౧౧. నారదబుద్ధవంసవణ్ణనా

పదుమబుద్ధే పన పరినిబ్బుతే తస్స సాసనే చ అన్తరహితే వస్ససతసహస్సాయుకా మనుస్సా అనుక్కమేన పరిహాయమానా దసవస్సాయుకా అహేసుం. పున వడ్ఢిత్వా అసఙ్ఖ్యేయ్యాయుకా హుత్వా పరిహాయమానా నవుతివస్ససహస్సాయుకా అహేసుం. తదా దసబలధరో తేవిజ్జో చతువేసారజ్జవిసారదో విముత్తిసారదో నారదో నామ నరసత్తుత్తమో సత్థా లోకే ఉదపాది. సో చత్తారి అసఙ్ఖ్యేయ్యాని కప్పసతసహస్సఞ్చ పారమియో పూరేత్వా తుసితభవనే నిబ్బత్తిత్వా తతో చవిత్వా ధఞ్ఞవతీ నామ నగరే సకవీరియవిజితవాసుదేవస్స సుదేవస్స నామ రఞ్ఞో కులే అగ్గమహేసియా నిరూపమాయ అనోమాయ నామ దేవియా కుచ్ఛిస్మిం పటిసన్ధిం అగ్గహేసి. సో దసన్నం మాసానం అచ్చయేన ధనఞ్జయుయ్యానే మాతుకుచ్ఛితో నిక్ఖమి. నామగ్గహణదివసే పన నామకరణే కయిరమానే సకలజమ్బుదీపే మనుస్సానం ఉపభోగక్ఖమాని అనురూపాని ఆభరణాని ఆకాసతో కప్పరుక్ఖాదీహి పతింసు. తేనస్స నరానం అరహాని ఆభరణాని అదాసీతి ‘‘నారదో’’తి నామం అకంసు.

సో నవవస్ససహస్సాని అగారమజ్ఝే వసి. విజితో విజితావీ విజితాభిరామోతి తిణ్ణం ఉతూనం అనుచ్ఛవికా తయో పాసాదా అహేసుం. తస్స నారదకుమారస్స కులసీలాచారరూపసమ్పన్నం మనోనుకూలం విజితసేనం నామ అతివియ ధఞ్ఞం ఖత్తియకఞ్ఞం అగ్గమహేసిం అకంసు. తం ఆదిం కత్వా వీసతిసహస్సాధికం ఇత్థీనం సతసహస్సం అహోసి. తస్సా విజితసేనాయ దేవియా సబ్బలోకానన్దకరే నన్దుత్తరకుమారే నామ జాతే సో చత్తారి నిమిత్తాని దిస్వా చతురఙ్గినియా మహతియా సేనాయ పరివుతో నానావిరాగతనువరవసననివసనో ఆముక్కముత్తాహారమణికుణ్డలో వరకేయూరమకుటకటకధరో పరమసురభిగన్ధకుసుమసమలఙ్కతో పదసావ ఉయ్యానం గన్త్వా సబ్బాభరణాని ఓముఞ్చిత్వా భణ్డాగారికస్స హత్థే దత్వా సయమేవ విమలనీలకువలయదలసదిసేనాతినిసితేనాసినా పరమరుచిరరతనవిచిత్తం సకేసమకుటం ఛిన్దిత్వా గగనతలే ఖిపి. తం సక్కో దేవరాజా సువణ్ణచఙ్కోటకేన పటిగ్గహేత్వా తావతింసభవనం నేత్వా తియోజనుబ్బేధం సినేరుముద్ధని సత్తరతనమయం చేతియం అకాసి.

