౭. మహాసమయసుత్తవణ్ణనా

నిదానవణ్ణనా

౩౩౧. ఏవం మే సుతన్తి మహాసమయసుత్తం. తత్రాయమపుబ్బపదవణ్ణనా – సక్కేసూతి అమ్బట్ఠసుత్తే వుత్తేన ఉప్పత్తినయేన ‘‘సక్యా వత, భో కుమారా’’తి ఉదానం పటిచ్చ సక్కాతి లద్ధనామానం రాజకుమారానం నివాసో ఏకోపి జనపదో రుళ్హీసద్దేన ‘‘సక్కా’’తి వుచ్చతి, తస్మిం సక్కేసు జనపదే. మహావనేతి సయంజాతే అరోపితే హిమవన్తేన సద్ధిం ఏకాబద్ధే మహతి వనే. సబ్బేహేవ అరహన్తేహీతి ఇమం సుత్తం కథితదివసేయేవ పత్తఅరహత్తేహి.

తత్రాయం అనుపుబ్బికథా – సాకియకోలియా కిర కపిలవత్థునగరస్స చ కోలియనగరస్స చ అన్తరే రోహిణిం నామ నదిం ఏకేనేవ ఆవరణేన బన్ధాపేత్వా సస్సాని కరోన్తి, అథ జేట్ఠమూలమాసే సస్సేసు మిలాయన్తేసు ఉభయనగరవాసికానమ్పి కమ్మకరా సన్నిపతింసు. తత్థ కోలియనగరవాసినో ఆహంసు – ‘‘ఇదం ఉదకం ఉభతో హరియమానం న తుమ్హాకం న అమ్హాకం పహోస్సతి, అమ్హాకం పన సస్సం ఏకేన ఉదకేనేవ నిప్ఫజ్జిస్సతి, ఇదం ఉదకం అమ్హాకం దేథా’’తి. కపిలవత్థునగరవాసినో ఆహంసు – ‘‘తుమ్హేసు కోట్ఠే పూరేత్వా ఠితేసు మయం రత్తసువణ్ణనీలమణికాళకహాపణే చ గహేత్వా పచ్ఛిపసిబ్బకాదిహత్థా న సక్ఖిస్సామ తుమ్హాకం ఘరద్వారే విచరితుం, అమ్హాకమ్పి సస్సం ఏకేనేవ ఉదకేన నిప్ఫజ్జిస్సతి, ఇదం ఉదకం అమ్హాకం దేథా’’తి. ‘‘న మయం దస్సామా’’తి. ‘‘మయమ్పి న దస్సామా’’తి. ఏవం కలహం వడ్ఢేత్వా ఏకో ఉట్ఠాయ ఏకస్స పహారం అదాసి, సోపి అఞ్ఞస్సాతి ఏవం అఞ్ఞమఞ్ఞం పహరిత్వా రాజకులానం జాతిం ఘట్టేత్వా కలహం వడ్ఢయింసు.

కోలియకమ్మకరా వదన్తి – ‘‘తుమ్హే కపిలవత్థువాసికే గహేత్వా గజ్జథ, యే సోణసిఙ్గాలాదయో వియ అత్తనో భగినీహి సద్ధిం సంవసింసు. ఏతేసం హత్థినో చ అస్సా చ ఫలకావుధాని చ అమ్హాకం కిం కరిస్సన్తీ’’తి? సాకియకమ్మకరాపి వదన్తి – ‘‘తుమ్హే దాని కుట్ఠినో దారకే గహేత్వా గజ్జథ, యే అనాథా నిగ్గతికా తిరచ్ఛానా వియ కోలరుక్ఖే వసింసు, ఏతేసం హత్థినో చ అస్సా చ ఫలకావుధాని చ అమ్హాకం కిం కరిస్సన్తీ’’తి? తే గన్త్వా తస్మిం కమ్మే నియుత్తఅమచ్చానం కథేసుం, అమచ్చా రాజకులానం కథేసుం, తతో సాకియా – ‘‘భగినీహి సద్ధిం సంవాసికానం థామఞ్చ బలఞ్చ దస్సేస్సామా’’తి యుద్ధసజ్జా నిక్ఖమింసు. కోలియాపి – ‘‘కోలరుక్ఖవాసీనం థామఞ్చ బలఞ్చ దస్సేస్సామా’’తి యుద్ధసజ్జా నిక్ఖమింసు.

భగవాపి రత్తియా పచ్చూససమయేవ మహాకరుణాసమాపత్తితో వుట్ఠాయ లోకం వోలోకేన్తో ఇమే ఏవం యుద్ధసజ్జే నిక్ఖమన్తే అద్దస. దిస్వా – ‘‘మయి గతే అయం కలహో వూపసమిస్సతి ను ఖో ఉదాహు నో’’తి ఉపధారేన్తో – ‘‘అహమేత్థ గన్త్వా కలహవూపసమనత్థం తీణి జాతకాని కథేస్సామి, తతో కలహో వూపసమిస్సతి. అథ సామగ్గిదీపనత్థాయ ద్వే జాతకాని కథేత్వా అత్తదణ్డసుత్తం దేసేస్సామి. దేసనం సుత్వా ఉభయనగరవాసినోపి అడ్ఢతియాని అడ్ఢతియాని కుమారసతాని దస్సన్తి, అహం తే పబ్బజిస్సామి, తదా మహాసమాగమో భవిస్సతీ’’తి సన్నిట్ఠానమకాసి. తస్మా ఇమేసు యుద్ధసజ్జేసు నిక్ఖమన్తేసు కస్సచి అనారోచేత్వా సయమేవ పత్తచీవరమాదాయ గన్త్వా ద్విన్నం సేనానం అన్తరే ఆకాసే పల్లఙ్కం ఆభుజిత్వా ఛబ్బణ్ణరస్మియో విస్సజ్జేత్వా నిసీది.

కపిలవత్థువాసినో భగవన్తం దిస్వావ – ‘‘అమ్హాకం ఞాతిసేట్ఠో సత్థా ఆగతో, దిట్ఠో ను ఖో తేన అమ్హాకం కలహకారణభావో’’తి చిన్తేత్వా – ‘‘న ఖో పన సక్కా భగవతి ఆగతే అమ్హేహి పరస్స సరీరే సత్థం పాతేతుం, కోలియనగరవాసినో అమ్హే హనన్తు వా పచన్తు వా’’తి ఆవుధాని ఛడ్డేత్వా భగవన్తం వన్దిత్వా నిసీదింసు. కోలియనగరవాసినోపి తథేవ చిన్తేత్వా ఆవుధాని ఛడ్డేత్వా భగవన్తం వన్దిత్వా నిసీదింసు.

