౬. కాళుదాయిత్థేరఅపదానవణ్ణనా

ఛట్ఠాపదానే పదుముత్తరో నామ జినోతిఆదికం ఆయస్మతో కాళుదాయిత్థేరస్స అపదానం. అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయాని పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో పదుముత్తరస్స భగవతో కాలే హంసవతీనగరే కులగేహే నిబ్బత్తో విఞ్ఞుతం పత్తో సత్థు ధమ్మదేసనం సుణన్తో సత్థారం ఏకం భిక్ఖుం కులప్పసాదకానం అగ్గట్ఠానే ఠపేన్తం దిస్వా తజ్జం అభినీహారకమ్మం కత్వా తం ఠానన్తరం పత్థేసి. సత్థాపి బ్యాకాసి. సో యావజీవం కుసలం కత్వా దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో అమ్హాకం బోధిసత్తస్స మాతుకుచ్ఛియం పటిసన్ధిగ్గహణదివసే దేవలోకతో చవిత్వా కపిలవత్థుస్మింయేవ అమచ్చకులే పటిసన్ధిం గణ్హి. బోధిసత్తేన సహ ఏకదివసేయేవ జాతో, తందివసంయేవ నం దుకూలచుమ్బటకేన నిపజ్జాపేత్వా బోధిసత్తస్స ఉపట్ఠానం నయింసు. బోధిసత్తేన హి సద్ధిం బోధిరుక్ఖో, రాహులమాతా, చత్తారో నిధీ, ఆరోహనియహత్థీ, కణ్డకో, ఛన్నో, కాళుదాయీతి ఇమే సత్త ఏకదివసే జాతత్తా సహజాతా నామ అహేసుం. అథస్స నామగ్గహణదివసే సకలనగరస్స ఉదగ్గచిత్తదివసే జాతత్తా ఉదాయీత్వేవ నామం కరింసు. థోకం కాళధాతుకత్తా పన కాళుదాయీతి పఞ్ఞాయిత్థ. సో బోధిసత్తేన సద్ధిం కుమారకీళం కీళన్తో వుద్ధిం అగమాసి.

అపరభాగే లోకనాథే మహాభినిక్ఖమనం నిక్ఖమిత్వా అనుక్కమేన సబ్బఞ్ఞుతం పత్వా పవత్తితవరధమ్మచక్కే రాజగహం ఉపనిస్సాయ వేళువనే విహరన్తే సుద్ధోదనమహారాజా తం పవత్తిం సుత్వా పురిససహస్సపరివారం ఏకం అమచ్చం ‘‘పుత్తం మే ఇధానేహీ’’తి పేసేసి. సో సత్థు ధమ్మదేసనావేలాయం సత్థు సన్తికం గన్త్వా పరిసపరియన్తే ఠితో ధమ్మం సుత్వా సపరివారో అరహత్తం పాపుణి. అథ నే సత్థా ‘‘ఏథ, భిక్ఖవో’’తి హత్థం పసారేసి. సబ్బే తంఖణంయేవ ఇద్ధిమయపత్తచీవరధరా వస్ససట్ఠికత్థేరా వియ అహేసుం. అరహత్తప్పత్తతో పట్ఠాయ అరియా నామ మజ్ఝత్తావ హోన్తి, తస్మా రఞ్ఞా పేసితసాసనం దసబలస్స నారోచేసి. రాజా నేవ గతో ఆగచ్ఛతి, న సాసనం సుయ్యతీతి అపరమ్పి అమచ్చం పురిససహస్సపరివారం పేసేసి. తస్మిమ్పి తథా పటిపన్నే అపరమ్పీతి ఏతేన నయేన నవపురిససహస్సపరివారే నవ అమచ్చే పేసేసి. సబ్బే గన్త్వా అరహత్తం పత్వా తుణ్హీభూతా అహేసుం.

