

తత్థ ఏకభిక్ఖున్తి ఏకం పచ్చేకబుద్ధం సన్ధాయాహ. ఉగ్ఘట్టపాదన్తి ఉణ్హవాలుకాయ ఘట్టపాదం, విబాధితపాదన్తి అత్థో. తసితన్తి పిపాసితం. పటిపాదయీతి పటిపాదేసి యోజేసి. కామదుహాతి సబ్బకామదాయికా.

తం సుత్వా మహాసత్తో ‘‘ఏవరూపేపి నామ అప్పతిట్ఠే మహాసముద్దే మయా దిన్నం ఛత్తుపాహనదానం మమ సబ్బకామదదం జాతం అహో సుదిన్న’’న్తి తుట్ఠచిత్తో –

‘‘సా హోతు నావా ఫలకూపపన్నా, అనవస్సుతా ఏరకవాతయుత్తా;

అఞ్ఞస్స యానస్స న హేత్థ భూమి, అజ్జేవ మం మోళినిం పాపయస్సూ’’తి. (జా. ౧.౧౦.౪౭) –

గాథమాహ.

తత్థ ఫలకూపపన్నాతి మహానావతాయ బహూహి ఫలకేహి ఉపేతా. ఉదకప్పవేసనాభావేన అనవస్సుతా. సమ్మా గహేత్వా గమనకవాతేన ఏరకవాతయుత్తా.

దేవధీతా తస్స వచనం సుత్వా తుట్ఠహట్ఠా దీఘతో అట్ఠఉసభం విత్థారతో చతుఉసభం గమ్భీరతో వీసతియట్ఠికం సత్తరతనమయం నావం మాపేత్వా కూపఫియారిత్తయుత్తాని ఇన్దనీలరజతసువణ్ణమయాదీని నిమ్మినిత్వా సత్తన్నం రతనానం పూరేత్వా బ్రాహ్మణం ఆలిఙ్గేత్వా నావం ఆరోపేసి, ఉపట్ఠాకం పనస్స న ఓలోకేసి. బ్రాహ్మణో అత్తనా కతకల్యాణతో తస్స పత్తిం అదాసి, సో అనుమోది. అథ దేవధీతా తమ్పి ఆలిఙ్గేత్వా నావాయ పతిట్ఠాపేత్వా తం నావం మోళినీనగరం నేత్వా బ్రాహ్మణస్స ఘరే ధనం పతిట్ఠాపేత్వా అత్తనో వసనట్ఠానమేవ అగమాసి. తేనాహ భగవా –

‘‘సా తత్థ విత్తా సుమనా పతీతా, నావం సుచిత్తం అభినిమ్మినిత్వా;

ఆదాయ సఙ్ఖం పురిసేన సద్ధిం, ఉపానయీ నగరం సాధురమ్మ’’న్తి. (జా. ౧.౧౦.౪౮);

మహాపురిసస్స హి చిత్తసమ్పత్తియా పచ్చేకబుద్ధస్స చ నిరోధతో వుట్ఠితభావేన సత్తసు చేతనాసు ఆదిచేతనా దిట్ఠధమ్మవేదనీయా అతిఉళారఫలా చ జాతా. ఇదమ్పి తస్స దానస్స అప్పమత్తఫలన్తి దట్ఠబ్బం. అపరిమాణఫలఞ్హి తం దానం బోధిసమ్భారభూతం. తేన వుత్తం –

౧౯. ‘‘తేనేవాహం సతగుణతో, సుఖుమాలో సుఖేధితో;

అపి చ దానం పరిపూరేన్తో, ఏవం తస్స అదాసహ’’న్తి.

తత్థ తేనాతి తతో పచ్చేకబుద్ధతో, సతగుణతోతి సతగుణేన అహం తదా సఙ్ఖభూతో సుఖుమాలో, తస్మా సుఖేధితో సుఖసంవడ్ఢో, అపి చ ఏవం సన్తేపి దానం పరిపూరేన్తో, ఏవం మయ్హం దానపారమీ పరిపూరేతూతి తస్స పచ్చేకబుద్ధస్స అత్తనో సరీరదుక్ఖం అనపేక్ఖిత్వా ఛత్తుపాహనం అదాసిన్తి అత్తనో దానజ్ఝాసయస్స ఉళారభావం సత్థా పవేదేసి.

బోధిసత్తోపి యావజీవం అమితధనగేహం అజ్ఝావసన్తో భియ్యోసోమత్తాయ దానాని దత్వా సీలాని రక్ఖిత్వా ఆయుపరియోసానే సపరిసో దేవనగరం పూరేసి.

తదా దేవధీతా ఉప్పలవణ్ణా అహోసి, పురిసో ఆనన్దత్థేరో, లోకనాథో సఙ్ఖబ్రాహ్మణో.

తస్స సువిసుద్ధనిచ్చసీలఉపోసథసీలాదివసేన సీలపారమీ దానసీలాదీనం పటిపక్ఖతో నిక్ఖన్తత్తా కుసలధమ్మవసేన నేక్ఖమ్మపారమీ, దానాదినిప్ఫాదనత్థం అబ్భుస్సహనవసేన తథా మహాసముద్దతరణవాయామవసేన చ వీరియపారమీ, తదత్థం అధివాసనఖన్తివసేన ఖన్తిపారమీ, పటిఞ్ఞానురూపప్పటిపత్తియా సచ్చపారమీ, సబ్బత్థ అచలసమాదానాధిట్ఠానవసేన అధిట్ఠానపారమీ, సబ్బసత్తేసు హితజ్ఝాసయవసేన మేత్తాపారమీ, సత్తసఙ్ఖారకతవిప్పకారేసు మజ్ఝత్తభావప్పత్తియా ఉపేక్ఖాపారమీ, సబ్బపారమీనం ఉపకారానుపకారే ధమ్మే జానిత్వా అనుపకారే ధమ్మే పహాయ ఉపకారధమ్మేసు పవత్తాపనపురేచరా సహజాతా చ ఉపాయకోసల్లభూతా పఞ్ఞా పఞ్ఞాపారమీతి ఇమాపి పారమియో లబ్భన్తి.

