౯. ఆటానాటియసుత్తవణ్ణనా

పఠమభాణవారవణ్ణనా

౨౭౫. ఏవం మే సుతన్తి ఆటానాటియసుత్తం. తత్రాయమపుబ్బపదవణ్ణనా – చతుద్దిసం రక్ఖం ఠపేత్వాతి అసురసేనాయ నివారణత్థం సక్కస్స దేవానమిన్దస్స చతూసు దిసాసు ఆరక్ఖం ఠపేత్వా. గుమ్బం ఠపేత్వాతి బలగుమ్బం ఠపేత్వా. ఓవరణం ఠపేత్వాతి చతూసు దిసాసు ఆరక్ఖకే ఠపేత్వా. ఏవం సక్కస్స దేవానమిన్దస్స ఆరక్ఖం సుసంవిహితం కత్వా ఆటానాటనగరే నిసిన్నా సత్త బుద్ధే ఆరబ్భ ఇమం పరిత్తం బన్ధిత్వా ‘‘యే సత్థు ధమ్మఆణం అమ్హాకఞ్చ రాజఆణం న సుణన్తి, తేసం ఇదఞ్చిదఞ్చ కరిస్సామా’’తి సావనం కత్వా అత్తనోపి చతూసు దిసాసు మహతియా చ యక్ఖసేనాయాతిఆదీహి చతూహి సేనాహి ఆరక్ఖం సంవిదహిత్వా అభిక్కన్తాయ రత్తియా…పే… ఏకమన్తం నిసీదింసు.

అభిక్కన్తాయ రత్తియాతి ఏత్థ అభిక్కన్తసద్దో ఖయసున్దరాభిరూపఅబ్భనుమోదనాదీసు దిస్సతి. తత్థ ‘‘అభిక్కన్తా, భన్తే రత్తి, నిక్ఖన్తో పఠమో యామో, చిరనిసిన్నో భిక్ఖుసఙ్ఘో ఉద్దిసతు, భన్తే, భగవా భిక్ఖూనం పాతిమోక్ఖ’’న్తి (అ. ని. ౮.౨౦) ఏవమాదీసు ఖయే దిస్సతి. ‘‘అయం ఇమేసం చతున్నం పుగ్గలానం అభిక్కన్తతరో పణీతతరో చా’’తి (అ. ని. ౪.౧౦౦) ఏవమాదీసు సున్దరే.

‘‘కో మే వన్దతి పాదాని, ఇద్ధియా యససా జలం;

అభిక్కన్తేన వణ్ణేన, సబ్బా ఓభాసయం దిసా’’తి. (వి. వ. ౮౫౭);

ఏవమాదీసు అభిరూపే. ‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమాతి (పారా. ౧౫) ఏవమాదీసు అబ్భనుమోదనే. ఇధ పన ఖయే. తేన అభిక్కన్తాయ రత్తియా, పరిక్ఖీణాయ రత్తియాతి వుత్తం హోతి.

అభిక్కన్తవణ్ణాతి ఇధ అభిక్కన్తసద్దో అభిరూపే. వణ్ణసద్దో పన ఛవిథుతికులవగ్గకారణసణ్ఠానపమాణరూపాయతనాదీసు దిస్సతి. తత్థ ‘‘సువణ్ణవణ్ణోసి భగవా’’తి (మ. ని. ౨.౩౯౯) ఏవమాదీసు ఛవియం. ‘‘కదా సఞ్ఞూళ్హా పన తే, గహపతి, ఇమే సమణస్స గోతమస్స వణ్ణా’’తి (మ. ని. ౨.౭౭) ఏవమాదీసు థుతియం. ‘‘చత్తారోమే, భో గోతమ, వణ్ణా’’తి (దీ. ని. ౧.౨౬౬) ఏవమాదీసు కులవగ్గే. ‘‘అథ కేన ను వణ్ణేన గన్ధథేనోతి వుచ్చతీ’’తిఆదీసు (సం. ని. ౧.౨౩౪) కారణే. ‘‘మహన్తం హత్థిరాజవణ్ణం అభినిమ్మినిత్వా’’తి (సం. ని. ౧.౧౩౮) ఏవమాదీసు సణ్ఠానే. ‘‘తయో పత్తస్స వణ్ణా’’తి (పారా. ౬౦౨) ఏవమాదీసు పమాణే. ‘‘వణ్ణో గన్ధో రసో ఓజా’’తి ఏవమాదీసు రూపాయతనే. సో ఇధ ఛవియం దట్ఠబ్బో. తేన ‘‘అభిక్కన్తవణ్ణా అభిరూపచ్ఛవీ’’తి వుత్తం హోతి.