అథ రాజా చిన్తేసి – ‘‘ఏత్తకా జనా మయి సినేహాభావేన దసబలస్స ఇధాగమనత్థాయ న కిఞ్చి కథయింసు, అయం ఖో పన ఉదాయీ దసబలేన సమవయో సహపంసుకీళికో, మయి చ సినేహవా, ఇమం పేసేస్సామీ’’తి. అథ తం పక్కోసాపేత్వా, ‘‘తాత, త్వం పురిససహస్సపరివారో గన్త్వా దసబలం ఇధానేహీ’’తి వత్వా పేసేసి. సో పన గచ్ఛన్తో ‘‘సచాహం, దేవ, పబ్బజితుం లభిస్సామి, ఏవాహం భగవన్తం ఇధానేస్సామీ’’తి వత్వా రఞ్ఞా ‘‘పబ్బజితోపి మమ పుత్తం దస్సేహీ’’తి వుత్తో రాజగహం గన్త్వా సత్థు ధమ్మదేసనావేలాయ పరిసపరియన్తే ఠితో ధమ్మం సుత్వా సపరివారో అరహత్తం పత్వా ఏహిభిక్ఖుభావే పతిట్ఠాసి. సో అరహత్తం పత్వా – ‘‘న తావాయం దసబలస్స కులనగరం గన్తుం కాలో, వస్సన్తే పన ఉపగతే పబ్బతేసు వనసణ్డేసు హరితతిణసఞ్ఛన్నాయ భూమియా గమనకాలో భవిస్సతీ’’తి గమనకాలం ఆగమేన్తో వస్సన్తే సమ్పత్తే సత్థు కులనగరం గన్తుం గమనవణ్ణం సంవణ్ణేసి. వుత్తఞ్చేతం థేరగాథాయ (థేరగా. ౫౨౭-౫౩౦) –

‘‘అఙ్గారినో దాని దుమా భదన్తే, ఫలేసినో ఛదనం విప్పహాయ;

తే అచ్చిమన్తోవ పభాసయన్తి, సమయో మహావీర భాగీ రసానం.

‘‘దుమాని ఫుల్లాని మనోరమాని, సమన్తతో సబ్బదిసా పవన్తి;

పత్తం పహాయ ఫలమాససానా, కాలో ఇతో పక్కమనాయ వీర.

‘‘నేవాతిసీతం న పనాతిఉణ్హం, సుఖా ఉతు అద్ధనియా భదన్తే;

పస్సన్తు తం సాకియా కోళియా చ, పచ్ఛాముఖం రోహినియం తరన్తం.

‘‘ఆసాయ కసతే ఖేత్తం, బీజం ఆసాయ వప్పతి;

ఆసాయ వాణిజా యన్తి, సముద్దం ధనహారకా;

యాయ ఆసాయ తిట్ఠామి, సా మే ఆసా సమిజ్ఝతు.

‘‘నాతిసీతం నాతిఉణ్హం, నాతిదుబ్భిక్ఖఛాతకం;

సద్దలా హరితా భూమి, ఏస కాలో మహాముని. (అ. ని. అట్ఠ. ౧.౧.౨౨౫);

‘‘పునప్పునఞ్చేవ వపన్తి బీజం, పునప్పునం వస్సతి దేవరాజా;

పునప్పునం ఖేత్తం కసన్తి కస్సకా, పునప్పునం ధఞ్ఞముపేతి రట్ఠం.

‘‘పునప్పునం యాచనకా చరన్తి, పునప్పునం దానపతీ దదన్తి;

పునప్పునం దానపతీ దదిత్వా, పునప్పునం సగ్గముపేన్తి ఠానం.

‘‘వీరో హవే సత్తయుగం పునేతి; యస్మిం కులే జాయతి భూరిపఞ్ఞో;

మఞ్ఞామహం సక్కతి దేవదేవో, తయా హి జాతో ముని సచ్చనామో.

‘‘సుద్ధోదనో నామ పితా మహేసినో, బుద్ధస్స మాతా పన మాయనామా;

యా బోధిసత్తం పరిహరియ కుచ్ఛినా, కాయస్స భేదా తిదివమ్హి మోదతి.

‘‘సా గోతమీ కాలకతా ఇతో చుతా, దిబ్బేహి కామేహి సమఙ్గిభూతా;

సా మోదతి కామగుణేహి పఞ్చహి, పరివారితా దేవగణేహి తేహి.

