౪. చూళపన్థకత్థేరఅపదానవణ్ణనా

పదుముత్తరో నామ జినోతిఆదికం ఆయస్మతో చూళపన్థకత్థేరస్స అపదానం. అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయాని పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో పదుముత్తరస్స భగవతో కాలే యదేత్థ అట్ఠుప్పత్తివసేన వత్తబ్బం, తం అట్ఠకనిపాతే మహాపన్థకవత్థుస్మిం (థేరగా. ౫౧౦ ఆదయో) వుత్తమేవ. అయం పన విసేసో – మహాపన్థకత్థేరో అరహత్తం పత్వా ఫలసమాపత్తిసుఖేన వీతినామేన్తో చిన్తేసి – ‘‘కథం ను ఖో సక్కా చూళపన్థకమ్పి ఇమస్మిం సుఖే పతిట్ఠాపేతు’’న్తి. సో అత్తనో అయ్యకం ధనసేట్ఠిం ఉపసఙ్కమిత్వా ఆహ – ‘‘సచే, మహాసేట్ఠి, అనుజానాథ, అహం చూళపన్థకం పబ్బాజేయ్య’’న్తి. ‘‘పబ్బాజేథ, భన్తే’’తి. థేరో తం పబ్బాజేసి. సో దససు సీలేసు పతిట్ఠితో భాతు సన్తికే –

‘‘పదుమం యథా కోకనదం సుగన్ధం, పాతో సియా ఫుల్లమవీతగన్ధం;

అఙ్గీరసం పస్స విరోచమానం, తపన్తమాదిచ్చమివన్తలిక్ఖే’’తి. (సం. ని. ౧.౧౨౩; అ. ని. ౫.౧౯౫) –

గాథం ఉగ్గణ్హన్తో చతూహి మాసేహి ఉగ్గహేతుం నాసక్ఖి, గహితమ్పి హదయే న తిట్ఠతి. అథ నం మహాపన్థకో, ‘‘చూళపన్థక, త్వం ఇమస్మిం సాసనే అభబ్బో, చతూహి మాసేహి ఏకం గాథమ్పి గహేతుం న సక్కోసి, పబ్బజితకిచ్చం పన త్వం కథం మత్థకం పాపేస్ససి, నిక్ఖమ ఇతో’’తి సో థేరేన పణామికో ద్వారకోట్ఠకసమీపే రోదమానో అట్ఠాసి.

తేన చ సమయేన సత్థా జీవకమ్బవనే విహరతి. అథ జీవకో పురిసం పేసేసి – ‘‘గచ్ఛ, పఞ్చహి భిక్ఖుసతేహి సద్ధిం సత్థారం నిమన్తేహీ’’తి. తేన చ సమయేన ఆయస్మా మహాపన్థకో భత్తుద్దేసకో హోతి. సో ‘‘పఞ్చన్నం భిక్ఖుసతానం భిక్ఖం పటిచ్ఛథా’’తి వుత్తో ‘‘చూళపన్థకం ఠపేత్వా సేసానం పటిచ్ఛామీ’’తి ఆహ. తం సుత్వా చూళపన్థకో భియ్యోసోమత్తాయ దోమనస్సప్పత్తో అహోసి. సత్థా తస్స చిత్తక్ఖేదం ఞత్వా ‘‘చూళపన్థకో మయా కతేన ఉపాయేన బుజ్ఝిస్సతీ’’తి తస్స అవిదూరట్ఠానే అత్తానం దస్సేత్వా ‘‘కిం, పన్థక, రోదసీ’’తి పుచ్ఛి. ‘‘భాతా మం, భన్తే, పణామేతీ’’తి ఆహ. ‘‘పన్థక, మా చిన్తయి, మమ సాసనే తుయ్హం పబ్బజ్జా, ఏహి ఇమం గహేత్వా ‘రజోహరణం, రజోహరణ’న్తి మనసి కరోహీ’’తి ఇద్ధియా సుద్ధం చోళక్ఖణ్డం అభిసఙ్ఖరిత్వా అదాసి. సో సత్థారా దిన్నం చోళక్ఖణ్డం ‘‘రజోహరణం, రజోహరణ’’న్తి హత్థేన పరిమజ్జన్తో నిసీది. తస్స తం పరిమజ్జన్తస్స కిలిట్ఠధాతుకం జాతం, పున పరిమజ్జన్తస్స ఉక్ఖలిపరిపుఞ్ఛనసదిసం జాతం. సో ఞాణపరిపాకత్తా ఏవం చిన్తేసి – ‘‘ఇదం చోళక్ఖణ్డం పకతియా పరిసుద్ధం, ఇమం ఉపాదిణ్ణకసరీరం నిస్సాయ కిలిట్ఠం అఞ్ఞథా జాతం, తస్మా అనిచ్చం యథాపేతం, ఏవం చిత్తమ్పీ’’తి ఖయవయం పట్ఠపేత్వా తస్మింయేవ నిమిత్తే ఝానాని నిబ్బత్తేత్వా ఝానపాదకం కత్వా విపస్సనం పట్ఠపేత్వా సహ పటిసమ్భిదాహి అరహత్తం పాపుణి. అరహత్తపత్తస్సేవస్స తేపిటకం పఞ్చాభిఞ్ఞా చ ఆగమింసు.