భగవా జానన్తోవ – ‘‘కస్మా ఆగతత్థ మహారాజా’’తి పుచ్ఛి. భగవా, న తిత్థకీళాయ న పబ్బతకీళాయ న నదీకీళాయ న గిరిదస్సనత్థం, ఇమస్మిం పన ఠానే సఙ్గామం పచ్చుపట్ఠపేత్వా ఆగతమ్హాతి. కిం నిస్సాయ వో కలహో మహారాజాతి? ఉదకం, భన్తేతి. ఉదకం కిం అగ్ఘతి మహారాజాతి? అప్పగ్ఘం, భన్తేతి. పథవీ నామ కిం అగ్ఘతి మహారాజాతి? అనగ్ఘా, భన్తేతి. ఖత్తియా కిం అగ్ఘన్తి మహారాజాతి? ఖత్తియా నామ అనగ్ఘా భన్తేతి. అప్పమూలకం ఉదకం నిస్సాయ కిమత్థం అనగ్ఘే ఖత్తియే నాసేథ, మహారాజాతి? ‘‘కలహే అస్సాదో నామ నత్థి, కలహవసేన మహారాజా అట్ఠానే వేరం కత్వా ఏకాయ రుక్ఖదేవతాయ కాళసీహేన సద్ధిం బద్ధాఘాతో సకలమ్పి ఇమం కప్పం అనుప్పత్తోయేవా’’తి వత్వా ఫన్దనజాతకం కథేసి. తతో ‘‘పరపత్తియేన నామ మహారాజా న భవితబ్బం. పరపత్తియా హుత్వా హి ఏకస్స ససకస్స కథాయ తియోజనసహస్సవిత్థతే హిమవన్తే చతుప్పదగణా మహాసముద్దం పక్ఖన్దినో అహేసుం. తస్మా పరపత్తియేన న భవితబ్బ’’న్తి వత్వా పథవీఉన్ద్రియజాతకం కథేసి. తతో – ‘‘కదాచి, మహారాజా, దుబ్బలోపి మహబ్బలస్స రన్ధం వివరం పస్సతి, కదాచి మహబ్బలో దుబ్బలస్స. లటుకికాపి హి సకుణికా హత్థినాగం ఘాతేసీ’’తి వత్వా లటుకికజాతకం కథేసి. ఏవం కలహవూపసమత్థాయ తీణి జాతకాని కథేత్వా సామగ్గిపరిదీపనత్థాయ ద్వే జాతకాని కథేసి. కథం? సమగ్గానఞ్హి మహారాజా కోచి ఓతారం నామ పస్సితుం న సక్కోతీతి వత్వా రుక్ఖధమ్మజాతకం కథేసి. తతో ‘‘సమగ్గానం మహారాజా కోచి వివరం పస్సితుం నాసక్ఖి. యదా పన అఞ్ఞమఞ్ఞం వివాదమకంసు, అథ తే నేసాదపుత్తో జీవితా వోరోపేత్వా ఆదాయ గతో. వివాదే అస్సాదో నామ నత్థీ’’తి వత్వా వట్టకజాతకం కథేసి. ఏవం ఇమాని పఞ్చ జాతకాని కథేత్వా అవసానే అత్తదణ్డసుత్తం కథేసి.

రాజానో పసన్నా – ‘‘సచే సత్థా నాగమిస్స, మయం సహత్థా అఞ్ఞమఞ్ఞంయేవ వధిత్వా లోహితనదిం పవత్తయిస్సామ, అమ్హాకం పుత్తభాతరో గేహద్వారే న పస్సేయ్యామ, సాసనపటిసాసనమ్పి నో ఆహరణకో న భవిస్సతి. సత్థారం నిస్సాయ నో జీవితం లద్ధం. సచే పన సత్థా అగారం అజ్ఝావసిస్స, ద్విసహస్సదీపపరివారేసు చతూసు మహాదీపేసు రజ్జమస్స హత్థగతం అభవిస్స, అతిరేకసహస్సం ఖో పనస్స పుత్తా అభవిస్సంసు, తతో ఖత్తియపరివారోవ అవిచరిస్స. తం ఖో పనేస సమ్పత్తిం పహాయ నిక్ఖమిత్వా సమ్బోధిం పత్తో, ఇదానిపి ఖత్తియపరివారోయేవ విచరతూ’’తి ఉభయనగరవాసినో అడ్ఢతియాని అడ్ఢతియాని కుమారసతాని అదంసు. భగవా తే పబ్బాజేత్వా మహావనం అగమాసి. తేసం గరుగారవవసేన న అత్తనో రుచియా పబ్బజితానం అనభిరతి ఉప్పజ్జి. పురాణదుతియికాయోపి నేసం ‘‘అయ్యపుత్తా ఉక్కణ్ఠన్తు, ఘరావాసో న సణ్ఠాతీ’’తిఆదీని వత్వా సాసనం పేసేన్తి. తే అతిరేకతరం ఉక్కణ్ఠింసు.

భగవా ఆవజ్జన్తో తేసం అనభిరతభావం ఞత్వా ‘‘ఇమే భిక్ఖూ మాదిసేన బుద్ధేన సద్ధిం ఏకతో వసన్తా ఉక్కణ్ఠన్తి, హన్ద నేసం కుణాలదహస్స వణ్ణం కథేత్వా తత్థ నేత్వా అనభిరతిం వినోదేస్సామీ’’తి కుణాలదహస్స వణ్ణం కథేసి. తే తం దట్ఠుకామా అహేసుం. దట్ఠుకామత్థ, భిక్ఖవే, కుణాలదహన్తి? ఆమ భగవాతి. యది ఏవం, ఏథ, గచ్ఛామాతి. ఇద్ధిమన్తానం భగవా గమనట్ఠానం మయం కథం గమిస్సామాతి? తుమ్హే గన్తుకామా హోథ, అహం మమానుభావేన గహేత్వా గమిస్సామీతి. సాధు, భన్తేతి. అథ భగవా పఞ్చ భిక్ఖుసతాని గహేత్వా ఆకాసే ఉప్పతిత్వా కుణాలదహే పతిట్ఠాయ తే భిక్ఖూ ఆహ – ‘‘భిక్ఖవే, ఇమస్మిం కుణాలదహే యేసం మచ్ఛానం నామం న జానాథ, తేసం నామం పుచ్ఛథా’’తి.

తే పుచ్ఛింసు, భగవా పుచ్ఛితపుచ్ఛితం కథేసి. న కేవలం మచ్ఛానంయేవ, తస్మిం వనసణ్డే రుక్ఖానమ్పి పబ్బతపాదే ద్విపదచతుప్పదసకుణానమ్పి నామాని పుచ్ఛాపేత్వా కథేసి. అథ ద్వీహి సకుణేహి ముఖతుణ్డకేన డంసిత్వా గహితదణ్డకే నిసిన్నో కుణాలసకుణరాజా పురతో పచ్ఛతో ఉభోసు పస్సేసు సకుణసఙ్ఘపరివుతో ఆగచ్ఛతి. భిక్ఖూ తం దిస్వా – ‘‘ఏస, భన్తే, ఇమేసం సకుణానం రాజా భవిస్సతి, పరివారా ఏతే ఏతస్సా’’తి మఞ్ఞామాతి. ఏవమేవ, భిక్ఖవే, అయమ్పి మమ వంసో మమ పవేణీతి. ఇదాని తావ మయం, భన్తే, ఏతే సకుణే పస్సామ. యం పన భగవా ‘‘అయమ్పి మమ వంసో మమ పవేణీ’’తి ఆహ, తం సోతుకామమ్హాతి. సోతుకామత్థ భిక్ఖవేతి? ఆమ, భగవాతి. తేన హి సుణాథాతి తీహి గాథాసతేహి మణ్డేత్వా కుణాలజాతకం కథేన్తో అనభిరతిం వినోదేసి. దేసనాపరియోసానే సబ్బేపి సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహింసు, మగ్గేనేవ చ నేసం ఇద్ధిపి ఆగతా. భగవా – ‘‘హోతు తావ ఏత్తకం ఏతేసం భిక్ఖూన’’న్తి ఆకాసే ఉప్పతిత్వా మహావనమేవ అగమాసి. తేపి భిక్ఖూ గమనకాలే దసబలస్స ఆనుభావేన గన్త్వా ఆగమనకాలే అత్తనో ఆనుభావేన భగవన్తం పరివారేత్వా మహావనే ఓతరింసు.