‘‘బుద్ధస్స పుత్తోమ్హి అసయ్హసాహినో, అఙ్గీరసస్సప్పటిమస్స తాదినో;

పితుపితా మయ్హం తువంసి సక్క, ధమ్మేన మే గోతమ అయ్యకోసీ’’తి. (థేరగా. ౫౩౧-౫౩౬);

‘‘అమ్బా పనసా కపిట్ఠా చ, పుప్ఫపల్లవలఙ్కతా;

ధువప్ఫలాని సవన్తి, ఖుద్దామధుకకూపమా;

సేవమానో ఉభో పస్సే, గన్తుకాలో మహాయస్స.

‘‘జమ్బూ సుమధురా నీపా, మధుగణ్డిదివప్ఫలా;

తా ఉభోసు పజ్జోతన్తి, గన్తుకాలో మహాయస.

‘‘తిణ్డుకాని పియాలాని, సోణ్ణవణ్ణా మనోరమా;

ఖుద్దకప్పఫలా నిచ్చం, గన్తుకాలో మహాయస.

‘‘కదలీ పఞ్చమోచ్చి చ, సుపక్కఫలభూసితా;

ఉభోపస్సేసు లమ్బన్తి, గన్తుకాలో మహాయస.

‘‘మధుప్ఫలధరా నిచ్చం, మోరరుక్ఖా మనోరమా;

ఖుద్దకప్పఫలా నిచ్చం, గన్తుకాలో మహాయస.

‘‘హిన్తాలతాలపన్తీ చ, రజతక్ఖన్ధోవ జోతరే;

సుపక్కఫలసఞ్ఛన్నా, ఖుద్దకప్పా మధుస్సవా;

ఫలాని తాని ఖాదన్తే, గన్తుకాలో మహాయస.

‘‘ఉదుమ్బరారుణావణ్ణా, సదాసుమధురప్ఫలా;

ఉభోపస్సేసు లమ్బన్తి, గన్తుకాలో మహాయస.

‘‘ఇత్థమ్భూతా అనేకా తే, నానాఫలధరా దుమా;

ఉభోపస్సేసు లమ్బన్తి, గన్తుకాలో మహాయస.

‘‘చమ్పకా సలళా నాగా, సుగన్ధా మాలుతేరితా;

సుపుప్ఫితగ్గా జోతన్తి, సుగన్ధేనాభిపూజయుం;

సాదరా వినతానేవ, గన్తుకాలో మహాయస.

‘‘పున్నాగా గిరిపున్నాగా, పుప్ఫితా ధరణీరుహా;

సుపుప్ఫితగ్గా జోతన్తి, సుగన్ధేనాభిపూజయుం;

సాదరా వినతుగ్గగ్గా, గన్తుకాలో మహాయస.

‘‘అసోకా కోవిళారా చ, సోమనస్సకరా వరా;

సుగన్ధా కణ్ణికా బన్ధా, రత్తవణ్ణేహి భూసితా;

సాదరా వినతుగ్గగ్గా, సమయో తే మహాయస.

‘‘కణ్ణికారా ఫుల్లితా నిచ్చం, సోవణ్ణరంసిజోతకా;

దిబ్బగన్ధా పవాయన్తి, దిసా సబ్బాని సోభయం;

సాదరా వినతానేవ, సమయో తే మహాయస.

‘‘సుపత్తా గన్ధసమ్పన్నా, కేతకీ ధనుకేతకీ;

సుగన్ధా సమ్పవాయన్తి, దిసా సబ్బాభిగన్ధినో;

సాదరా పూజయన్తావ, సమయో తే మహాయస.

‘‘మల్లికా జాతిసుమనా, సుగన్ధా ఖుద్దమల్లికా;

దిసా సబ్బా పవాయన్తి, ఉభో మగ్గే పసోభయం;

సాదరా తే పలమ్బన్తి, సమయో తే మహాయస.

‘‘సిన్ధువారా సీతగన్ధా, సుగన్ధా మాలుతేరితా;

దిసా సబ్బాభిపూజేన్తా, ఉభో మగ్గే పసోభయం;

సాదరా వినతుగ్గగ్గా, సమయో తే మహాయస.