మహాపురిసో పన దేవదత్తాని కాసాయాని వత్థాని పరిదహిత్వా తత్థేవ ఉయ్యానే పబ్బజి. పురిససతసహస్సా చ తం అనుపబ్బజింసు. సో సత్తాహం తత్థేవ పధానచరియం చరిత్వా విసాఖపుణ్ణమాయ విజితసేనాయ అగ్గమహేసియా దిన్నం పాయాసం పరిభుఞ్జిత్వా తత్థేవ ఉయ్యానే దివావిహారం కత్వా సుదస్సనుయ్యానపాలేన దిన్నా అట్ఠ తిణముట్ఠియో గహేత్వా మహాసోణబోధిం పదక్ఖిణం కత్వా అట్ఠపణ్ణాసహత్థవిత్థతం తిణసన్థరం సన్థరిత్వా నిసీదిత్వా మారబలం విధమిత్వా తీసు యామేసు తిస్సో విజ్జా ఉప్పాదేత్వా సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణం పటివిజ్ఝిత్వా – ‘‘అనేకజాతిసంసారం…పే… తణ్హానం ఖయమజ్ఝగా’’తి ఉదానం ఉదానేత్వా సత్తసత్తాహాని వీతినామేత్వా బ్రహ్మునో యాచితో పటిఞ్ఞం దత్వా ధనఞ్జయుయ్యానే అత్తనా సహ పబ్బజితేహి సతసహస్సభిక్ఖూహి పరివుతో తత్థ ధమ్మచక్కం పవత్తేసి. తదా కోటిసతసహస్సానం ధమ్మాభిసమయో అహోసి. తేన వుత్తం –

౧. ‘‘పదుమస్స అపరేన, సమ్బుద్ధో ద్విపదుత్తమో;

నారదో నామ నామేన, అసమో అప్పటిపుగ్గలో.

౨. ‘‘సో బుద్ధో చక్కవత్తిస్స, జేట్ఠో దయితఓరసో;

ఆముక్కమాలాభరణో, ఉయ్యానం ఉపసఙ్కమి.

౩. ‘‘తత్థాసి రుక్ఖో యసవిపులో, అభిరూపో బ్రహ్మా సుచి;

తమజ్ఝప్పత్వా ఉపనిసీది, మహాసోణస్స హేట్ఠతో.

౪. ‘‘తత్థ ఞాణవరుప్పజ్జి, అనన్తం వజిరూపమం;

తేన విచిని సఙ్ఖారే, ఉక్కుజ్జమవకుజ్జకం.

౫. ‘‘తత్థ సబ్బకిలేసాని, అసేసమభివాహయి;

పాపుణీ కేవలం బోధిం, బుద్ధఞాణే చ చుద్దస.

౬. ‘‘పాపుణిత్వాన సమ్బోధిం, ధమ్మచక్కం పవత్తయి;

కోటిసతసహస్సానం, పఠమాభిసమయో అహూ’’తి.

తత్థ చక్కవత్తిస్సాతి చక్కవత్తిరఞ్ఞో. జేట్ఠోతి పుబ్బజో. దయితఓరసోతి దయితో పియో ఓరసో పుత్తో, దయితో ఓరసి గహేత్వా లాలితో పుత్తో దయితఓరసో నామ. ఆముక్కమాలాభరణోతి ఆముక్కముత్తాహారకేయూరకటకమకుటకుణ్డలమాలో. ఉయ్యానన్తి బహినగరే ధనఞ్జయుయ్యానం నామారామం అగమాసి.

తత్థాసి రుక్ఖోతి తస్మిం ఉయ్యానే ఏకో కిర రుక్ఖో రత్తసోణో నామ అహోసి. సో కిర నవుతిహత్థుబ్బేధో సమవట్టక్ఖన్ధో సమ్పన్నవివిధవిటపసాఖో నీలబహలవిపులపలాసో సన్దచ్ఛాయో దేవతాధివుట్ఠత్తా విగతవివిధవిహగగణసఞ్చారో ధరణీతలతిలకభూతో తరురజ్జం వియ కురుమానో పరమరమణీయదస్సనో రత్తకుసుమసమలఙ్కతసబ్బసాఖో దేవమనుస్సనయనరసాయనభూతో అహోసి. యసవిపులోతి విపులయసో, సబ్బలోకవిఖ్యాతో అత్తనో సమ్పత్తియా సబ్బత్థ పాకటో విస్సుతోతి అత్థో. కేచి ‘‘తత్థాసి రుక్ఖో విపులో’’తి పఠన్తి. బ్రహాతి మహన్తో, దేవానం పారిచ్ఛత్తకసదిసోతి అత్థో. తమజ్ఝప్పత్వాతి తం సోణరుక్ఖం పత్వా అధిపత్వా ఉపగమ్మాతి అత్థో. హేట్ఠతోతి తస్స రుక్ఖస్స హేట్ఠా.