భగవా పఞ్ఞత్తాసనే నిసీదిత్వా తే భిక్ఖూ ఆమన్తేత్వా – ‘‘ఏథ, భిక్ఖవే, నిసీదథ, ఉపరిమగ్గత్తయవజ్ఝానం వో కిలేసానం పహానాయ కమ్మట్ఠానం కథేస్సామీ’’తి కమ్మట్ఠానం కథేసి. భిక్ఖూ చిన్తేసుం – ‘‘భగవా అమ్హాకం అనభిరతభావం ఞత్వా కుణాలదహం నేత్వా అనభిరతిం వినోదేసి, తత్థ సోతాపత్తిఫలప్పత్తానం నో ఇదాని ఇధ తిణ్ణం మగ్గానం కమ్మట్ఠానం అదాసి, న ఖో పనమ్హేహి ‘సోతాపన్నా మయ’న్తి వీతినామేతుం వట్టతి, ఉత్తమపురిససదిసేహి నో భవితుం వట్టతీ’’తి తే దసబలస్స పాదే వన్దిత్వా ఉట్ఠాయ నిసీదనం పప్ఫోటేత్వా విసుం విసుం పబ్భారరుక్ఖమూలేసు నిసీదింసు.

భగవా చిన్తేసి – ‘‘ఇమే భిక్ఖూ పకతియాపి అవిస్సట్ఠకమ్మట్ఠానా, లద్ధుపాయస్స పన భిక్ఖునో కిలమనకారణం నామ నత్థి. గచ్ఛన్తా గచ్ఛన్తా చ విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరహత్తం పత్వా – ‘‘అత్తనా అత్తనా పటిలద్ధగుణం ఆరోచేస్సామా’తి మమ సన్తికం ఆగమిస్సన్తి. ఏతేసు ఆగతేసు దససహస్సచక్కవాళే దేవతా ఏకచక్కవాళే సన్నిపతిస్సన్తి, మహాసమయో భవిస్సతి, వివిత్తే ఓకాసే మయా నిసీదితుం వట్టతీ’’తి. తతో వివిత్తే ఓకాసే బుద్ధాసనం పఞ్ఞపేత్వా నిసీది.

సబ్బపఠమం కమ్మట్ఠానం గహేత్వా గతథేరో సహ పటిసమ్భిదాహి అరహత్తం పాపుణి. తతో అపరో తతో అపరోతి పఞ్చసతాపి పదుమినియం పదుమాని వియ వికసింసు. సబ్బపఠమం అరహత్తప్పత్తభిక్ఖు – ‘‘భగవతో ఆరోచేస్సామీ’’తి పల్లఙ్కం వినిబ్భుజిత్వా నిసీదనం పప్ఫోటేత్వా ఉట్ఠాయ దసబలాభిముఖో అహోసి. ఏవం అపరోపి అపరోపీతి పఞ్చసతాపి భత్తసాలం పవిసన్తా వియ పటిపాటియావ ఆగమంసు. పఠమం ఆగతో వన్దిత్వా నిసీదనం పఞ్ఞపేత్వా ఏకమన్తం నిసీదిత్వా పటిలద్ధగుణం ఆరోచేతుకామో – ‘‘అత్థి ను ఖో అఞ్ఞో కోచి, నత్థీ’’తి నివత్తిత్వా ఆగమనమగ్గం ఓలోకేన్తో అపరమ్పి అద్దస అపరమ్పి అద్దస. ఇతి సబ్బేపి తే ఆగన్త్వా ఏకమన్తం నిసీదిత్వా అయం ఇమస్స హరాయమానో న కథేసి, అయం ఇమస్స హరాయమానో న కథేసీతి. ఖీణాసవానం కిర ద్వే ఆకారా హోన్తి – ‘‘అహో వత మయా పటిలద్ధగుణం సదేవకో లోకో ఖిప్పమేవ పటివిజ్ఝేయ్యా’’తి చిత్తం ఉప్పజ్జతి. పటిలద్ధభావం పన నిధిలద్ధపురిసో వియ న అఞ్ఞస్స ఆరోచేతుకామో హోతి.

ఏవం ఓసీదమత్తే పన తస్మిం అరియమణ్డలే పాచీనయుగన్ధరపరిక్ఖేపతో అబ్భా, మహికా, ధూమో, రజో, రాహూతి ఇమేహి ఉపక్కిలేసేహి విప్పముత్తం బుద్ధుప్పాదపటిమణ్డితస్స లోకస్స రామణేయ్యకదస్సనత్థం పాచీనదిసాయ ఉక్ఖిత్తరజతమయమహాఆదాసమణ్డలం వియ, నేమివట్టియం గహేత్వా పరివత్తియమానరజతచక్కసస్సిరికం పుణ్ణచన్దమణ్డలం ఉల్లఙ్ఘిత్వా అనిలపథం పటిపజ్జిత్థ. ఇతి ఏవరూపే ఖణే లయే ముహుత్తే భగవా సక్కేసు విహరతి కపిలవత్థుస్మిం మహావనే మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం పఞ్చమత్తేహి భిక్ఖుసతేహి సబ్బేహేవ అరహన్తేహి.

తత్థ భగవాపి మహాసమ్మతస్స వంసే ఉప్పన్నో, తేపి పఞ్చసతా భిక్ఖూ మహాసమ్మతస్స కులే ఉప్పన్నా. భగవాపి ఖత్తియగబ్భే జాతో, తేపి ఖత్తియగబ్భే జాతా. భగవాపి రాజపబ్బజితో, తేపి రాజపబ్బజితా. భగవాపి సేతచ్ఛత్తం పహాయ హత్థగతం చక్కవత్తిరజ్జం నిస్సజ్జేత్వా పబ్బజితో, తేపి సేతచ్ఛత్తం పహాయ హత్థగతాని రజ్జాని నిస్సజ్జేత్వా పబ్బజితా. ఇతి భగవా పరిసుద్ధే ఓకాసే పరిసుద్ధే రత్తిభాగే సయం పరిసుద్ధో పరిసుద్ధపరివారో వీతరాగో వీతరాగపరివారో వీతదోసో వీతదోసపరివారో వీతమోహో వీతమోహపరివారో నిత్తణ్హో నిత్తణ్హపరివారో నిక్కిలేసో నిక్కిలేసపరివారో సన్తో సన్తపరివారో దన్తో దన్తపరివారో ముత్తో ముత్తపరివారో అతివియ విరోచతీతి. వణ్ణభూమి నామేసా, యత్తకం సక్కోతి, తత్తకం వత్తబ్బం. ఇతి ఇమే భిక్ఖూ సన్ధాయ వుత్తం – ‘‘పఞ్చమత్తేహి భిక్ఖుసతేహి సబ్బేహేవ అరహన్తేహీ’’తి.

యేభుయ్యేనాతి బహుతరా సన్నిపతితా, మన్దా న సన్నిపతితా అసఞ్ఞా అరూపావచరదేవతా సమాపన్నదేవతా చ. తత్రాయం సన్నిపాతక్కమో మహావనస్స కిర సామన్తా దేవతా చలింసు – ‘‘ఆయామ, భో బుద్ధదస్సనం నామ బహూపకారం, ధమ్మస్సవనం బహూపకారం, భిక్ఖుసఙ్ఘదస్సనం బహూపకారం, ఆయామ ఆయామా’’తి మహాసద్దం కురుమానా ఆగన్త్వా భగవన్తఞ్చ తంముహుత్తం అరహత్తప్పత్తఖీణాసవే చ వన్దిత్వా ఏకమన్తం అట్ఠంసు. ఏతేనేవ ఉపాయేన తాసం తాసం సద్దం సుత్వా సద్దన్తరఅడ్ఢగావుతగావుతఅడ్ఢయోజనయోజనాదివసేన తియోజనసహస్సవిత్థతే హిమవన్తే, తిక్ఖత్తుం తేసట్ఠియా నగరసహస్సేసు, నవనవుతియా దోణముఖసతసహస్సేసు, ఛన్నవుతియా పట్టనకోటిసతసహస్సేసు, ఛపణ్ణాసాయ రతనాకరేసూతి సకలజమ్బుదీపే, పుబ్బవిదేహే, అపరగోయానే, ఉత్తరకురుమ్హి, ద్వీసు పరిత్తదీపసహస్సేసూతి సకలచక్కవాళే, తతో దుతియతతియచక్కవాళేతి ఏవం దససహస్సచక్కవాళేసు దేవతా సన్నిపతితాతి వేదితబ్బా. దససహస్సచక్కవాళఞ్హి ఇధ దసలోకధాతుయోతి అధిప్పేతా. తేన వుత్తం – ‘‘దసహి చ లోకధాతూహి దేవతా యేభుయ్యేన సన్నిపతితా హోన్తీ’’తి.