‘‘సీహా కేసరసీహా చ, చతుప్పదనిసేవితా;

అచ్ఛమ్భీతా సురాపానే, మిగరాజా పతాపినో.

‘‘సీహనాదేన పూజేన్తి, సాదరా తే మిగాభిభూ;

మగ్గమ్హి ఉభతో వూళ్హా, సమయో తే మహాయస.

‘‘బ్యగ్ఘా సిన్ధవా నకులా, సాధురూపా భయానకా;

ఆకాసే సమ్పతన్తావ, నిబ్భీతా యేన కేనచి;

తేహి తే సాదరా నతా, సమయో తే మహాయస.

‘‘తిధా పభిన్నా ఛద్దన్తా, సురూపా సుస్సరా సుభా;

సత్తప్పతిట్ఠితఙ్గా తే, ఉభో మగ్గేసు కూజినో;

సాదరా హాసమానావ, సమయో తే మహాయస.

‘‘మిగా వరాహా పసదా, చిత్రాసావయవా సుభా;

ఆరోహపరిణాహేన, సురూపా అఙ్గసంయుతా;

ఉభో మగ్గే గాయమానావ, సమయో తే మహాయస.

‘‘గోకణ్ణా సరభా రురూ, ఆరోహపరిణాహినో;

సురూపా అఙ్గసమ్పన్నా, సేవమానావ అచ్ఛరుం;

సేవమానా తేహి తదా, సమయో తే మహాయస.

‘‘దీపీ అచ్ఛా తరచ్ఛా చ, తుదరా వరుణా సదా;

తే దాని సిక్ఖితా సబ్బే, మేత్తాయ తవ తాదినో;

తే పచ్చసేవకా అద్ధా, సమయో తే మహాయస.

‘‘ససా సిఙ్గాలా నకులా, కలన్దకాళకా బహూ;

కస్తురా సూరా గన్ధా తే, కేవలా గాయమానావ.

సమయో తే మహాయస;

‘‘మయూరా నీలగీవా తే, సుసిఖా సుభపక్ఖికా;

సుపిఞ్ఛా తే సునాదా చ, వేళురియమణిసన్నిభా;

నాదం కరోన్తా పూజేన్తి, కాలో తే పితుదస్సనే.

‘‘సువణ్ణచిత్రహంసా చ, జవహంసా విహాచరా;

తే సబ్బే ఆసయా ఛుద్ధా, జినదస్సనబ్యావటా;

మధురస్సరేన కూజన్తి, కాలో తే పితుదస్సనే.

‘‘హంసా కోఞ్చా సునదా తే, చక్కవాకా నదీచరా;

బకా బలాకా రుచిరా, జలకాకా సరకుక్కుటా;

సాదరాభినాదినో ఏతే, కాలో తే పితుదస్సనే.

‘‘చిత్రా సురూపా సుస్సరా, సాళికా సువతణ్డికా;

రుక్ఖగ్గా సమ్పతన్తా తే, ఉభో మగ్గేసు కూజినో;

తేసు తేసు నికూజన్తి, కాలో తే పితుదస్సనే.

‘‘కోకిలా సకలా చిత్రా, సదా మఞ్జుస్సరా వరా;

విమ్హాపితా తే జనతం, సద్ధిమిత్తాదికే సురా;

సరేహి పూజయన్తావ, కాలో తే పితుదస్సనే.

‘‘భిఙ్కా కురరా సారా, పూరితా కాననే సదా;

నిన్నాదయన్తా పవనం, అఞ్ఞమఞ్ఞసమఙ్గినో;

గాయమానా సరేనేవ, కాలో తే పితుదస్సనే.

‘‘తిత్తిరా సుసరా సారా, సుసరా వనకుక్కుటా;

మఞ్జుస్సరా రామణేయ్యా, కాలో తే పితుదస్సనే.

‘‘సేతవాలుకసఞ్ఛన్నా, సుపతిత్థా మనోరమా;

మధురోదకసమ్పుణ్ణా, సరా జోతన్తి తే సదా;

తత్థ న్హత్వా పివిత్వా చ, సమయో తే ఞాతిదస్సనే.