కేవలకప్పన్తి ఏత్థ కేవలసద్దో అనవసేసయేభుయ్యఅబ్యామిస్సానతిరేకదళ్హత్థవిసంయోగాదిఅనేకత్థో. తథా హిస్స ‘‘కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియ’’న్తి (పారా. ౧) ఏవమాదీసు అనవసేసతా అత్థో. ‘‘కేవలకప్పా చ అఙ్గమాగధా పహూతం ఖాదనీయం భోజనీయం ఆదాయ అభిక్కమితుకామా హోన్తీ’’తి (మహావ. ౪౩) ఏవమాదీసు యేభుయ్యతా. ‘‘కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతీ’’తి (మహావ. ౧) ఏవమాదీసు అబ్యామిస్సతా. ‘‘కేవలం సద్ధామత్తకం నూన అయమాయస్మా’’తి (అ. ని. ౬.౫౫) ఏవమాదీసు అనతిరేకతా. ‘‘ఆయస్మతో, భన్తే, అనురుద్ధస్స బాహికో నామ సద్ధివిహారికో కేవలకప్పం సఙ్ఘభేదాయ ఠితో’’తి (అ. ని. ౪.౨౪౩) ఏవమాదీసు దళ్హత్థతా. ‘‘కేవలీ వుసితవా ఉత్తమపురిసోతి వుచ్చతీ’’తి (అ. ని. ౧౦.౧౨) ఏవమాదీసు విసంయోగో. ఇధ పనస్స అనవసేసత్థో అధిప్పేతో.

కప్పసద్దో పనాయం అభిసద్దహనవోహారకాలపఞ్ఞత్తిఛేదనవికప్పలేససమన్తభావాదిఅనేకత్థో. తథా హిస్స ‘‘ఓకప్పనియమేతం భోతో గోతమస్స. యథా తం అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్సా’’తి (మ. ని. ౧.౩౮౭) ఏవమాదీసు అభిసద్దహనమత్థో. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, పఞ్చహి సమణకప్పేహి ఫలం పరిభుఞ్జితు’’న్తి (చూళవ. ౨౫౦) ఏవమాదీసు వోహారో. ‘‘యేన సుదం నిచ్చకప్పం విహరామీ’’తి (మ. ని. ౧.౩౮౭) ఏవమాదీసు కాలో. ‘‘ఇచ్చాయస్మా కప్పో’’తి (సు. ని. ౧౦౯౮) ఏవమాదీసు పఞ్ఞత్తి. ‘‘అలఙ్కతో కప్పితకేసమస్సూ’’తి (వి. వ. ౧౦౯౪) ఏవమాదీసు ఛేదనం. ‘‘కప్పతి ద్వఙ్గులకప్పో’’తి (చూళవ. ౪౪౬) ఏవమాదీసు వికప్పో, అత్థి కప్పో నిపజ్జితు’’న్తి (అ. ని. ౮.౮౦) ఏవమాదీసు లేసో. ‘‘కేవలకప్పం వేళువనం ఓభాసేత్వా’’తి (సం. ని. ౧.౯౪) ఏవమాదీసు సమన్తభావో. ఇధ పన సమన్తభావో అత్థో అధిప్పేతో. తస్మా ‘‘కేవలకప్పం గిజ్ఝకూట’’న్తి ఏత్థ అనవసేసం సమన్తతో గిజ్ఝకూటన్తి ఏవమత్థో దట్ఠబ్బో.

ఓభాసేత్వాతి వత్థమాలాలఙ్కారసరీరసముట్ఠితాయ ఆభాయ ఫరిత్వా, చన్దిమా వియ సూరియో వియ చ ఏకోభాసం ఏకపజ్జోతం కరిత్వాతి అత్థో. ఏకమన్తం నిసీదింసూతి దేవతానం దసబలస్స సన్తికే నిసిన్నట్ఠానం నామ న బహు, ఇమస్మిం పన సుత్తే పరిత్తగారవవసేన నిసీదింసు.

౨౭౬. వేస్సవణోతి కిఞ్చాపి చత్తారో మహారాజానో ఆగతా, వేస్సవణో పన దసబలస్స విస్సాసికో కథాపవత్తనే బ్యత్తో సుసిక్ఖితో, తస్మా వేస్సవణో మహారాజా భగవన్తం ఏతదవోచ. ఉళారాతి మహేసక్ఖానుభావసమ్పన్నా. పాణాతిపాతా వేరమణియాతి పాణాతిపాతే దిట్ఠధమ్మికసమ్పరాయికం ఆదీనవం దస్సేత్వా తతో వేరమణియా ధమ్మం దేసేతి. సేసేసుపి ఏసేవ నయో. తత్థ సన్తి ఉళారా యక్ఖా నివాసినోతి తేసు సేనాసనేసు సన్తి ఉళారా యక్ఖా నిబద్ధవాసినో. ఆటానాటియన్తి ఆటానాటనగరే బద్ధత్తా ఏవంనామం. కిం పన భగవతో అపచ్చక్ఖధమ్మో నామ అత్థీతి, నత్థి. అథ కస్మా వేస్సవణో ‘‘ఉగ్గణ్హాతు, భన్తే, భగవా’’తిఆదిమాహ? ఓకాసకరణత్థం. సో హి భగవన్తం ఇమం పరిత్తం సావేతుం ఓకాసం కారేన్తో ఏవమాహ. సత్థు కథితే ఇమం పరిత్తం గరు భవిస్సతీతిపి ఆహ. ఫాసువిహారాయాతి గమనట్ఠానాదీసు చతూసు ఇరియాపథేసు సుఖవిహారాయ.