సత్థా ఏకూనేహి పఞ్చభిక్ఖుసతేహి సద్ధిం గన్త్వా జీవకస్స నివేసనే పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. చూళపన్థకో పన అత్తనో భిక్ఖాయ అప్పటిచ్ఛితత్తా ఏవ న గతో. జీవకో యాగుం దాతుం ఆరభి. సత్థా హత్థేన పత్తం పిదహి. ‘‘కస్మా, భన్తే, న గణ్హథా’’తి వుత్తే ‘‘విహారే ఏకో భిక్ఖు అత్థి, జీవకా’’తి. సో పురిసం పేసేసి – ‘‘గచ్ఛ, భణే, విహారే నిసిన్నం అయ్యం గహేత్వా ఏహీ’’తి. చూళపన్థకత్థేరోపి రూపేన కిరియాయ చ ఏకమ్పి ఏకేన అసదిసం భిక్ఖుసహస్సం నిమ్మినిత్వా నిసీది. సో పురిసో విహారే భిక్ఖూనం బహుభావం దిస్వా గన్త్వా జీవకస్స కథేసి – ‘‘ఇమస్మా భిక్ఖుసఙ్ఘా విహారే భిక్ఖుసఙ్ఘో బహుతరో, పక్కోసితబ్బం అయ్యం న జానామీ’’తి. జీవకో సత్థారం పుచ్ఛి – ‘‘కో నామో, భన్తే, విహారే నిసిన్నో భిక్ఖూ’’తి? ‘‘చూళపన్థకో నామ, జీవకా’’తి. ‘‘గచ్ఛ, భణే, ‘చూళపన్థకో నామ కతరో’తి పుచ్ఛిత్వా తం ఆనేహీ’’తి. సో విహారం గన్త్వా ‘‘చూళపన్థకో నామ కతరో, భన్తే’’తి పుచ్ఛి. ‘‘అహం చూళపన్థకో, అహం చూళపన్థకో’’తి ఏకప్పహారేన భిక్ఖుసహస్సమ్పి కథేసి. సో పునాగన్త్వా తం పవత్తిం జీవకస్స ఆరోచేసి జీవకో పటివిద్ధసచ్చత్తా ‘‘ఇద్ధిమా మఞ్ఞే, అయ్యో’’తి నయతో ఞత్వా ‘‘గచ్ఛ, భణే, పఠమం కథేన్తం అయ్యమేవ ‘తుమ్హే సత్థా పక్కోసతీ’తి వత్వా చీవరకణ్ణే గణ్హాహీ’’తి ఆహ. సో విహారం గన్త్వా తథా అకాసి. తావదేవ నిమ్మితభిక్ఖూ అన్తరధాయింసు. సో థేరం గహేత్వా అగమాసి.