‘‘కుమ్భీరామకరాకిణ్ణా, వలయా ముఞ్జరోహితా;

మచ్ఛకచ్ఛపబ్యావిద్ధా, సరా సీతోదకా సుభా;

తత్థ న్హత్వా పివిత్వా చ, సమయో తే ఞాతిదస్సనే.

‘‘నీలుప్పలసమాకిణ్ణా, తథా రత్తుప్పలేహి చ;

కుముదుప్పలసంకిణ్ణా, సరా సోభన్తినేకధా;

తత్థ సీతలకా తోయా, సమయో తే ఞాతిదస్సనే.

‘‘పుణ్డరీకేహి సఞ్ఛన్నా, పదుమేహి సమోహతా;

ఉభో మగ్గేసు సోభన్తి, పోక్ఖరఞ్ఞో తహిం తహిం;

తత్థోదకాని న్హాయన్తి, సమయో తే ఞాతిదస్సనే.

‘‘సేతపులినసంకిణ్ణా, సుపతిత్థా మనోరమా;

సీతోదకమహోఘేహి, సమ్పుణ్ణా తా నదీ సుభా;

ఉభో మగ్గేహి సన్దన్తి, సమయో తే ఞాతిదస్సనే.

‘‘మగ్గస్స ఉభతోపస్సే, గామనిగమసమాకులా;

సద్ధా పసన్నా జనతా, రతనత్తయమామకా;

తేసం సమ్పుణ్ణసఙ్కప్పో, సమయో తే ఞాతిదస్సనే.

‘‘తేసు తేసు పదేసేసు, దేవా మానుస్సకా ఉభో;

గన్ధమాలాభిపూజేన్తి, సమయో తే ఞాతిదస్సనే’’తి.

ఏవం థేరో సట్ఠిమత్తాహి గాథాహి సత్థు గమనవణ్ణం సంవణ్ణేసి. అథ ఖో భగవా ‘‘కాళుదాయీ మమ గమనం పత్థేతి, పూరేస్సామిస్స సఙ్కప్ప’’న్తి తత్థ గమనే బహూనం విసేసాధిగమం దిస్వా వీసతిసహస్సఖీణాసవపరివుతో రాజగహతో అతురితచారికావసేన వుత్తప్పకారఫలాఫలే అనుభవన్తో ద్విపదచతుప్పదాదిసమూహానం సేవనపూజాయ పూజియమానో వుత్తప్పకారసుగన్ధపుప్ఫగన్ధేహి గన్ధియమానో గామనిగమవాసీనం సఙ్గహం కురుమానో కపిలవత్థుగామిమగ్గం పటిపజ్జి. థేరో ఇద్ధియా కపిలవత్థుం గన్త్వా రఞ్ఞో పురతో ఆకాసే ఠితో అదిట్ఠపుబ్బం వేసం దిస్వా, రఞ్ఞా – ‘‘కోసి త్వ’’న్తి పుచ్ఛితో ‘‘సచే అమచ్చపుత్తం తయా భగవతో సన్తికే పేసితం న జానాసి, ఏవం జానాహీ’’తి వదన్తో –

‘‘బుద్ధస్స పుత్తోమ్హి అసయ్హసాహినో, అఙ్గీరసస్సప్పటిమస్స తాదినో;

పితుపితా మయ్హం తువంసి సక్క, ధమ్మేన మే గోతమ అయ్యకోసీ’’తి. (థేరగా. ౫౩౬) – గాథమాహ;