౨౭౭. చక్ఖుమన్తస్సాతి న విపస్సీయేవ చక్ఖుమా, సత్తపి బుద్ధా చక్ఖుమన్తో, తస్మా ఏకేకస్స బుద్ధస్స ఏతాని సత్త సత్త నామాని హోన్తి. సబ్బేపి బుద్ధా చక్ఖుమన్తో, సబ్బే సబ్బభూతానుకమ్పినో, సబ్బే న్హాతకిలేసత్తా న్హాతకా. సబ్బే మారసేనాపమద్దినో, సబ్బే వుసితవన్తో, సబ్బే విముత్తా, సబ్బే అఙ్గతో రస్మీనం నిక్ఖన్తత్తా అఙ్గీరసా. న కేవలఞ్చ బుద్ధానం ఏతానేవ సత్త నామాని అసఙ్ఖ్యేయ్యాని నామాని సగుణేన మహేసినోతి వుత్తం.

వేస్సవణో పన అత్తనో పాకటనామవసేన ఏవమాహ. తే జనాతి ఇధ ఖీణాసవా జనాతి అధిప్పేతా. అపిసుణాథాతి దేసనాసీసమత్తమేతం, అముసా అపిసుణా అఫరుసా మన్తభాణినోతి అత్థో. మహత్తాతి మహన్తభావం పత్తా. ‘‘మహన్తా’’తిపి పాఠో, మహన్తాతి అత్థో. వీతసారదాతి నిస్సారదా విగతలోమహంసా.

హితన్తి మేత్తాఫరణేన హితం. యం నమస్సన్తీతి ఏత్థ యన్తి నిపాతమత్తం. మహత్తన్తి మహన్తం. అయమేవ వా పాఠో, ఇదం వుత్తం హోతి ‘‘యే చాపి లోకే కిలేసనిబ్బానేన నిబ్బుతా యథాభూతం విపస్సిసుం, విజ్జాదిగుణసమ్పన్నఞ్చ హితం దేవమనుస్సానం గోతమం నమస్సన్తి, తే జనా అపిసుణా, తేసమ్పి నమత్థూ’’తి. అట్ఠకథాయం పన తే జనా అపిసుణాతి తే బుద్ధా అపిసుణాతి ఏవం పఠమగాథాయ బుద్ధానంయేవ వణ్ణో కథితో, తస్మా పఠమగాథా సత్తన్నం బుద్ధానం వసేన వుత్తా. దుతియగాథాయ ‘‘గోతమ’’న్తి దేసనాముఖమత్తమేతం. అయమ్పి హి సత్తన్నంయేవ వసేన వుత్తాతి వేదితబ్బా. అయఞ్హేత్థ అత్థో – లోకే పణ్డితా దేవమనుస్సా యం నమస్సన్తి గోతమం, తస్స చ తతో పురిమానఞ్చ బుద్ధానం నమత్థూతి.

౨౭౮. యతో ఉగ్గచ్ఛతీతి యతో ఠానతో ఉదేతి. ఆదిచ్చోతి అదితియా పుత్తో, వేవచనమత్తం వా ఏతం సూరియసద్దస్స. మహన్తం మణ్డలం అస్సాతి మణ్డలీమహా. యస్స చుగ్గచ్ఛమానస్సాతి యమ్హి ఉగ్గచ్ఛమానే. సంవరీపి నిరుజ్ఝతీతి రత్తి అన్తరధాయతి. యస్స చుగ్గతేతి యస్మిం ఉగ్గతే.

రహదోతి ఉదకరహదో. తత్థాతి యతో ఉగ్గచ్ఛతి సూరియో, తస్మిం ఠానే. సముద్దోతి యో సో రహదోతి వుత్తో, సో న అఞ్ఞో, అథ ఖో సముద్దో. సరితోదకోతి విసటోదకో, సరితా నానప్పకారా నదియో అస్స ఉదకే పవిట్ఠాతి వా సరితోదకో. ఏవం తం తత్థ జానన్తీతి తం రహదం తత్థ ఏవం జానన్తి. కిన్తి జానన్తి? సముద్దో సరితోదకోతి ఏవం జానన్తి.