ఞాణవరుప్పజ్జీతి ఞాణవరం ఉదపాది. అనన్తన్తి అప్పమేయ్యం అప్పమాణం. వజిరూపమన్తి వజిరసదిసం తిఖిణం, అనిచ్చానుపస్సనాదికస్స విపస్సనాఞాణస్సేతం అధివచనం. తేన విచిని సఙ్ఖారేతి తేన విపస్సనాఞాణేన రూపాదికే సఙ్ఖారే విచిని. ఉక్కుజ్జమవకుజ్జకన్తి సఙ్ఖారానం ఉదయఞ్చ వయఞ్చ విచినీతి అత్థో. తస్మా పచ్చయాకారం సమ్మసిత్వా ఆనాపానచతుత్థజ్ఝానతో వుట్ఠాయ పఞ్చసు ఖన్ధేసు అభినివిసిత్వా ఉదయబ్బయవసేన సమపఞ్ఞాస లక్ఖణాని దిస్వా యావ గోత్రభుఞాణం విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరియమగ్గానుక్కమేన సకలే బుద్ధగుణే పటిలభీతి అత్థో.

తత్థాతి సోణరుక్ఖే. సబ్బకిలేసానీతి సబ్బేపి కిలేసే, లిఙ్గవిపరియాసం కత్వా వుత్తం. కేచి ‘‘తత్థ సబ్బకిలేసేహీ’’తి పఠన్తి. అసేసన్తి నిరవసేసం. అభివాహయీతి మగ్గోధినా చ కిలేసోధినా చ సబ్బే కిలేసే అభివాహయి, వినాసముపనేసీతి అత్థో. బోధీతి అరహత్తమగ్గఞాణం. బుద్ధఞాణే చ చుద్దసాతి బుద్ధఞాణాని చుద్దస. తాని కతమానీతి? మగ్గఫలఞాణాని అట్ఠ, ఛ అసాధారణఞాణానీతి ఏవమిమాని చుద్దస బుద్ధఞాణాని నామ, చ-సద్దో సమ్పిణ్డనత్థో, తేన అపరానిపి చతస్సో పటిసమ్భిదాఞాణాని చతువేసారజ్జఞాణాని చతుయోనిపరిచ్ఛేదకఞాణాని పఞ్చగతిపరిచ్ఛేదకఞాణాని దసబలఞాణాని సకలే చ బుద్ధగుణే పాపుణీతి అత్థో.

ఏవం బుద్ధత్తం పత్వా బ్రహ్మాయాచనం అధివాసేత్వా ధనఞ్జయుయ్యానే అత్తనా సహ పబ్బజితే సతసహస్సభిక్ఖూ సమ్ముఖే కత్వా ధమ్మచక్కం పవత్తేసి. తదా కోటిసతసహస్సస్స పఠమాభిసమయో అహోసి. తదా కిర మహాదోణనగరే దోణో నామ నాగరాజా గఙ్గాతీరే పటివసతి మహిద్ధికో మహానుభావో మహాజనేన సక్కతో గరుకతో మానితో పూజితో. సో యస్మిం విసయే జనపదవాసినో మనుస్సా తస్స బలికమ్మం న కరోన్తి, తేసం విసయం అవస్సేన వా అతివస్సేన వా సక్ఖరవస్సేన వా వినాసేతి.