ఏవం సన్నిపతితాహి దేవతాహి సకలచక్కవాళగబ్భం యావ బ్రహ్మలోకా సూచిఘరే నిరన్తరం పక్ఖిత్తసూచీహి వియ పరిపుణ్ణం హోతి. తత్ర బ్రహ్మలోకస్స ఏవం ఉచ్చత్తనం వేదితబ్బం. లోహపాసాదే కిర సత్తకూటాగారసమో పాసాణో బ్రహ్మలోకే ఠత్వా అధో ఖిత్తో చతూహి మాసేహి పథవిం పాపుణాతి. ఏవం మహన్తే ఓకాసే యథా హేట్ఠా ఠత్వా ఖిత్తాని పుప్ఫాని వా ధూమో వా ఉపరి గన్తుం, ఉపరి వా ఠత్వా ఖిత్తసాసపా హేట్ఠా ఓతరితుం అన్తరం న లభన్తి, ఏవం నిరన్తరం దేవతా అహేసుం. యథా ఖో పన చక్కవత్తిరఞ్ఞో నిసిన్నట్ఠానం అసమ్బాధం హోతి, ఆగతాగతా మహేసక్ఖా ఖత్తియా ఓకాసం లభన్తియేవ, పరతో పరతో పన అతిసమ్బాధం హోతి, ఏవమేవ భగవతో నిసిన్నట్ఠానం అసమ్బాధం, ఆగతాగతా మహేసక్ఖా దేవతా చ మహాబ్రహ్మానో చ ఓకాసం లభన్తియేవ. అపిసుదం భగవతో ఆసన్నాసన్నట్ఠానే మహాపరినిబ్బానే వుత్తనయేనేవ వాలగ్గకోటినితుదనమత్తే పదేసే దసపి వీసమ్పి సబ్బపరతో తింసమ్పి దేవతా సుఖుమే సుఖుమే అత్తభావే మాపేత్వా అట్ఠంసు. సట్ఠి సట్ఠి దేవతా అట్ఠంసు.

సుద్ధావాసకాయికానన్తి సుద్ధావాసవాసీనం. సుద్ధావాసా నామ సుద్ధానం అనాగామిఖీణాసవానం ఆవాసా పఞ్చ బ్రహ్మలోకా. ఏతదహోసీతి కస్మా అహోసి? తే కిర బ్రహ్మానో సమాపత్తిం సమాపజ్జిత్వా యథాపరిచ్ఛేదేన వుట్ఠితా బ్రహ్మభవనం ఓలోకేన్తా పచ్ఛాభత్తే భత్తగేహం వియ సుఞ్ఞతం అద్దసంసు. తతో ‘‘కుహిం బ్రహ్మానో గతా’’తి ఆవజ్జన్తా మహాసమాగమం ఞత్వా – ‘‘అయం సమాగమో మహా, మయం ఓహీనా, ఓహీనకానం ఓకాసో దుల్లభో హోతి, తస్మా గచ్ఛన్తా అతుచ్ఛహత్థా హుత్వా ఏకేకం గాథం అభిసఙ్ఖరిత్వా గచ్ఛామ. తాయ మహాసమాగమే చ అత్తనో ఆగతభావం జానాపేస్సామ, దసబలస్స చ వణ్ణం భాసిస్సామా’’తి. ఇతి తేసం సమాపత్తితో వుట్ఠాయ ఆవజ్జితత్తా ఏతదహోసి.

౩౩౨. భగవతో పురతో పాతురహేసున్తి పాళియం భగవతో సన్తికే అభిముఖట్ఠానేయేవ ఓతిణ్ణా వియ కత్వా వుత్తా, న ఖో పనేత్థ ఏవం అత్థో వేదితబ్బో. తే పన బ్రహ్మలోకే ఠితాయేవ గాథా అభిసఙ్ఖరిత్వా ఏకో పురత్థిమచక్కవాళముఖవట్టియం ఓతరి, ఏకో దక్ఖిణచక్కవాళముఖవట్టియం, ఏకో పచ్ఛిమచక్కవాళముఖవట్టియం, ఏకో ఉత్తరచక్కవాళముఖవట్టియం ఓతరి. తతో పురత్థిమచక్కవాళముఖవట్టియం ఓతిణ్ణబ్రహ్మా నీలకసిణం సమాపజ్జిత్వా నీలరస్మియో విస్సజ్జిత్వా దససహస్సచక్కవాళదేవతానం మణిచమ్మం పటిముఞ్చన్తో వియ అత్తనో ఆగతభావం జానాపేత్వా బుద్ధవీథి నామ కేనచి ఓత్థరితుం న సక్కా, తస్మా పహటబుద్ధవీథియావ ఆగన్త్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితో అత్తనా అభిసఙ్ఖతం గాథం అభాసి.

దక్ఖిణచక్కవాళముఖవట్టియం ఓతిణ్ణబ్రహ్మాపి పీతకసిణం సమాపజ్జిత్వా పీతరస్మియో సువణ్ణపభం ముఞ్చిత్వా దససహస్సచక్కవాళదేవతానం సువణ్ణపటం పారుపేన్తో వియ అత్తనో ఆగతభావం జానాపేత్వా తథేవ అట్ఠాసి. పచ్ఛిమచక్కవాళముఖవట్టియం ఓతిణ్ణబ్రహ్మాపి లోహితకసిణం సమాపజ్జిత్వా లోహితరస్మియో ముఞ్చిత్వా దససహస్సచక్కవాళదేవతానం రత్తవరకమ్బలేన పరిక్ఖిపన్తో వియ అత్తనో ఆగతభావం జానాపేత్వా తథేవ అట్ఠాసి. ఉత్తరచక్కవాళముఖవట్టియం ఓతిణ్ణబ్రహ్మాపి ఓదాతకసిణం సమాపజ్జిత్వా ఓదాతరస్మియో ముఞ్చిత్వా దససహస్సచక్కవాళదేవతానం సుమనపటం పారుపన్తో వియ అత్తనో ఆగతభావం జానాపేత్వా తథేవ అట్ఠాసి.

పాళియం పన ‘‘భగవతో పురతో పాతురహేసుం. అథ ఖో తా దేవతా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠంసూ’’తి ఏవం ఏకక్ఖణం వియ పురతో పాతుభావో చ అభివాదేత్వా ఏకమన్తం ఠితభావో చ వుత్తో, సో ఇమినా అనుక్కమేన అహోసి, ఏకతో కత్వా పన దస్సితో. గాథాభాసనం పన పాళియం విసుం విసుంయేవ వుత్తం.