ఇతోతి సినేరుతో వా తేసం నిసిన్నట్ఠానతో వా. జనోతి అయం మహాజనో. ఏకనామాతి ఇన్దనామేన ఏకనామా. సబ్బేసం కిర తేసం సక్కస్స దేవరఞ్ఞో నామమేవ నామమకంసు. అసీతి దస ఏకో చాతి ఏకనవుతిజనా. ఇన్దనామాతి ఇన్దోతి ఏవంనామా. బుద్ధం ఆదిచ్చబన్ధునన్తి కిలేసనిద్దాపగమనేనాపి బుద్ధం. ఆదిచ్చేన సమానగోత్తతాయపి ఆదిచ్చబన్ధునం. కుసలేన సమేక్ఖసీతి అనవజ్జేన నిపుణేన వా సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణేన మహాజనం ఓలోకేసి. అమనుస్సాపి తం వన్దన్తీతి అమనుస్సాపి తం ‘‘సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణేన మహాజనం ఓలోకేసీ’’తి వత్వా వన్దన్తి. సుతం నేతం అభిణ్హసోతి ఏతం అమ్హేహి అభిక్ఖణం సుతం. జినం వన్దథ గోతమం, జినం వన్దామ గోతమన్తి అమ్హేహి పుట్ఠా జినం వన్దామ గోతమన్తి వదన్తి.

౨౭౯. యేన పేతా పవుచ్చన్తీతి పేతా నామ కాలఙ్కతా, తే యేన దిసాభాగేన నీహరియన్తూతి వుచ్చన్తి. పిసుణా పిట్ఠిమంసికాతి పిసుణావాచా చేవ పిట్ఠిమంసం ఖాదన్తా వియ పరమ్ముఖా గరహకా చ. ఏతే చ యేన నీహరియన్తూతి వుచ్చన్తి, సబ్బేపి హేతే దక్ఖిణద్వారేన నీహరిత్వా దక్ఖిణతో నగరస్స డయ్హన్తు వా ఛిజ్జన్తు వా హఞ్ఞన్తు వాతి ఏవం వుచ్చన్తి. ఇతో సా దక్ఖిణా దిసాతి యేన దిసాభాగేన తే పేతా చ పిసుణాదికా చ నీహరియన్తూతి వుచ్చన్తి, ఇతో సా దక్ఖిణా దిసా. ఇతోతి సినేరుతో వా తేసం నిసిన్నట్ఠానతో వా. కుమ్భణ్డానన్తి తే కిర దేవా మహోదరా హోన్తి, రహస్సఙ్గమ్పి చ నేసం కుమ్భో వియ మహన్తం హోతి. తస్మా కుమ్భణ్డాతి వుచ్చన్తి.

౨౮౦. యత్థ చోగ్గచ్ఛతి సూరియోతి యస్మిం దిసాభాగే సూరియో అత్థం గచ్ఛతి.

౨౮౧. యేనాతి యేన దిసాభాగేన. మహానేరూతి మహాసినేరు పబ్బతరాజా. సుదస్సనోతి సోవణ్ణమయత్తా సున్దరదస్సనో. సినేరుస్స హి పాచీనపస్సం రజతమయం, దక్ఖిణపస్సం మణిమయం, పచ్ఛిమపస్సం ఫలికమయం, ఉత్తరపస్సం సోవణ్ణమయం, తం మనుఞ్ఞదస్సనం హోతి. తస్మా యేన దిసాభాగేన సినేరు సుదస్సనోతి అయమేత్థత్థో. మనుస్సా తత్థ జాయన్తీతి తత్థ ఉత్తరకురుమ్హి మనుస్సా జాయన్తి. అమమాతి వత్థాభరణపానభోజనాదీసుపి మమత్తవిరహితా. అపరిగ్గహాతి ఇత్థిపరిగ్గహేన అపరిగ్గహా. తేసం కిర ‘‘అయం మయ్హం భరియా’’తి మమత్తం న హోతి, మాతరం వా భగినిం వా దిస్వా ఛన్దరాగో నుప్పజ్జతి.

నపి నీయన్తి నఙ్గలాతి నఙ్గలానిపి తత్థ ‘‘కసికమ్మం కరిస్సామా’’తి న ఖేత్తం నీయన్తి. అకట్ఠపాకిమన్తి అకట్ఠే భూమిభాగే అరఞ్ఞే సయమేవ జాతం. తణ్డులప్ఫలన్తి తణ్డులావ తస్స ఫలం హోతి.

తుణ్డికీరే పచిత్వానాతి ఉక్ఖలియం ఆకిరిత్వా నిద్ధుమఙ్గారేన అగ్గినా పచిత్వా. తత్థ కిర జోతికపాసాణా నామ హోన్తి. అథ ఖో తే తయో పాసాణే ఠపేత్వా తం ఉక్ఖలిం ఆరోపేన్తి. పాసాణేహి తేజో సముట్ఠహిత్వా తం పచతి. తతో భుఞ్జన్తి భోజనన్తి తతో ఉక్ఖలితో భోజనమేవ భుఞ్జన్తి, అఞ్ఞో సూపో వా బ్యఞ్జనం వా న హోతి, భుఞ్జన్తానం చిత్తానుకూలోయేవస్స రసో హోతి. తే తం ఠానం సమ్పత్తానం దేన్తియేవ, మచ్ఛరియచిత్తం నామ న హోతి. బుద్ధపచ్చేకబుద్ధాదయోపి మహిద్ధికా తత్థ గన్త్వా పిణ్డపాతం గణ్హన్తి.