అథ తీరదస్సనో నారదో సత్థా దోణస్స నాగరాజస్స వినయనే బహూనం పాణీనం ఉపనిస్సయం దిస్వా మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన పరివారితో తస్స నాగరాజస్స నివాసట్ఠానమగమాసి. తతో తం మనుస్సా దిస్వా ఏవమాహంసు – ‘‘భగవా, ఏత్థ ఘోరవిసో ఉగ్గతేజో మహిద్ధికో మహానుభావో నాగరాజా పటివసతి, సో తం మా విహేఠేస్సతి న గన్తబ్బ’’న్తి. భగవా పన తేసం వచనం అసుణన్తో వియ అగమాసి. గన్త్వా చ తత్థస్స నాగరాజస్స సక్కారత్థాయ కతే పరమసురభిగన్ధే పుప్ఫసన్థరే నిసీది. మహాజనో కిర ‘‘నారదస్స చ మునిరాజస్స దోణస్స చ నాగరాజస్స ద్విన్నమ్పి యుద్ధం పస్సిస్సామా’’తి సన్నిపతి.

అథ అహినాగో మునినాగం తథా నిసిన్నం దిస్వా మక్ఖం అసహమానో సన్దిస్సమానకాయో హుత్వా పధూపాయి. దసబలోపి పధూపాయి. పున నాగరాజా పజ్జలి. మునిరాజాపి పజ్జలి. అథ సో నాగరాజా దసబలస్స సరీరతో నిక్ఖన్తాహి ధూమజాలాహి అతివియ కిలన్తసరీరో దుక్ఖం అసహమానో ‘‘విసవేగేన నం మారేస్సామీ’’తి విసం విస్సజ్జేసి. విసస్స వేగేన సకలోపి జమ్బుదీపో వినస్సేయ్య. తం పన విసం దసబలస్స సరీరే ఏకలోమమ్పి కమ్పేతుం నాసక్ఖి. అథ సో నాగరాజా – ‘‘కా ను ఖో సమణస్స పవత్తీ’’తి ఓలోకేన్తో సరదసమయే సూరియం వియ చన్దం వియ చ పరిపుణ్ణం ఛబ్బణ్ణాహి బుద్ధరస్మీహి విరోచమానం విప్పసన్నవదనసోభం భగవన్తం దిస్వా – ‘‘అహో! మహిద్ధికో వతాయం సమణో, మయా పన అత్తనో బలం అజానన్తేన అపరద్ధ’’న్తి చిన్తేత్వా తాణం గవేసీ భగవన్తంయేవ సరణముపగఞ్ఛి. అథ నారదో మునిరాజా తం నాగరాజం వినేత్వా తత్థ సన్నిపతితస్స మహాజనస్స చిత్తప్పసాదనత్థం యమకపాటిహారియం అకాసి. తదా పాణీనం నవుతికోటిసహస్సాని అరహత్తే పతిట్ఠహింసు. సో దుతియో అభిసమయో అహోసి. తేన వుత్తం –

౭. ‘‘మహాదోణం నాగరాజం, వినయన్తో మహాముని;

పాటిహేరం తదాకాసి, దస్సయన్తో సదేవకే.

౮. ‘‘తదా దేవమనుస్సానం, తమ్హి ధమ్మప్పకాసనే;

నవుతికోటిసహస్సాని, తరింసు సబ్బసంసయ’’న్తి.

తత్థ పాటిహేరం తదాకాసీతి అకాసి యమకపాటిహారియన్తి అత్థో. అయమేవ వా పాఠో. ‘‘తదా దేవమనుస్సా వా’’తిపి పాఠో. తత్థ దేవమనుస్సానన్తి సామిఅత్థే పచ్చత్తం. తస్మా దేవానం మనుస్సానఞ్చ నవుతికోటిసహస్సానీతి అత్థో. తరింసూతి అతిక్కమింసు.

యదా పన అత్తనో పుత్తం నన్దుత్తరకుమారం ఓవది, తదా అసీతియా కోటిసహస్సానం తతియాభిసమయో అహోసి. తేన వుత్తం –

౯. ‘‘యమ్హి కాలే మహావీరో, ఓవదీ సకమత్రజం;

అసీతికోటిసహస్సానం, తతియాభిసమయో అహూ’’తి.