తత్థ మహాసమయోతి మహాసమూహో. పవనం వుచ్చతి వనసణ్డో. ఉభయేనపి భగవా ఇమస్మిం వనసణ్డే అజ్జ మహాసమూహో మహాసన్నిపాతోతి ఆహ. తతో యేసం సో సన్నిపాతో, తే దస్సేతుం దేవకాయా సమాగతాతి ఆహ. తత్థ దేవకాయాతి దేవఘటా. ఆగతమ్హ ఇమం ధమ్మసమయన్తి ఏవం సమాగతే దేవకాయే దిస్వా మయమ్పి ఇమం ధమ్మసమూహం ఆగతా. కిం కారణా? దక్ఖితాయే అపరాజితసఙ్ఘం, కేనచి అపరాజితం అజ్జేవ తయో మారే మద్దిత్వా విజితసఙ్గామం ఇమం అపరాజితసఙ్ఘం దస్సనత్థాయ ఆగతమ్హాతి అత్థో. సో పన బ్రహ్మా ఇమం గాథం భాసిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా పురత్థిమచక్కవాళముఖవట్టియంయేవ అట్ఠాసి.

అథ దుతియో వుత్తనయేనేవ ఆగన్త్వా అభాసి. తత్థ తత్ర భిక్ఖవోతి తస్మిం సన్నిపాతట్ఠానే భిక్ఖూ. సమాదహంసూతి సమాధినా యోజేసుం. చిత్తమత్తనో ఉజుకం అకంసూతి అత్తనో చిత్తం సబ్బే వఙ్కకుటిలజిమ్హభావే హరిత్వా ఉజుకం అకరింసు. సారథీవ నేత్తాని గహేత్వాతి యథా సమప్పవత్తేసు సిన్ధవేసు ఓధస్తపతోదో సారథి సబ్బయోత్తాని గహేత్వా అచోదేన్తో అవారేన్తో తిట్ఠతి, ఏవం ఛళఙ్గుపేక్ఖాసమన్నాగతా గుత్తద్వారా సబ్బేపేతే పఞ్చసతా భిక్ఖూ ఇన్ద్రియాని రక్ఖన్తి పణ్డితా, ఏతే దట్ఠుం ఇధాగతమ్హ భగవాతి. సోపి గన్త్వా యథాఠానేయేవ అట్ఠాసి.

అథ తతియో వుత్తనయేనేవ ఆగన్త్వా అభాసి. తత్థ ఛేత్వా ఖీలన్తి రాగదోసమోహఖీలం ఛిన్దిత్వా. పలిఘన్తి రాగదోసమోహపలిఘమేవ. ఇన్దఖీలన్తిపి రాగదోసమోహఇన్దఖీలమేవ. ఊహచ్చ మనేజాతి ఏతే తణ్హాఏజాయ అభావేన అనేజా భిక్ఖూ ఇన్దఖీలం ఊహచ్చ సమూహనిత్వా. తే చరన్తీతి చతూసు దిసాసు అప్పటిహతచారికం చరన్తి. సుద్ధాతి నిరుపక్కిలేసా. విమలాతి నిమ్మలా. ఇదం తస్సేవ వేవచనం. చక్ఖుమతాతి పఞ్చహి చక్ఖూహి చక్ఖుమన్తేన. సుదన్తాతి చక్ఖుతోపి దన్తా, సోతతోపి ఘానతోపి జివ్హాతోపి కాయతోపి మనతోపి దన్తా. సుసునాగాతి తరుణనాగా. తే ఏవరూపేన అనుత్తరేన యోగాచరియేన దమితే తరుణనాగే దస్సనాయ ఆగతమ్హ భగవాతి. సోపి గన్త్వా యథాఠానేయేవ అట్ఠాసి.

అథ చతుత్థో వుత్తనయేనేవ ఆగన్త్వా అభాసి. తత్థ గతాసేతి నిబ్బేమతికసరణగమనేన గతా. సోపి గన్త్వా యథాఠానేయేవ అట్ఠాసి.

దేవతాసన్నిపాతవణ్ణనా

౩౩౩. అథ భగవా ఓలోకేన్తో పథవీతలతో యావ చక్కవాళముఖవట్టిపరిచ్ఛేదా యావ అకనిట్ఠబ్రహ్మలోకా దేవతాసన్నిపాతం దిస్వా చిన్తేసి – ‘‘మహా అయం దేవతాసమాగమో, భిక్ఖూ పన ఏవం మహా దేవతాయ సమాగమోతి న జానన్తి, హన్ద, నేసం ఆచిక్ఖామీ’’తి, ఏవం చిన్తేత్వా ‘‘అథ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసీ’’తి సబ్బం విత్థారేతబ్బం. తత్థ ఏతపరమాతి ఏతం పరమం పమాణం ఏతేసన్తి ఏతపరమా. ఇదాని బుద్ధానం పన అభావా ‘‘యేపి తే, భిక్ఖవే, ఏతరహీ’’తి తతియో వారో న వుత్తో. ఆచిక్ఖిస్సామి, భిక్ఖవేతి కస్మా ఆహ? దేవతానం చిత్తకల్లతాజననత్థం. దేవతా కిర చిన్తేసుం – ‘‘భగవా ఏవం మహన్తే సమాగమే మహేసక్ఖానంయేవ దేవతానం నామగోత్తాని కథేస్సతి, అప్పేసక్ఖానం కిం కథేస్సతీ’’తి? అథ భగవా ‘‘ఇమా దేవతా కిం చిన్తేన్తీ’’తి ఆవజ్జన్తో ముఖేన హత్థం పవేసేత్వా హదయమంసం మద్దన్తో వియ సభణ్డం చోరం గణ్హన్తో వియ చ తం తాసం చిత్తాచారం ఞత్వా – ‘‘దససహస్సచక్కవాళతో ఆగతాగతానం అప్పేసక్ఖమహేసక్ఖానం సబ్బాసమ్పి దేవతానం నామగోత్తం కథేస్సామీ’’తి చిన్తేసి.

బుద్ధా నామ మహన్తా ఏతే సత్తవిసేసా, యం సదేవకస్స లోకస్స దిట్ఠం సుతం ముతం విఞ్ఞాతం పత్తం పరియేసితం అనువిచరితం మనసా, న కిఞ్చి కత్థచి నీలాదివసేన విభత్తరూపారమ్మణేసు రూపారమ్మణం వా భేరీసద్దాదివసేన విభత్తసద్దారమ్మణాదీసు విసుం విసుం సద్దాదిఆరమ్మణం వా అత్థి, యం ఏతేసం ఞాణముఖే ఆపాథం నాగచ్ఛతి. యథాహ –

‘‘యం భిక్ఖవే సదేవకస్స లోకస్స…పే… సదేవమనుస్సాయ దిట్ఠం సుతం ముతం విఞ్ఞాతం పత్తం పరియేసితం అనువిచరితం మనసా, తమహం జానామి, తమహం పస్సామి, తమహం అబ్భఞ్ఞాసి’’న్తి (అ. ని. ౪.౨౪).