గావిం ఏకఖురం కత్వాతి గావిం గహేత్వా ఏకఖురం వాహనమేవ కత్వా. తం అభిరుయ్హ వేస్సవణస్స పరిచారకా యక్ఖా. అనుయన్తి దిసోదిసన్తి తాయ తాయ దిసాయ చరన్తి. పసుం ఏకఖురం కత్వాతి ఠపేత్వా గావిం అవసేసచతుప్పదజాతికం పసుం ఏకఖురం వాహనమేవ కత్వా దిసోదిసం అనుయన్తి.

ఇత్థిం వా వాహనం కత్వాతి యేభుయ్యేన గబ్భినిం మాతుగామం వాహనం కరిత్వా. తస్సా పిట్ఠియా నిసీదిత్వా చరన్తి. తస్సా కిర పిట్ఠి ఓనమితుం సహతి. ఇతరా పన ఇత్థియో యానే యోజేన్తి. పురిసం వాహనం కత్వాతి పురిసే గహేత్వా యానే యోజేన్తి. గణ్హన్తా చ సమ్మాదిట్ఠికే గహేతుం న సక్కోన్తి. యేభుయ్యేన పచ్చన్తిమమిలక్ఖువాసికే గణ్హన్తి. అఞ్ఞతరో కిరేత్థ జానపదో ఏకస్స థేరస్స సమీపే నిసీదిత్వా నిద్దాయతి, థేరో ‘‘ఉపాసక అతివియ నిద్దాయసీ’’తి పుచ్ఛి. ‘‘అజ్జ, భన్తే, సబ్బరత్తిం వేస్సవణదాసేహి కిలమితోమ్హీ’’తి ఆహ.

కుమారిం వాహనం కత్వాతి కుమారియో గహేత్వా ఏకఖురం వాహనం కత్వా రథే యోజేన్తి. కుమారవాహనేపి ఏసేవ నయో. పచారా తస్స రాజినోతి తస్స రఞ్ఞో పరిచారికా. హత్థియానం అస్సయానన్తి న కేవలం గోయానాదీనియేవ, హత్థిఅస్సయానాదీనిపి అభిరుహిత్వా విచరన్తి. దిబ్బం యానన్తి అఞ్ఞమ్పి నేసం బహువిధం దిబ్బయానం ఉపట్ఠితమేవ హోతి, ఏతాని తావ నేసం ఉపకప్పనయానాని. తే పన పాసాదే వరసయనమ్హి నిపన్నాపి పీఠసివికాదీసు చ నిసిన్నాపి విచరన్తి. తేన వుత్తం ‘‘పాసాదా సివికా చేవా’’తి. మహారాజస్స యసస్సినోతి ఏవం ఆనుభావసమ్పన్నస్స యసస్సినో మహారాజస్స ఏతాని యానాని నిబ్బత్తన్తి.

తస్స చ నగరా అహు అన్తలిక్ఖే సుమాపితాతి తస్స రఞ్ఞో ఆకాసే సుట్ఠు మాపితా ఏతే ఆటానాటాదికా నగరా అహేసుం, నగరాని భవింసూతి అత్థో. ఏకఞ్హిస్స నగరం ఆటానాటా నామ ఆసి, ఏకం కుసినాటా నామ, ఏకం పరకుసినాటా నామ, ఏకం నాటసూరియా నామ, ఏకం పరకుసిటనాటా నామ.

ఉత్తరేన కసివన్తోతి తస్మిం ఠత్వా ఉజుం ఉత్తరదిసాయ కసివన్తో నామ అఞ్ఞం నగరం. జనోఘమపరేన చాతి ఏతస్స అపరభాగే జనోఘం నామ అఞ్ఞం నగరం. నవనవతియోతి అఞ్ఞమ్పి నవనవతియో నామ ఏకం నగరం. అపరం అమ్బరఅమ్బరవతియో నామ. ఆళకమన్దాతి అపరమ్పి ఆళకమన్దా నామ రాజధానీ.

తస్మా కువేరో మహారాజాతి అయం కిర అనుప్పన్నే బుద్ధే కువేరో నామ బ్రాహ్మణో హుత్వా ఉచ్ఛువప్పం కారేత్వా సత్త యన్తాని యోజేసి. ఏకిస్సాయ యన్తసాలాయ ఉట్ఠితం ఆయం ఆగతాగతస్స మహాజనస్స దత్వా పుఞ్ఞం అకాసి. అవసేససాలాహి తత్థేవ బహుతరో ఆయో ఉట్ఠాసి, సో తేన పసీదిత్వా అవసేససాలాసుపి ఉప్పజ్జనకం గహేత్వా వీసతి వస్ససహస్సాని దానం అదాసి. సో కాలం కత్వా చాతుమహారాజికేసు కువేరో నామ దేవపుత్తో జాతో. అపరభాగే విసాణాయ రాజధానియా రజ్జం కారేసి. తతో పట్ఠాయ వేస్సవణోతి వుచ్చతి.