యదా పన థుల్లకోట్ఠితనగరే భద్దసాలో చ విజితమిత్తో చ ద్వే బ్రాహ్మణసహాయకా అమతరహదం గవేసమానా పరిసతి నిసిన్నం అతివిసారదం నారదసమ్మాసమ్బుద్ధం అద్దసంసు. తే భగవతో కాయే ద్వత్తింసమహాపురిసలక్ఖణాని దిస్వా – ‘‘అయం లోకే వివటచ్ఛదో సమ్మాసమ్బుద్ధో’’తి నిట్ఠం గన్త్వా భగవతి సఞ్జాతసద్ధా సపరివారా భగవతో సన్తికే పబ్బజింసు. తేసు పబ్బజిత్వా అరహత్తం పత్తేసు భగవా భిక్ఖూనం కోటిసతసహస్సమజ్ఝే పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసి, సో పఠమో సన్నిపాతో అహోసి. తేన వుత్తం –

౧౦. ‘‘సన్నిపాతా తయో ఆసుం, నారదస్స మహేసినో;

కోటిసతసహస్సానం, పఠమో ఆసి సమాగమో’’తి.

యస్మిం సమయే నారదో సమ్మాసమ్బుద్ధో ఞాతిసమాగమే అత్తనో పణిధానతో పట్ఠాయ బుద్ధవంసం కథేసి, తదా నవుతికోటిభిక్ఖుసహస్సానం దుతియో సన్నిపాతో అహోసి. తేన వుత్తం –

౧౧. ‘‘యదా బుద్ధో బుద్ధగుణం, సనిదానం పకాసయి;

నవుతికోటిసహస్సాని, సమింసు విమలా తదా’’తి.

తత్థ విమలాతి విగతమలా, ఖీణాసవాతి అత్థో.

యదా పన మహాదోణనాగరాజస్స వినయనే పసన్నో వేరోచనో నామ నాగరాజా గఙ్గాయ నదియా తిగావుతప్పమాణం సత్తరతనమయం మణ్డపం నిమ్మినిత్వా సపరివారం భగవన్తం తత్థ నిసీదాపేత్వా సపరివారో సజనపదే అత్తనో దానగ్గదస్సనత్థాయ నిమన్తేత్వా నాగనాటకాని చ తాళావచరే వివిధవేసాలఙ్కారధరే సన్నిపాతేత్వా మహాసక్కారేన భగవతో సపరివారస్స మహాదానం అదాసి. భోజనావసానే భగవా మహాగఙ్గం ఓతారేన్తో వియ అనుమోదనమకాసి. తదా భత్తానుమోదనే ధమ్మం సుత్వా పసన్నానం ఏహిభిక్ఖుపబ్బజ్జాయ పబ్బజితానం అసీతిభిక్ఖుసతసహస్సానం మజ్ఝే పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసి, సో తతియో సన్నిపాతో అహోసి. తేన వుత్తం –

౧౨. ‘‘యదా వేరోచనో నాగో, దానం దదాతి సత్థునో;

తదా సమింసు జినపుత్తా, అసీతిసతసహస్సియో’’తి.

తత్థ అసీతిసతసహస్సియోతి సతసహస్సానం అసీతియో.

తదా అమ్హాకం బోధిసత్తో ఇసిపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా హిమవన్తపస్సే అస్సమం మాపేత్వా పఞ్చసు అభిఞ్ఞాసు అట్ఠసు సమాపత్తీసు చ చిణ్ణవసీ హుత్వా పటివసతి. అథ తస్మిం అనుకమ్పాయ నారదో భగవా అసీతియా అరహన్తకోటీహి దసహి చ అనాగామిఫలట్ఠేహి ఉపాసకసహస్సేహి పరివుతో తం అస్సమపదం అగమాసి. తాపసో భగవన్తం దిస్వావ పముదితహదయో సపరివారస్స భగవతో నివాసత్థాయ అస్సమం మాపేత్వా సకలరత్తిం సత్థుగుణం కిత్తేత్వా భగవతో ధమ్మకథం సుత్వా పునదివసే ఉత్తరకురుం గన్త్వా తతో ఆహారం ఆహరిత్వా సపరివారస్స బుద్ధస్స మహాదానం అదాసి. ఏవం సత్తాహం మహాదానం దత్వా హిమవన్తతో అనగ్ఘం లోహితచన్దనం ఆహరిత్వా తేన లోహితచన్దనేన భగవన్తం పూజేసి. తదా నం దసబలో అమరనరపరివుతో ధమ్మకథం కథేత్వా – ‘‘అనాగతే గోతమో నామ బుద్ధో భవిస్సతీ’’తి బ్యాకాసి. తేన వుత్తం –