ఏవం సబ్బత్థ అప్పటిహతఞాణో భగవా సబ్బాపి తా దేవతా భబ్బాభబ్బవసేన ద్వే కోట్ఠాసే అకాసి. ‘‘కమ్మావరణేన వా సమన్నాగతా’’తిఆదినా నయేన వుత్తా సత్తా అభబ్బా నామ. తే ఏకవిహారే వసన్తేపి బుద్ధా న ఓలోకేన్తి. విపరీతా పన భబ్బా నామ, తే దూరే వసన్తేపి గన్త్వా సఙ్గణ్హన్తి. తస్మా తస్మిమ్పి దేవతాసన్నిపాతే యే అభబ్బా, తే పహాయ భబ్బే పరిగ్గహేసి. పరిగ్గహేత్వా – ‘‘ఏత్తకా ఏత్థ రాగచరితా, ఏత్తకా దోసచరితా, ఏత్తకా మోహచరితా’’తి చరితవసేన ఛ కోట్ఠాసే అకాసి. అథ నేసం సప్పాయం ధమ్మదేసనం ఉపధారయన్తో – ‘‘రాగచరితానం దేవతానం సమ్మాపరిబ్బాజనియసుత్తం కథేస్సామి, దోసచరితానం కలహవివాదసుత్తం, మోహచరితానం మహాబ్యూహసుత్తం, వితక్కచరితానం చూళబ్యూహసుత్తం, సద్ధాచరితానం తువట్టకపటిపదం, బుద్ధిచరితానం పురాభేదసుత్తం కథేస్సామీ’’తి దేసనం వవత్థపేత్వా పున తం పరిసం మనసాకాసి – ‘‘అత్తజ్ఝాసయేన ను ఖో జానేయ్య, పరజ్ఝాసయేన అత్థుప్పత్తికేన పుచ్ఛావసేనా’’తి. తతో ‘‘పుచ్ఛావసేన జానేయ్యా’’తి ఞత్వా ‘‘అత్థి ను ఖో కోచి దేవతానం అజ్ఝాసయం గహేత్వా చరితవసేన పఞ్హం పుచ్ఛితుం సమత్థో’’తి ‘‘తేసు పఞ్చసతేసు భిక్ఖూసు ఏకోపి న సక్కోతీ’’తి అద్దస. తతో అసీతిమహాసావకే ద్వే అగ్గసావకే చ సమన్నాహరిత్వా ‘‘తేపి న సక్కోన్తీ’’తి దిస్వా చిన్తేసి ‘‘సచే పచ్చేకబుద్ధో భవేయ్య, సక్కుణేయ్య ను ఖో’’తి ‘‘సోపి న సక్కుణేయ్యా’’తి ఞత్వా ‘‘సక్కసుయామాదీసు కోచి సక్కుణేయ్యా’’తి సమన్నాహరి. సచే హి తేసు కోచి సక్కుణేయ్య, తం పుచ్ఛాపేత్వా అత్తనా విస్సజ్జేయ్య, న పన తేసుపి కోచి సక్కోతి.

అథస్స ఏతదహోసి – ‘‘మాదిసో బుద్ధోయేవ సక్కుణేయ్య, అత్థి పన కత్థచి అఞ్ఞో బుద్ధో’’తి అనన్తాసు లోకధాతూసు అనన్తఞాణం పత్థరిత్వా ఓలోకేన్తో అఞ్ఞం బుద్ధం న అద్దస. అనచ్ఛరియఞ్చేతం, యం ఇదాని అత్తనా సమం న పస్సేయ్య, సో జాతదివసేపి బ్రహ్మజాలవణ్ణనాయం వుత్తనయేన అత్తనా సమం అపస్సన్తో – ‘‘అగ్గోహమస్మి లోకస్సా’’తి అప్పటివత్తియం సీహనాదం నది. ఏవం అఞ్ఞం అత్తనా సమం అపస్సిత్వా చిన్తేసి – ‘‘సచే అహం పుచ్ఛిత్వా అహమేవ విస్సజ్జేయ్యం, ఏవమ్పేతా దేవతా న సక్ఖిస్సన్తి పటివిజ్ఝితుం. అఞ్ఞస్మిం పన బుద్ధేయేవ పుచ్ఛన్తే మయి చ విస్సజ్జన్తే అచ్ఛేరకం భవిస్సతి, సక్ఖిస్సన్తి చ దేవతా పటివిజ్ఝితుం, తస్మా నిమ్మితబుద్ధం మాపేస్సామీ’’తి అభిఞ్ఞాపాదకజ్ఝానం సమాపజ్జిత్వా వుట్ఠాయ – ‘‘పత్తచీవరగహణం ఆలోకితవిలోకితం సమిఞ్జితపసారితఞ్చ మమ సదిసంయేవ హోతూ’’తి కామావచరచిత్తేహి పరికమ్మం కత్వా పాచీనయుగన్ధరపరిక్ఖేపతో ఉల్లఙ్ఘమానం చన్దమణ్డలం భిన్దిత్వా నిక్ఖమన్తం వియ రూపావచరచిత్తేన అధిట్ఠాసి.

దేవసఙ్ఘో తం దిస్వా – ‘‘అఞ్ఞోపి ను ఖో, భో, చన్దో ఉగ్గతో’’తి ఆహ. అథ చన్దం ఓహాయ ఆసన్నతరే జాతే ‘‘న చన్దో, సూరియో ఉగ్గతో’’తి, పున ఆసన్నతరే జాతే ‘‘న సూరియో, దేవవిమానం ఏక’’న్తి, పున ఆసన్నతరే జాతే ‘‘న దేవవిమానం, దేవపుత్తో ఏకో’’తి, పున ఆసన్నతరే జాతే ‘‘న దేవపుత్తో, మహాబ్రహ్మా ఏకో’’తి, పున ఆసన్నతరే జాతే ‘‘న మహాబ్రహ్మా, అపరోపి భో బుద్ధో ఆగతో’’తి ఆహ. తత్థ పుథుజ్జనదేవతా చిన్తయింసు – ‘‘ఏకబుద్ధస్స తావ అయం దేవతాసన్నిపాతో, ద్విన్నం కీవ మహన్తో భవిస్సతీ’’తి. అరియదేవతా చిన్తయింసు – ‘‘ఏకిస్సా లోకధాతుయా ద్వే బుద్ధా నామ నత్థి, అద్ధా భగవతా అత్తనా సదిసో అఞ్ఞో ఏకో బుద్ధో నిమ్మితో’’తి.

అథ తస్స దేవసఙ్ఘస్స పస్సన్తస్సేవ నిమ్మితబుద్ధో ఆగన్త్వా దసబలం అవన్దిత్వావ సమ్ముఖట్ఠానే సమసమం కత్వా మాపితే ఆసనే నిసీది. భగవతోపి ద్వత్తింస మహాపురిసలక్ఖణాని, నిమ్మితస్సాపి ద్వత్తింసావ, భగవతోపి సరీరా ఛబ్బణ్ణరస్మియో నిక్ఖమన్తి, నిమ్మితస్సాపి, భగవతో సరీరరస్మియో నిమ్మితస్స సరీరే పటిహఞ్ఞన్తి, నిమ్మితస్స సరీరరస్మియో భగవతో కాయే పటిహఞ్ఞన్తి. తా ద్విన్నమ్పి బుద్ధానం సరీరతో ఉగ్గమ్మ అకనిట్ఠభవనం ఆహచ్చ తతో పటినివత్తిత్వా దేవతానం మత్థకపరియన్తే ఓతరిత్వా చక్కవాళముఖవట్టియం పతిట్ఠహింసు. సకలచక్కవాళగబ్భం సువణ్ణమయవఙ్కగోపానసీవినద్ధమివ చేతియఘరం విరోచిత్థ. దససహస్సచక్కవాళదేవతా ఏకచక్కవాళే రాసిభూతా ద్విన్నం బుద్ధానం రస్మిగబ్భన్తరం పవిసిత్వా అట్ఠంసు. నిమ్మితబుద్ధో నిసీదన్తోయేవ దసబలస్స బోధిపల్లఙ్కే కిలేసప్పహానం అభిత్థవన్తో –

‘‘పుచ్ఛామి మునిం పహూతపఞ్ఞం,

తిణ్ణం పారఙ్గతం పరినిబ్బుతం ఠితత్తం;

నిక్ఖమ్మ ఘరా పనుజ్జ కామే,

కథం భిక్ఖు సమ్మా సో లోకే పరిబ్బజేయ్యా’’తి. (సు. ని. ౩౬౧) –

గాథం అభాసి. సత్థా దేవతానం తావ చిత్తకల్లతాజననత్థం ఆగతాగతానం నామగోత్తాని కథేస్సామీతి చిన్తేత్వా ఆచిక్ఖిస్సామి, భిక్ఖవేతిఆదిమాహ.