దానజ్ఝాసయస్స పన అతిఉళారభావేన దానపారమీవసేన దేసనా పవత్తా. యస్మా చేత్థ దస పారమియో లబ్భన్తి, తస్మా హేట్ఠా వుత్తా మహాకరుణాదయో బోధిసత్తగుణా ఇధాపి యథారహం నిద్ధారేతబ్బా. తథా అత్తనో భోగసుఖం అనపేక్ఖిత్వా మహాకరుణాయ ‘‘దానపారమిం పూరేస్సామీ’’తి దానసమ్భారసంహరణత్థం సముద్దతరణం, తత్థ చ సముద్దపతితస్సపి ఉపోసథాధిట్ఠానం, సీలఖణ్డభయేన దేవధీతాయపి ఉపగతాయ ఆహారానాహరణన్తి ఏవమాదయో మహాసత్తస్స గుణా వేదితబ్బా. ఇదాని వక్ఖమానేసు సేసచరితేసు ఇమినావ నయేన గుణనిద్ధారణం వేదితబ్బం. తత్థ తత్థ విసేసమత్తమేవ వక్ఖామ. తేనేతం వుచ్చతి –

‘‘ఏవం అచ్ఛరియా హేతే, అబ్భుతా చ మహేసినో…పే…;

పగేవానుకిరియా తేసం, ధమ్మస్స అనుధమ్మతో’’తి.

సఙ్ఖబ్రాహ్మణచరియావణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. కురురాజచరియావణ్ణనా

౨౦. తతియే ఇన్దపత్థే పురుత్తమేతి ఇన్దపత్థనామకే కురురట్ఠస్స పురవరే ఉత్తమనగరే. రాజాతి ధమ్మేన సమేన చతూహి సఙ్గహవత్థూహి పరిసం రఞ్జేతీతి రాజా. కుసలే దసహుపాగతోతి కుసలేహి దసహి సమన్నాగతో, దానాదీహి దసహి పుఞ్ఞకిరియవత్థూహి, దసహి కుసలకమ్మపథేహి వా యుత్తోతి అత్థో.

౨౧. కలిఙ్గరట్ఠవిసయాతి కలిఙ్గరట్ఠసఙ్ఖాతవిసయా. బ్రాహ్మణా ఉపగఞ్ఛు మన్తి కలిఙ్గరాజేన ఉయ్యోజితా అట్ఠ బ్రాహ్మణా మం ఉపసఙ్కమింసు. ఉపసఙ్కమిత్వా చ పన ఆయాచుం మం హత్థినాగన్తి హత్థిభూతం మహానాగం మం ఆయాచింసు. ధఞ్ఞన్తి ధనాయితబ్బసిరిసోభగ్గప్పత్తం లక్ఖణసమ్పన్నం. మఙ్గలసమ్మతన్తి తాయయేవ లక్ఖణసమ్పత్తియా మఙ్గలం అభివుడ్ఢికారణన్తి అభిసమ్మతం జనేహి.

౨౨. అవుట్ఠికోతి వస్సరహితో. దుబ్భిక్ఖోతి దుల్లభభోజనో. ఛాతకో మహాతి మహతీ జిఘచ్ఛాబాధా వత్తతీతి అత్థో. దదాహీతి దేహి. నీలన్తి నీలవణ్ణం. అఞ్జనసవ్హయన్తి అఞ్జనసద్దేన అవ్హాతబ్బం, అఞ్జననామకన్తి అత్థో. ఇదం వుత్తం హోతి – అమ్హాకం కలిఙ్గరట్ఠం అవుట్ఠికం, తేన ఇదాని మహాదుబ్భిక్ఖం తత్థ మహన్తం ఛాతకభయం ఉప్పన్నం, తస్స వూపసమత్థాయ ఇమం అఞ్జనగిరిసఙ్కాసం తుయ్హం అఞ్జననామకం మఙ్గలహత్థిం దేహి, ఇమస్మిఞ్హి తత్థ నీతే దేవో వస్సిస్సతి, తేన తం సబ్బభయం వూపసమ్మిస్సతీతి. తత్రాయం అనుపుబ్బికథా –

అతీతే కురురట్ఠే ఇన్దపత్థనగరే బోధిసత్తో కురురాజస్స అగ్గమహేసియా కుచ్ఛిమ్హి పటిసన్ధిం గహేత్వా అనుపుబ్బేన విఞ్ఞుతం పత్తో, తక్కసిలం గన్త్వా యోగవిహితాని సిప్పాయతనాని విజ్జాట్ఠానాని చ ఉగ్గహేత్వా పచ్చాగతో పితరా ఉపరజ్జే ఠపితో, అపరభాగే పితు అచ్చయేన రజ్జం పత్వా దస రాజధమ్మే అకోపేన్తో ధమ్మేన రజ్జం కారేసి ధనఞ్జయో నామ నామేన. సో చతూసు నగరద్వారేసు నగరమజ్ఝే నివేసనద్వారేతి ఛ దానసాలాయో కారేత్వా దేవసికం ఛసతసహస్సం ధనం విస్సజ్జేన్తో సకలజమ్బుదీపం ఉన్నఙ్గలం కత్వా దానం అదాసి. తస్స దానజ్ఝాసయతా దానాభిరతి సకలజమ్బుదీపం పత్థరి.