౧౩. ‘‘అహం తేన సమయేన, జటిలో ఉగ్గతాపనో;

అన్తలిక్ఖచరో ఆసిం, పఞ్చాభిఞ్ఞాసు పారగూ.

౧౪. ‘‘తదాపాహం అసమసమం, ససఙ్ఘం సపరిజ్జనం;

అన్నపానేన తప్పేత్వా, చన్దనేనాభిపూజయిం.

౧౫. ‘‘సోపి మం తదా బ్యాకాసి, నారదో లోకనాయకో;

అపరిమేయ్యితో కప్పే, బుద్ధో లోకే భవిస్సతి.

౧౬. ‘‘పధానం పదహిత్వాన…పే… హేస్సామ సమ్ముఖా ఇమం.

౧౭. ‘‘తస్సాపి వచనం సుత్వా, భియ్యో హాసేత్వ మానసం;

అధిట్ఠహిం వతం ఉగ్గం, దసపారమిపూరియా’’తి.

తత్థ తదాపాహన్తి తదాపి అహం. అసమసమన్తి అసమా నామ అతీతా బుద్ధా, తేహి అసమేహి సమం తుల్యం అసమసమం. అథ వా అసమా విసమా, సమా అవిసమా సాధవో, తేసు అసమసమేసు సమో ‘‘అసమసమసమో’’తి వత్తబ్బే ఏకస్స సమసద్దస్స లోపం కత్వా వుత్తన్తి వేదితబ్బం, అసమావిసమసమన్తి అత్థో. సపరిజ్జనన్తి సఉపాసకజనం. ‘‘సోపి మం తదా నరమరూనం, మజ్ఝే బ్యాకాసి చక్ఖుమా’’తిపి పాఠో, సో ఉత్తానత్థోవ. భియ్యో హాసేత్వ మానసన్తి ఉత్తరిమ్పి హాసేత్వా తోసేత్వా హదయం. అధిట్ఠహిం వతం ఉగ్గన్తి ఉగ్గం వతం అధిట్ఠాసిం. ‘‘ఉత్తరిం వతమధిట్ఠాసిం, దసపారమిపూరియా’’తిపి పాఠో.

తస్స పన భగవతో నారదస్స ధఞ్ఞవతీ నామ నగరం అహోసి, సుదేవో నామ ఖత్తియో పితా, అనోమా నామ మాతా, భద్దసాలో చ జితమిత్తో చ ద్వే అగ్గసావకా, వాసేట్ఠో నామ ఉపట్ఠాకో, ఉత్తరా చ ఫగ్గునీ చ ద్వే అగ్గసావికా, మహాసోణరుక్ఖో బోధి, సరీరం అట్ఠాసీతిహత్థుబ్బేధం అహోసి. తస్స సరీరప్పభా నిచ్చం యోజనం ఫరతి, నవుతివస్ససహస్సాని ఆయు, తస్స పన విజితసేనా నామ అగ్గమహేసీ, నన్దుత్తరకుమారో నామస్స పుత్తో అహోసి, విజితో విజితావీ విజితాభిరామోతి తయో పాసాదా అహేసుం. సో నవవస్ససహస్సాని అగారం అజ్ఝావసి. సో పదసావ మహాభినిక్ఖమనం నిక్ఖమీతి. తేన వుత్తం –

౧౮. ‘‘నగరం ధఞ్ఞవతీ నామ, సుదేవో నామ ఖత్తియో;

అనోమా నామ జనికా, నారదస్స మహేసినో.

౨౩. ‘‘భద్దసాలో జితమిత్తో, అహేసుం అగ్గసావకా;

వాసేట్ఠో నాముపట్ఠాకో, నారదస్స మహేసినో.