౩౩౪. తత్థ సిలోకమనుకస్సామీతి అక్ఖరపదనియమితం వచనసఙ్ఘాతం పవత్తయిస్సామి. యత్థ భుమ్మా తదస్సితాతి యేసు యేసు ఠానేసు భుమ్మా దేవతా తం తం నిస్సితా. యే సితా గిరిగబ్భరన్తిఆదీహి తేసం భిక్ఖూనం వణ్ణం కథేసి, యే భిక్ఖూ గిరికుచ్ఛిం నిస్సితాతి అత్థో. పహితత్తాతి పేసితచిత్తా. సమాహితాతి అవిక్ఖిత్తా.

పుథూతి బహుజనా. సీహావ సల్లీనాతి సీహా వియ నిలీనా ఏకత్తం ఉపగతా. లోమహంసాభిసమ్భునోతి లోమహంసం అభిభవిత్వా ఠితా, నిబ్భయాతి వుత్తం హోతి. ఓదాతమనసా సుద్ధాతి ఓదాతచిత్తా హుత్వా సుద్ధా. విప్పసన్నామనావిలాతి విప్పసన్నఅనావిలా.

భియ్యోపఞ్చసతే ఞత్వాతి సమ్మాసమ్బుద్ధేన సద్ధిం అతిరేకపఞ్చసతే భిక్ఖూ జానిత్వా. వనే కాపిలవత్థవేతి కపిలవత్థుసమీపమ్హి జాతే వనసణ్డే. తతో ఆమన్తయీ సత్థాతి తదా ఆమన్తయి. సావకే సాసనే రతేతి అత్తనో ధమ్మదేసనాయ సవనన్తే జాతత్తా సావకే సిక్ఖత్తయసాసనే రతత్తా సాసనే రతే. ఇదం సబ్బం – ‘‘సిలోకమనుకస్సామీ’’తి వచనతో అఞ్ఞేన వుత్తం వియ కత్వా వదతి.

దేవకాయా అభిక్కన్తా, తే విజానాథ భిక్ఖవోతి తే దిబ్బచక్ఖునా విజానాథాతి నేసం భిక్ఖూనం దిబ్బచక్ఖుఞాణాభినీహారత్థాయ కథేసి. తే చ ఆతప్పమకరుం, సుత్వా బుద్ధస్స సాసనన్తి తే చ భిక్ఖూ తం బుద్ధసాసనం సుత్వా తావదేవ తదత్థాయ వీరియం కరింసు.

ఏవం కతమత్తాతప్పానంయేవ తేసం పాతురహు ఞాణం. కీదిసం? అమనుస్సానం దస్సనం దిబ్బచక్ఖుఞాణం ఉప్పజ్జి. న తం తేహి తస్మిం ఖణే పరికమ్మం కత్వా ఉప్పాదితం. అరియమగ్గేనేవ హి తం నిప్ఫన్నం. అమనుస్సదస్సనత్థం పనస్స అభినీహారమత్తమేవ కతం. సత్థాపి – ‘‘అత్థి తుమ్హాకం ఞాణం, తం నీహరిత్వా తేన హి తే విజానాథా’’తి ఇదమేవ సన్ధాయ ‘‘తే విజానాథ, భిక్ఖవో’’తి ఆహ.

అప్పేకే సతమద్దక్ఖున్తి తేసు భిక్ఖూసు ఏకచ్చే భిక్ఖూ అమనుస్సానం సతం అద్దసంసు. సహస్సం అథ సత్తరిన్తి ఏకే సహస్సం. ఏకే సత్తతి సహస్సాని.

సతం ఏకే సహస్సానన్తి ఏకే సతసహస్సం అద్దసంసు. అప్పేకేనన్తమద్దక్ఖున్తి విపులం అద్దసంసు, సతవసేన సహస్సవసేన చ అపరిచ్ఛిన్నేపి అద్దసంసూతి అత్థో. కస్మా? యస్మా దిసా సబ్బా ఫుటా అహుం, భరితా సమ్పుణ్ణావ అహేసుం.

తఞ్చ సబ్బం అభిఞ్ఞాయాతి యం తేసు ఏకేనేకేన దిట్ఠం, తఞ్చ సబ్బం జానిత్వా. వవత్థిత్వాన చక్ఖుమాతి హత్థతలే లేఖం వియ పచ్చక్ఖతో వవత్థపేత్వా పఞ్చహి చక్ఖూహి చక్ఖుమా సత్థా. తతో ఆమన్తయీతి పుబ్బే వుత్తగాథమేవ నామగోత్తకిత్తనత్థాయ ఆహ. తుమ్హే ఏతే విజానాథ, పస్సథ, ఓలోకేథ, యే వోహం కిత్తయిస్సామీతి అయమేత్థ సమ్బన్ధో. గిరాహీతి వచనేహి. అనుపుబ్బసోతి అనుపటిపాటియా.

౩౩౫. సత్తసహస్సా తే యక్ఖా, భుమ్మా కాపిలవత్థవాతి సత్తసహస్సా తావేత్థ కపిలవత్థుం నిస్సాయ నిబ్బత్తా భుమ్మా యక్ఖాయేవాతి వదతి. ఇద్ధిమన్తోతి దిబ్బఇద్ధియుత్తా. జుతిమన్తోతి ఆనుభావసమ్పన్నా. వణ్ణవన్తోతి సరీరవణ్ణసమ్పన్నా. యసస్సినోతి పరివారసమ్పన్నా. మోదమానా అభిక్కామున్తి తుట్ఠచిత్తా ఆగతా. భిక్ఖూనం సమితిం వనన్తి ఇమం మహావనం భిక్ఖూనం సన్తికం భిక్ఖూనం దస్సనత్థాయ ఆగతా. అథ వా సమితిన్తి సమూహం, భిక్ఖుసమూహం దస్సనాయ ఆగతాతిపి అత్థో.

ఛసహస్సా హేమవతా, యక్ఖా నానత్తవణ్ణినోతి ఛసహస్సా హేమవతపబ్బతే నిబ్బత్తయక్ఖా, తే చ సబ్బేపి నీలాదివణ్ణవసేన నానత్తవణ్ణా.

సాతాగిరా తిసహస్సాతి సాతాగిరిపబ్బతే నిబ్బత్తయక్ఖా తిసహస్సా.

ఇచ్చేతే సోళససహస్సాతి ఏతే సబ్బేపి సోళససహస్సా హోన్తి.

వేస్సామిత్తా పఞ్చసతాతి వేస్సామిత్తపబ్బతే నిబ్బత్తా పఞ్చసతా.

కుమ్భీరో రాజగహికోతి రాజగహనగరే నిబ్బత్తో కుమ్భీరో నామ యక్ఖో. వేపుల్లస్స నివేసనన్తి తస్స వేపుల్లపబ్బతో నివేసనం నివాసనట్ఠానన్తి అత్థో. భియ్యో నం సతసహస్సం, యక్ఖానం పయిరుపాసతీతి తం అతిరేకం యక్ఖానం సతసహస్సం పయిరుపాసతి. కుమ్భీరో రాజగహికో, సోపాగా సమితిం వనన్తి సోపి కుమ్భీరో సపరివారో ఇమం వనం భిక్ఖుసమితిం దస్సనత్థాయ ఆగతో.

౩౩౬. పురిమఞ్చ దిసం రాజా, ధతరట్ఠో పసాసతీతి పాచీనదిసం అనుసాసతి. గన్ధబ్బానం అధిపతీతి చతూసుపి దిసాసు గన్ధబ్బానం జేట్ఠకో. సబ్బే తే తస్స వసే వత్తన్తి. మహారాజా యసస్సిసోతి మహాపరివారో ఏసో మహారాజా.