పచ్చేసన్తో పకాసేన్తీతి పటిఏసన్తో విసుం విసుం అత్థే ఉపపరిక్ఖమానా అనుసాసమానా అఞ్ఞే ద్వాదస యక్ఖరట్ఠికా పకాసేన్తి. తే కిర యక్ఖరట్ఠికా సాసనం గహేత్వా ద్వాదసన్నం యక్ఖదోవారికానం నివేదేన్తి. యక్ఖదోవారికా తం సాసనం మహారాజస్స నివేదేన్తి. ఇదాని తేసం యక్ఖరట్ఠికానం నామం దస్సేన్తో తతోలాతిఆదిమాహ. తేసు కిర ఏకో తతోలా నామ, ఏకో తత్తలా నామ, ఏకో తతోతలా నామ, ఏకో ఓజసి నామ, ఏకో తేజసి నామ, ఏకో తతోజసీ నామ. సూరో రాజాతి ఏకో సూరో నామ, ఏకో రాజా నామ, ఏకో సూరోరాజా నామ, అరిట్ఠో నేమీతి ఏకో అరిట్ఠో నామ, ఏకో నేమి నామ, ఏకో అరిట్ఠనేమి నామ.

రహదోపి తత్థ ధరణీ నామాతి తత్థ పనేకో నామేన ధరణీ నామ ఉదకరహదో అత్థి, పణ్ణాసయోజనా మహాపోక్ఖరణీ అత్థీతి వుత్తం హోతి. యతో మేఘా పవస్సన్తీతి యతో పోక్ఖరణితో ఉదకం గహేత్వా మేఘా పవస్సన్తి. వస్సా యతో పతాయన్తీతి యతో వుట్ఠియో అవత్థరమానా నిగచ్ఛన్తి. మేఘేసు కిర ఉట్ఠితేసు తతో పోక్ఖరణితో పురాణఉదకం భస్సతి. ఉపరి మేఘో ఉట్ఠహిత్వా తం పోక్ఖరణిం నవోదకేన పూరేతి. పురాణోదకం హేట్ఠిమం హుత్వా నిక్ఖమతి. పరిపుణ్ణాయ పోక్ఖరణియా వలాహకా విగచ్ఛన్తి. సభాపీతి సభా. తస్సా కిర పోక్ఖరణియా తీరే సాలవతియా నామ లతాయ పరిక్ఖిత్తో ద్వాదసయోజనికో రతనమణ్డపో అత్థి, తం సన్ధాయేతం వుత్తం.

పయిరుపాసన్తీతి నిసీదన్తి. తత్థ నిచ్చఫలా రుక్ఖాతి తస్మిం ఠానే తం మణ్డపం పరివారేత్వా సదా ఫలితా అమ్బజమ్బుఆదయో రుక్ఖా నిచ్చపుప్ఫితా చ చమ్పకమాలాదయోతి దస్సేతి. నానాదిజగణాయుతాతి వివిధపక్ఖిసఙ్ఘసమాకులా. మయూరకోఞ్చాభిరుదాతి మయూరేహి కోఞ్చసకుణేహి చ అభిరుదా ఉపగీతా.

జీవఞ్జీవకసద్దేత్థాతి ‘‘జీవ జీవా’’తి ఏవం విరవన్తానం జీవఞ్జీవకసకుణానమ్పి ఏత్థ సద్దో అత్థి. ఓట్ఠవచిత్తకాతి ‘‘ఉట్ఠేహి, చిత్త, ఉట్ఠేహి చిత్తా’’తి ఏవం వస్సమానా ఉట్ఠవచిత్తకసకుణాపి తత్థ విచరన్తి. కుక్కుటకాతి వనకుక్కుటకా. కుళీరకాతి సువణ్ణకక్కటకా. వనేతి పదుమవనే. పోక్ఖరసాతకాతి పోక్ఖరసాతకా నామ సకుణా.

సుకసాళికసద్దేత్థాతి సుకానఞ్చ సాళికానఞ్చ సద్దో ఏత్థ. దణ్డమాణవకాని చాతి మనుస్సముఖసకుణా. తే కిర ద్వీహి హత్థేహి సువణ్ణదణ్డం గహేత్వా ఏకం పోక్ఖరపత్తం అక్కమిత్వా అనన్తరే పోక్ఖరపత్తే సువణ్ణదణ్డం నిక్ఖిపన్తా విచరన్తి. సోభతి సబ్బకాలం సాతి సా పోక్ఖరణీ సబ్బకాలం సోభతి. కువేరనళినీతి కువేరస్స నళినీ పదుమసరభూతా, సా ధరణీ నామ పోక్ఖరణీ సదా నిరన్తరం సోభతి.