౨౪. ‘‘ఉత్తరా ఫగ్గునీ చేవ, అహేసుం అగ్గసావికా;

బోధి తస్స భగవతో, మహాసోణోతి వుచ్చతి.

౨౬. ‘‘అట్ఠాసీతిరతనాని, అచ్చుగ్గతో మహాముని;

కఞ్చనగ్ఘియసఙ్కాసో, దససహస్సీ విరోచతి.

౨౭. ‘‘తస్స బ్యామప్పభా కాయా, నిద్ధావతి దిసోదిసం;

నిరన్తరం దివారత్తిం, యోజనం ఫరతే సదా.

౨౮. ‘‘న కేచి తేన సమయేన, సమన్తా యోజనే జనా;

ఉక్కాపదీపే ఉజ్జాలేన్తి, బుద్ధరంసీహి ఓత్థటా.

౨౯. ‘‘నవుతివస్ససహస్సాని, ఆయు విజ్జతి తావదే;

తావతా తిట్ఠమానో సో, తారేసి జనతం బహుం.

౩౦. ‘‘యథా ఉళూహి గగనం, విచిత్తం ఉపసోభతి;

తథేవ సాసనం తస్స, అరహన్తేహి సోభతి.

౩౧. ‘‘సంసారసోతం తరణాయ, సేసకే పటిపన్నకే;

ధమ్మసేతుం దళ్హం కత్వా, నిబ్బుతో సో నరాసభో.

౩౨. ‘‘సోపి బుద్ధో అసమసమో, తేపి ఖీణాసవా అతులతేజా;

సబ్బం తమన్తరహితం, నను రిత్తా సబ్బసఙ్ఖారా’’తి.

తత్థ కఞ్చనగ్ఘియసఙ్కాసోతి వివిధరతనవిచిత్తకఞ్చనమయగ్ఘికసదిసరూపసోభో. దససహస్సీ విరోచతీతి తస్స పభాయ దససహస్సీపి లోకధాతు విరోచతి, విరాజతీతి అత్థో. తమేవత్థం పకాసేన్తో భగవా ‘‘తస్స బ్యామప్పభా కాయా, నిద్ధావతి దిసోదిస’’న్తి ఆహ. తత్థ బ్యామప్పభా కాయాతి బ్యామప్పభా వియాతి బ్యామప్పభా, అమ్హాకం భగవతో బ్యామప్పభా వియాతి అత్థో.

న కేచీతి ఏత్థ న-కారో పటిసేధత్థో, తస్స ఉజ్జాలేన్తి-సద్దేన సమ్బన్ధో దట్ఠబ్బో. ఉక్కాతి దణ్డదీపికా. ఉక్కా వా పదీపే వా కేచిపి జనా న ఉజ్జాలేన్తి న పజ్జాలేన్తి. కస్మాతి చే? బుద్ధసరీరప్పభాయ ఓభాసితత్తా. బుద్ధరంసీహీతి బుద్ధరస్మీహి. ఓత్థటాతి అధిగతా.

ఉళూహీతి తారాహి, యథా తారాహి గగనతలం విచిత్తం సోభతి, తథేవ తస్స సాసనం అరహన్తేహి విచిత్తం ఉపసోభతీతి అత్థో. సంసారసోతం తరణాయాతి సంసారసాగరస్స తరణత్థం. సేసకే పటిపన్నకేతి అరహన్తే ఠపేత్వా కల్యాణపుథుజ్జనేహి సద్ధిం సేసే సేక్ఖపుగ్గలేతి అత్థో. ధమ్మసేతున్తి మగ్గసేతుం, సేసపుగ్గలే సంసారతో తారేతుం ధమ్మసేతుం ఠపేత్వా కతసబ్బకిచ్చో హుత్వా పరినిబ్బాయీతి అత్థో. సేసం హేట్ఠా వుత్తత్తా సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి.

నారదబుద్ధవంసవణ్ణనా నిట్ఠితా.

నిట్ఠితో నవమో బుద్ధవంసో.