సత్థా తస్మిం ఖణే యాగుఞ్చ ఖజ్జకాదిభేదఞ్చ పటిగ్గణ్హి. కతభత్తకిచ్చో భగవా ఆయస్మన్తం చూళపన్థకం ఆణాపేసి ‘‘అనుమోదనం కరోహీ’’తి. సో పభిన్నపటిసమ్భిదో సినేరుం గహేత్వా మహాసముద్దం మన్థేన్తో వియ తేపిటకం బుద్ధవచనం సఙ్ఖోభేన్తో సత్థు అజ్ఝాసయం గణ్హన్తో అనుమోదనం అకాసి. దసబలే భత్తకిచ్చం కత్వా విహారం గతే ధమ్మసభాయం కథా ఉదపాది ‘అహో బుద్ధానం ఆనుభావో, యత్ర హి నామ చత్తారో మాసే ఏకగాథం గహేతుం అసక్కోన్తమ్పి లహుకేన ఖణేనేవ ఏవం మహిద్ధికం అకంసూ’తి, తథా హి జీవకస్స నివేసనే నిసిన్నో భగవా ‘ఏవం చూళపన్థకస్స చిత్తం సమాహితం, వీథిపటిపన్నా విపస్సనా’తి ఞత్వా యథానిసిన్నోయేవ అత్తానం దస్సేత్వా, ‘పన్థక, నేవాయం పిలోతికా కిలిట్ఠా రజానుకిణ్ణా, ఇతో పన అఞ్ఞోపి అరియస్స వినయే సంకిలేసో రజో’తి దస్సేన్తో –

‘‘రాగో రజో న చ పన రేణు వుచ్చతి, రాగస్సేతం అధివచనం రజోతి;

ఏతం రజం విప్పజహిత్వా భిక్ఖవో, విహరన్తి తే విగతరజస్స సాసనే.

‘‘దోసో రజో…పే… విగతరజస్స సాసనే.

‘‘మోహో రజో…పే… విగతరజస్స సాసనే’’తి. (మహాని. ౨౦౯; చూళని. ఉదయమాణవపుచ్ఛానిద్దేస ౭౪) –

ఇమా తిస్సో గాథాయో అభాసి. గాథాపరియోసానే చూళపన్థకో సహపటిసమ్భిదాహి అరహత్తం పాపుణీతి. సత్థా తేసం భిక్ఖూనం కథాసల్లాపం సుత్వా ఆగన్త్వా బుద్ధాసనే నిసీదిత్వా ‘‘కిం వదేథ, భిక్ఖవే’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఇమం నామ, భన్తే’’తి వుత్తే ‘‘భిక్ఖవే, చూళపన్థకేన ఇదాని మయ్హం ఓవాదే ఠత్వా లోకుత్థరదాయజ్జం లద్ధం, పుబ్బే పన లోకియదాయజ్జం లద్ధ’’న్తి వత్వా తేహి యాచితో చూళసేట్ఠిజాతకం (జా. ౧.౧.౪) కథేసి. అపరభాగే నం సత్థా అరియగణపరివుతో ధమ్మాసనే నిసిన్నో మనోమయం కాయం అభినిమ్మినన్తానం భిక్ఖూనం చేతోవివట్టకుసలానఞ్చ అగ్గట్ఠానే ఠపేసి.

౩౫. ఏవం సో పత్తఏతదగ్గట్ఠానో అత్తనో పుబ్బకమ్మం సరిత్వా పీతిసోమనస్సవసేన పుబ్బచరితాపదానం పకాసేన్తో పదుముత్తరో నామ జినోతిఆదిమాహ. తత్థ పురిమపదద్వయం వుత్తత్థమేవ. గణమ్హా వూపకట్ఠో సోతి సో పదుముత్తరో నామ సత్థా గణమ్హా మహతా భిక్ఖుసమూహతో వూపకట్ఠో విసుం భూతో వివేకం ఉపగతో. తదా మమ తాపసకాలే హిమవన్తే హిమాలయపబ్బతసమీపే వసి వాసం కప్పేసి, చతూహి ఇరియాపథేహి విహాసీతి అత్థో.

౩౬. అహమ్పి…పే… తదాతి యదా సో భగవా హిమవన్తం ఉపగన్త్వా వసి, తదా అహమ్పి హిమవన్తసమీపే కతఅస్సమే ఆ సమన్తతో కాయచిత్తపీళాసఙ్ఖాతా పరిస్సయా సమన్తి ఏత్థాతి అస్సమోతి లద్ధనామే అరఞ్ఞావాసే వసామీతి సమ్బన్ధో. అచిరాగతం మహావీరన్తి అచిరం ఆగతం మహావీరియవన్తం లోకనాయకం పధానం తం భగవన్తం ఉపేసిన్తి సమ్బన్ధో, ఆగతక్ఖణేయేవ ఉపాగమిన్తి అత్థో.