తత్థ బుద్ధస్స పుత్తోమ్హీతి సబ్బఞ్ఞుబుద్ధస్స ఉరే వాయామజనితాహి ధమ్మదేసనాహి జాతతాయ ఓరసపుత్తో అమ్హి. అసయ్హసాహినోతి అభిసమ్బోధితో పుబ్బే ఠపేత్వా మహాబోధిసత్తం అఞ్ఞేహి సహితుం అసక్కుణేయ్యత్తా అసయ్హస్స సకలబోధిసమ్భారస్స, మహాకరుణాకరస్స చ సహనతో తతో పరమ్పి అఞ్ఞేహి సహితుం అభిభవితుం అసక్కుణేయ్యత్తా అసయ్హానం పఞ్చన్నం మారానం సహనతో అభిభవనతో ఆసయానుసయచరితాధిముత్తిఆదివిభాగావబోధేన యథారహం వేనేయ్యానం దిట్ఠధమ్మికసమ్పరాయికపరమత్థేహి అనుసాసనీసఙ్ఖాతస్స అఞ్ఞేహి అసయ్హస్స బుద్ధకిచ్చస్స సహనతో తత్థ వా సాధుకారీభావతో అసయ్హసాహినో. అఙ్గీరసస్సాతి అఙ్గీకతసీలాదిసమ్పత్తికస్స. ‘‘అఙ్గమఙ్గేహి నిచ్ఛరణకఓభాసస్సా’’తి అపరే. కేచి పన ‘‘అఙ్గీరసో సిద్ధత్థోతి ఇమాని ద్వే నామాని పితరాయేవ గహితానీ’’తి వదన్తి. అప్పటిమస్సాతి అనుపమస్స ఇట్ఠాదీసు తాదిలఖణసమ్పత్తియా తాదినో. పితుపితా మయ్హం తువంసీతి అరియజాతివసేన మయ్హం పితు సమ్మాసమ్బుద్ధస్స లోకవోహారవసేన త్వం పితా అసి. సక్కాతి వంసేన రాజానం ఆలపతి. ధమ్మేనాతి సభావేన అరియజాతిలోకియజాతీహి ద్విన్నం జాతీనం సభావసమోధానేన. గోతమాతి గోత్తేన రాజానం ఆలపతి. అయ్యకోసీతి పితామహో అహోసి. ఏత్థ చ ‘‘బుద్ధస్స పుత్తోమ్హీ’’తిఆదిం వదన్తో థేరో అఞ్ఞం బ్యాకాసి.

ఏవం పన అత్తానం జానాపేత్వా హట్ఠతుట్ఠేన రఞ్ఞా మహారహే పల్లఙ్కే నిసీదాపేత్వా అత్తనో పటియాదితస్స నానగ్గరసభోజనస్స పత్తం పూరేత్వా పత్తే దిన్నే గమనాకారం దస్సేసి. ‘‘కస్మా గన్తుకామత్థ, భుఞ్జథా’’తి వుత్తే, సత్థు సన్తికం గన్త్వా భుఞ్జిస్సామీతి. కహం పన సత్థాతి? వీసతిసహస్సభిక్ఖుపరివారో తుమ్హాకం దస్సనత్థాయ మగ్గం పటిపన్నోతి. తుమ్హే ఇమం పిణ్డపాతం భుఞ్జథ, అఞ్ఞం భగవతో హరథ. యావ చ మమ పుత్తో ఇమం నగరం పాపుణాతి, తావస్స ఇతోయేవ పిణ్డపాతం హరథాతి. థేరో భత్తకిచ్చం కత్వా రఞ్ఞో చ పరిసాయ చ ధమ్మం దేసేత్వా సత్థు ఆగమనతో పురేతరమేవ రాజనివేసనం రతనత్తయగుణేసు అభిప్పసన్నం కరోన్తో సబ్బేసం పస్సన్తానంయేవ సత్థు ఆహరితబ్బభత్తపుణ్ణం పత్తం ఆకాసే విస్సజ్జేత్వా సయమ్పి వేహాసం అబ్భుగ్గన్త్వా పిణ్డపాతం ఉపనేత్వా సత్థు హత్థే ఠపేసి. సత్థాపి తం పిణ్డపాతం పరిభుఞ్జి. ఏవం సట్ఠియోజనం మగ్గం దివసే దివసే యోజనం గచ్ఛన్తస్స భగవతో రాజగేహతో భత్తం ఆహరిత్వా అదాసి. భగవా కమేన కపిలవత్థునగరం పత్వా పునదివసే రాజవీథియం పిణ్డాయ చరతి. తం సుత్వా సుద్ధోదనమహారాజా తత్థ గన్త్వా, ‘‘మా ఏవం కత్తబ్బం మఞ్ఞి, నయిదం రాజవంసప్పవేణీ’’తి. ‘‘అయం తుమ్హాకం, మహారాజ, వంసో, ఈదిసో అమ్హాకం పన బుద్ధవంసో’’తి వత్వా –

‘‘ఉత్తిట్ఠే నప్పమజ్జేయ్య, ధమ్మం సుచరితం చరే;

ధమ్మచారీ సుఖం సేతి, అస్మిం లోకే పరమ్హి చ.