౨౮౨. యస్స కస్సచీతి ఇదం వేస్సవణో ఆటానాటియం రక్ఖం నిట్ఠపేత్వా తస్సా పరికమ్మం దస్సేన్తో ఆహ. తత్థ సుగ్గహితాతి అత్థఞ్చ బ్యఞ్జనఞ్చ పరిసోధేత్వా సుట్ఠు ఉగ్గహితా. సమత్తా పరియాపుతాతి పదబ్యఞ్జనాని అహాపేత్వా పరిపుణ్ణం ఉగ్గహితా. అత్థమ్పి పాళిమ్పి విసంవాదేత్వా సబ్బసో వా పన అప్పగుణం కత్వా భణన్తస్స హి పరిత్తం తేజవన్తం న హోతి, సబ్బసో పగుణం కత్వా భణన్తస్సేవ తేజవన్తం హోతి. లాభహేతు ఉగ్గహేత్వా భణన్తస్సాపి అత్థం న సాధేతి, నిస్సరణపక్ఖే ఠత్వా మేత్తం పురేచారికం కత్వా భణన్తస్సేవ అత్థాయ హోతీతి దస్సేతి. యక్ఖపచారోతి యక్ఖపరిచారకో.

వత్థుం వాతి ఘరవత్థుం వా. వాసం వాతి తత్థ నిబద్ధవాసం వా. సమితిన్తి సమాగమం. అనావయ్హన్తి న ఆవాహయుత్తం. అవివయ్హన్తి న వివాహయుత్తం. తేన సహ ఆవాహవివాహం న కరేయ్యున్తి అత్థో. అత్తాహిపి పరిపుణ్ణాహీతి ‘‘కళారక్ఖి కళారదన్తా’’తి ఏవం ఏతేసం అత్తభావం ఉపనేత్వా వుత్తాహి పరిపుణ్ణబ్యఞ్జనాహి పరిభాసాహి పరిభాసేయ్యుం యక్ఖఅక్కోసేహి నామ అక్కోసేయ్యున్తి అత్థో. రిత్తమ్పిస్స పత్తన్తి భిక్ఖూనం పత్తసదిసమేవ లోహపత్తం హోతి. తం సీసే నిక్కుజ్జితం యావ గలవాటకా భస్సతి. అథ నం మజ్ఝే అయోఖీలేన ఆకోటేన్తి.

చణ్డాతి కోధనా. రుద్ధాతి విరుద్ధా. రభసాతి కరణుత్తరియా. నేవ మహారాజానం ఆదియన్తీతి వచనం న గణ్హన్తి, ఆణం న కరోన్తి. మహారాజానం పురిసకానన్తి అట్ఠవీసతియక్ఖసేనాపతీనం. పురిసకానన్తి యక్ఖసేనాపతీనం యే మనస్సా తేసం. అవరుద్ధా నామాతి పచ్చామిత్తా వేరినో. ఉజ్ఝాపేతబ్బన్తి పరిత్తం వత్వా అమనుస్సే పటిక్కమాపేతుం అసక్కోన్తేన ఏతేసం యక్ఖానం ఉజ్ఝాపేతబ్బం, ఏతే జానాపేతబ్బాతి అత్థో.

పరిత్తపరికమ్మకథా

ఇధ పన ఠత్వా పరిత్తస్స పరికమ్మం కథేతబ్బం. పఠమమేవ హి ఆటానాటియసుత్తం న భణితబ్బం, మేత్తసుత్తం ధజగ్గసుత్తం రతనసుత్తన్తి ఇమాని సత్తాహం భణితబ్బాని. సచే ముఞ్చతి, సున్దరం. నో చే ముఞ్చతి, ఆటానాటియసుత్తం భణితబ్బం, తం భణన్తేన భిక్ఖునా పిట్ఠం వా మంసం వా న ఖాదితబ్బం, సుసానే న వసితబ్బం. కస్మా? అమనుస్సా ఓకాసం లభన్తి. పరిత్తకరణట్ఠానం హరితుపలిత్తం కారేత్వా తత్థ పరిసుద్ధం ఆసనం పఞ్ఞపేత్వా నిసీదితబ్బం.