౩౭. పుప్ఫచ్ఛత్తం గహేత్వానాతి ఏవం ఉపగచ్ఛన్తో చ పదుముప్పలపుప్ఫాదీహి ఛాదితం పుప్ఫమయం ఛత్తం గహేత్వా నరాసభం నరానం సేట్ఠం భగవన్తం ఛాదేన్తో ఉపగచ్ఛిం సమీపం గతోస్మీతి అత్థో. సమాధిం సమాపజ్జన్తన్తి రూపావచరసమాధిజ్ఝానం సమాపజ్జన్తం అప్పేత్వా నిసిన్నస్స అన్తరాయం అహం అకాసిన్తి సమ్బన్ధో.

౩౮. ఉభో హత్థేహి పగ్గయ్హాతి తం సుసజ్జితం పుప్ఫచ్ఛత్తం ద్వీహి హత్థేహి ఉక్ఖిపిత్వా అహం భగవతో అదాసిన్తి సమ్బన్ధో. పటిగ్గహేసీతి తం మయా దిన్నం పుప్ఫచ్ఛత్తం పదుముత్తరో భగవా సమ్పటిచ్ఛి, సాదరం సాదియీతి అత్థో.

౪౧. సతపత్తఛత్తం పగ్గయ్హాతి ఏకేకస్మిం పదుమపుప్ఫే సతసతపత్తానం వసేన సతపత్తేహి పదుమపుప్ఫేహి ఛాదితం పుప్ఫచ్ఛత్తం పకారేన ఆదరేన గహేత్వా తాపసో మమ అదాసీతి అత్థో. తమహం కిత్తయిస్సామీతి తం తాపసం అహం కిత్తయిస్సామి పాకటం కరిస్సామీతి అత్థో. మమ భాసతో భాసమానస్స వచనం సుణోథ మనసి కరోథ.

౪౨. పఞ్చవీసతికప్పానీతి ఇమినా పుప్ఫచ్ఛత్తదానేన పఞ్చవీసతివారే తావతింసభవనే సక్కో హుత్వా దేవరజ్జం కరిస్సతీతి సమ్బన్ధో. చతుత్తింసతిక్ఖత్తుఞ్చాతి చతుత్తింసతివారే మనుస్సలోకే చక్కవత్తీ రాజా భవిస్సతి.

౪౩. యం యం యోనిన్తి మనుస్సయోనిఆదీసు యం యం జాతిం సంసరతి గచ్ఛతి ఉపపజ్జతి. తత్థ తత్థ యోనియం అబ్భోకాసే సుఞ్ఞట్ఠానే పతిట్ఠన్తం నిసిన్నం ఠితం వా పదుమం ధారయిస్సతి ఉపరి ఛాదయిస్సతీతి అత్థో.

౪౫. పకాసితే పావచనేతి తేన భగవతో సకలపిటకత్తయే పకాసితే దీపితే మనుస్సత్తం మనుస్సజాతిం లభిస్సతి ఉపపజ్జిస్సతి. మనోమయమ్హి కాయమ్హీతి మనేన ఝానచిత్తేన నిబ్బత్తోతి మనోమయో, యథా చిత్తం పవత్తతి, తథా కాయం పవత్తేతి చిత్తగతికం కరోతీతి అత్థో. తమ్హి మనోమయే కాయమ్హి సో తాపసో చూళపన్థకో నామ హుత్వా ఉత్తమో అగ్గో భవిస్సతీతి అత్థో. సేసం హేట్ఠా వుత్తత్తా ఉత్తానత్తా చ సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

౫౨. సరిం కోకనదం అహన్తి అహం భగవతో నిమ్మితచోళకం పరిమజ్జన్తో కోకనదం పదుమం సరిన్తి అత్థో. తత్థ చిత్తం విముచ్చి మేతి తస్మిం కోకనదే పదుమే మయ్హం చిత్తం అధిముచ్చి అల్లీనో, తతో అహం అరహత్తం పాపుణిన్తి సమ్బన్ధో.

౫౩. అహం మనోమయేసు చిత్తగతికేసు కాయేసు సబ్బత్థ సబ్బేసు పారమిం పరియోసానం గతో పత్తోతి సమ్బన్ధో. సేసం వుత్తనయమేవాతి.

చూళపన్థకత్థేరఅపదానవణ్ణనా సమత్తా.