‘‘ధమ్మం చరే సుచరితం, న నం దుచ్చరితం చరే;

ధమ్మచారీ సుఖం సేతి, అస్మిం లోకే పరమ్హి చా’’తి. (ధ. ప. ౧౬౮-౧౬౯) –

ధమ్మం దేసేసి. రాజా సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహి. తతో రాజా బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం నిమన్తేత్వా సకమన్దిరే భోజేత్వా సమ్పవారేత్వా భోజనావసానే ధమ్మపాలజాతకం (జా. ౧.౧౦.౯౨ ఆదయో) సుత్వా సపరిసో అనాగామిఫలే పతిట్ఠహి. అపరభాగే సేతచ్ఛత్తస్స హేట్ఠా నిపన్నోవ అరహత్తం పత్వా పరినిబ్బాయి.

తతో భగవా రాహులమాతుయా బిమ్బాదేవియా పాసాదం గన్త్వా తస్సా ధమ్మం దేసేత్వా సోకం వినోదేత్వా చన్దకిన్నరీజాతకదేసనాయ (జా. ౧.౧౪.౧౮ ఆదయో) పసాదం జనేత్వా నిగ్రోధారామం అగమాసి. అథ బిమ్బాదేవీ పుత్తం రాహులకుమారం ఆహ – ‘‘గచ్ఛ, తవ పితు సన్తకం ధనం యాచాహీ’’తి. కుమారో ‘‘దాయజ్జం, మే సమణ, దేహీ’’తి వత్వా భగవన్తం అనుబన్ధిత్వా, ‘‘సుఖా, తే సమణ, ఛాయా’’తి వదన్తో గచ్ఛతి. తం భగవా నిగ్రోధారామం నేత్వా ‘‘లోకుతరదాయజ్జం గణ్హాహీ’’తి వత్వా పబ్బాజేసి. అథ భగవా అరియగణమజ్ఝే నిసిన్నో ‘‘ఏతదగ్గం, భిక్ఖవే, మమ సావకానం భిక్ఖూనం కులప్పసాదకానం యదిదం కాళుదాయీ’’తి (అ. ని. ౧.౨౧౯, ౨౨౫) థేరం ఏతదగ్గే ఠపేసి.

౧౬౫. థేరో పత్తఏతదగ్గట్ఠానో అత్తనో పుబ్బకమ్మం సరిత్వా సోమనస్సజాతో పుబ్బచరితాపదానం పకాసేన్తో పదుముత్తరో నామ జినోతిఆదిగాథాయో అభాసి. తత్థ అనుత్తానపదమేవ వణ్ణయిస్సామ.

౧౬౬. గుణాగుణవిదూతి గుణఞ్చ అగుణఞ్చ గుణాగుణం, వణ్ణావణ్ణం, కుసలాకుసలం వా తం జానాతీతి గుణాగుణవిదూ. కతఞ్ఞూతి అఞ్ఞేహి కతగుణం జానాతీతి కతఞ్ఞూ, ఏకదివసమ్పి భత్తదానాదినా కతూపకారస్స రజ్జమ్పి దాతుం సమత్థత్తా కతఞ్ఞూ. కతవేదీతి కతం విన్దతి అనుభవతి సమ్పటిచ్ఛతీతి కతవేదీ. తిత్థే యోజేతి పాణినేతి సబ్బసత్తే నిబ్బానపవేసనుపాయే కుసలపథే మగ్గే ధమ్మదేసనాయ యోజేతి సమ్పయోజేతి పతిట్ఠాపేతీతి అత్థో. సేసం ఉత్తానత్థమేవ. గమనవణ్ణనగాథానమత్థో థేరగాథాయం వుత్తోయేవాతి.

కాళుదాయిత్థేరఅపదానవణ్ణనా సమత్తా.