పరిత్తకారకో భిక్ఖు విహారతో ఘరం నేన్తేహి ఫలకావుధేహి పరివారేత్వా నేతబ్బో. అబ్భోకాసే నిసీదిత్వా న వత్తబ్బం, ద్వారవాతపానాని పిదహిత్వా నిసిన్నేన ఆవుధహత్థేహి సంపరివారితేన మేత్తచిత్తం పురేచారికం కత్వా వత్తబ్బం. పఠమం సిక్ఖాపదాని గాహాపేత్వా సీలే పతిట్ఠితస్స పరిత్తం కాతబ్బం. ఏవమ్పి మోచేతుం అసక్కోన్తేన విహారం ఆనేత్వా చేతియఙ్గణే నిపజ్జాపేత్వా ఆసనపూజం కారేత్వా దీపే జాలాపేత్వా చేతియఙ్గణం సమ్మజ్జిత్వా మఙ్గలకథా వత్తబ్బా. సబ్బసన్నిపాతో ఘోసేతబ్బో. విహారస్స ఉపవనే జేట్ఠకరుక్ఖో నామ హోతి, తత్థ భిక్ఖుసఙ్ఘో తుమ్హాకం ఆగమనం పటిమానేతీతి పహిణితబ్బం. సబ్బసన్నిపాతట్ఠానే అనాగన్తుం నామ న లబ్భతి. తతో అమనుస్సగహితకో ‘‘త్వం కో నామా’’తి పుచ్ఛితబ్బో. నామే కథితే నామేనేవ ఆలపితబ్బో. ఇత్థన్నామ తుయ్హం మాలాగన్ధాదీసు పత్తి ఆసనపూజాయ పత్తి పిణ్డపాతే పత్తి, భిక్ఖుసఙ్ఘేన తుయ్హం పణ్ణాకారత్థాయ మహామఙ్గలకథా వుత్తా, భిక్ఖుసఙ్ఘే గారవేన ఏతం ముఞ్చాహీతి మోచేతబ్బో. సచే న ముఞ్చతి, దేవతానం ఆరోచేతబ్బం ‘‘తుమ్హే జానాథ, అయం అమనుస్సో అమ్హాకం వచనం న కరోతి, మయం బుద్ధఆణం కరిస్సామా’’తి పరిత్తం కాతబ్బం. ఏతం తావ గిహీనం పరికమ్మం. సచే పన భిక్ఖు అమనుస్సేన గహితో హోతి, ఆసనాని ధోవిత్వా సబ్బసన్నిపాతం ఘోసాపేత్వా గన్ధమాలాదీసు పత్తిం దత్వా పరిత్తం భణితబ్బం. ఇదం భిక్ఖూనం పరికమ్మం.

విక్కన్దితబ్బన్తి సబ్బసన్నిపాతం ఘోసాపేత్వా అట్ఠవీసతి యక్ఖసేనాపతయో కన్దితబ్బా. విరవితబ్బన్తి ‘‘అయం యక్ఖో గణ్హాతీ’’తిఆదీని భణన్తేన తేహి సద్ధిం కథేతబ్బం. తత్థ గణ్హాతీతి సరీరే అధిముచ్చతి. ఆవిసతీతి తస్సేవ వేవచనం. అథ వా లగ్గతి న అపేతీతి వుత్తం హోతి. హేఠేతీతి ఉప్పన్నం రోగం వడ్ఢేన్తో బాధతి. విహేఠేతీతి తస్సేవ వేవచనం. హింసతీతి అప్పమంసలోహితం కరోన్తో దుక్ఖాపేతి. విహింసతీతి తస్సేవ వేవచనం. న ముఞ్చతీతి అప్పమాదగాహో హుత్వా ముఞ్చితుం న ఇచ్ఛతి, ఏవం ఏతేసం విరవితబ్బం.

౨౮౩. ఇదాని యేసం ఏవం విరవితబ్బం, తే దస్సేతుం కతమేసం యక్ఖానన్తిఆదిమాహ. తత్థ ఇన్దో సోమోతిఆదీని తేసం నామాని. తేసు వేస్సామిత్తోతి వేస్సామిత్తపబ్బతవాసీ ఏకో యక్ఖో. యుగన్ధరోపి యుగన్ధరపబ్బతవాసీయేవ. హిరి నేత్తి చ మన్దియోతి హిరి చ నేత్తి చ మన్దియో చ. మణి మాణి వరో దీఘోతి మణి చ మాణి చ వరో చ దీఘో చ. అథో సేరీసకో సహాతి తేహి సహ అఞ్ఞో సేరీసకో నామ. ‘‘ఇమేసం యక్ఖానం…పే… ఉజ్ఝాపేతబ్బ’’న్తి అయం యక్ఖో ఇమం హేఠేతి విహేఠేతి న ముఞ్చతీతి ఏవం ఏతేసం యక్ఖసేనాపతీనం ఆరోచేతబ్బం. తతో తే భిక్ఖుసఙ్ఘో అత్తనో ధమ్మఆణం కరోతి, మయమ్పి అమ్హాకం యక్ఖరాజఆణం కరోమాతి ఉస్సుక్కం కరిస్సన్తి. ఏవం అమనుస్సానం ఓకాసో న భవిస్సతి, బుద్ధసావకానం ఫాసువిహారో చ భవిస్సతీతి దస్సేన్తో ‘‘అయం ఖో సా, మారిస, ఆటానాటియా రక్ఖా’’తిఆదిమాహ. తం సబ్బం, తతో పరఞ్చ ఉత్తానత్థమేవాతి.

సుమఙ్గలవిలాసినియా దీఘనికాయట్ఠకథాయ

ఆటానాటియసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.