పుత్తాపి తస్స బహవో, ఇన్దనామా మహబ్బలాతి తస్స ధతరట్ఠస్స బహవో మహబ్బలా పుత్తా, తే సబ్బే సక్కస్స దేవరఞ్ఞో నామధారకా.

విరూళ్హో తం పసాసతీతి తం దిసం విరూళ్హో అనుసాసతి.

పుత్తాపి తస్సాతి తస్సాపి తాదిసాయేవ పుత్తా. పాళియం పన ‘‘మహబ్బలా’’తి లిఖన్తి. అట్ఠకథాయం సబ్బవారేసు ‘‘మహాబలా’’తి పాఠో.

‘‘పురిమం దిసం ధతరట్ఠో, దక్ఖిణేన విరూళ్హకో;

పచ్ఛిమేన విరూపక్ఖో, కువేరో ఉత్తరం దిసం.

చత్తారో తే మహారాజా, సమన్తా చతురో దిసా;

దద్దల్లమానా అట్ఠంసు, వనే కాపిలవత్థవే’’తి.

ఇమా పన గాథా సబ్బసఙ్గాహికవసేన వుత్తా.

అయఞ్చేత్థ అత్థో – దససహస్సచక్కవాళే ధతరట్ఠా నామ మహారాజానో అత్థి. తే సబ్బేపి కోటిసతసహస్సకోటిసతసహస్సగన్ధబ్బపరివారా ఆగన్త్వా పురత్థిమాయ దిసాయ కపిలవత్థుమహావనతో పట్ఠాయ చక్కవాళగబ్భం పూరేత్వా ఠితా. ఏవం దక్ఖిణదిసాదీసు విరూళ్హకాదయో. తేనేవాహ – ‘‘సమన్తా చతురో దిసా, దద్దల్లమానా అట్ఠంసూ’’తి. ఇదఞ్హి వుత్తం హోతి – ‘‘సమన్తా చక్కవాళేహి ఆగన్త్వా చతురో దిసా పబ్బతమత్థకేసు అగ్గిక్ఖన్ధా వియ సుట్ఠు జలమానా ఠితా’’తి. తే పన యస్మా కపిలవత్థువనమేవ సన్ధాయ ఆగతా, తస్మా చక్కవాళం పూరేత్వా చక్కవాళేన సమసమా ఠితాపి – ‘‘వనే కాపిలవత్థవే’’తి వుత్తా.

౩౩౭. తేసం మాయావినో దాసా, ఆగుం వఞ్చనికా సఠాతి తేసం మహారాజానం కతపాపపటిచ్ఛాదనలక్ఖణాయ మాయాయ యుత్తా కుటిలాచారా దాసా అత్థి, యే సమ్ముఖపరమ్ముఖవఞ్చనాహి లోకం వఞ్చనతో ‘‘వఞ్చనికా’’తి చ, కేరాటియసాఠేయ్యేన సమన్నాగతత్తా ‘‘సఠా’’తి చ వుచ్చన్తి, తేపి ఆగతాతి అత్థో. మాయా కుటేణ్డు విటేణ్డు, విటుచ్చ విటుటో సహాతి తే దాసా సబ్బేపి మాయాకారకావ. నామేన పనేత్థ ఏకో కుటేణ్డు నామ, ఏకో విటేణ్డు నామ. పాళియం పన ‘‘వేటేణ్డూ’’తి లిఖన్తి. ఏకో విటుచ్చ నామ, ఏకో విటుటో నామ. సహాతి సోపి విటుటో తేహి సహేవ ఆగతో.

చన్దనో కామసేట్ఠో చ, కిన్నిఘణ్డు నిఘణ్డు చాతి అపరో కిన్నిఘణ్డు నామ. పాళియం పన ‘‘కిన్నుఘణ్డూ’’తి లిఖన్తి. నిఘణ్డు చాతి అఞ్ఞో నిఘణ్డు నామ, ఏత్తకా దాసా. ఇతో పరే పన –

‘‘పనాదో ఓపమఞ్ఞో చ, దేవసుతో చ మాతలి;

చిత్తసేనో చ గన్ధబ్బో, నళో రాజా జనేసభో;

ఆగుం పఞ్చసిఖో చేవ, తిమ్బరూ సూరియవచ్ఛసా’’తి. –

ఇమే దేవరాజానో. తత్థ దేవసుతోతి దేవసారథి. చిత్తసేనోతి చిత్తో చ సేనో చ చిత్తసేనో చ. గన్ధబ్బోతి అయం చిత్తసేనో గన్ధబ్బకాయికో దేవపుత్తో, న కేవలం చేస, సబ్బే పేతే పనాదాదయో గన్ధబ్బా ఏవ. నళోరాజాతి నళకారదేవపుత్తో నామేకో. జనేసభోతి జనవసభో దేవపుత్తో. ఆగుం పఞ్చసిఖో చేవాతి పఞ్చసిఖో చేవ దేవపుత్తో ఆగతో. తిమ్బరూతి తిమ్బరూ నామ గన్ధబ్బదేవరాజా. సూరియవచ్ఛసాతి తస్సేవ ధీతా.

ఏతే చఞ్ఞే చ రాజానో, గన్ధబ్బా సహ రాజుభీతి ఏతే చ నామవసేన వుత్తగన్ధబ్బరాజానో అఞ్ఞే చ ఏతేహి రాజూహి సద్ధిం బహూ గన్ధబ్బా. మోదమానా అభిక్కాముం, భిక్ఖూనం సమితిం వనన్తి హట్ఠతుట్ఠచిత్తా భిక్ఖుసఙ్ఘసమితిం ఇమం వనం ఆగతాతి అత్థో.

౩౩౮. అథాగుం నాగసా నాగా, వేసాలా సహతచ్ఛకాతి నాగసదహవాసికా చ వేసాలీవాసికా చ నాగా సహ తచ్ఛకనాగపరిసాయ ఆగతాతి అత్థో. కమ్బలస్సతరాతి కమ్బలో చ అస్సతరో చ. ఏతే కిర సినేరుపాదే వసన్తి, సుపణ్ణేహిపి అనుద్ధరణీయా మహేసక్ఖనాగా పాయాగా సహ ఞాతిభీతి పయాగతిత్థవాసినో చ సహ ఞాతిసఙ్ఘేన ఆగతా.

యామునా ధతరట్ఠా చాతి యమునవాసినో చ ధతరట్ఠకులే ఉప్పన్నా నాగా చ. ఏరావణో మహానాగోతి ఏరావణో చ దేవపుత్తో, జాతియా నాగో న హోతి. నాగవోహారేన పనేస వోహరియతి. సోపాగాతి సోపి ఆగతో.

యే నాగరాజే సహసా హరన్తీతి యే ఇమే వుత్తప్పకారే నాగే లోభాభిభూతా సాహసం కత్వా హరన్తి గణ్హన్తి. దిబ్బా దిజా పక్ఖీ విసుద్ధచక్ఖూతి దిబ్బానుభావతో దిబ్బా మాతుకుచ్ఛితో చ అణ్డకోసతో చాతి ద్వే వారే జాతాతి దిజా పక్ఖయుత్తతాయ పక్ఖీ యోజనసతన్తరేపి యోజనసహస్సన్తరేపి నాగే దస్సనసమత్థచక్ఖుతాయ విసుద్ధచక్ఖూ. వేహాయసా తే వనమజ్ఝప్పత్తాతి తే ఆకాసేనేవ ఇమం మహావనం సమ్పత్తా. చిత్రా సుపణ్ణా ఇతి తేస నామన్తి తేసం ‘‘చిత్రసుపణ్ణా’’తి నామం.

అభయం తదా నాగరాజానమాసి, సుపణ్ణతో ఖేమమకాసి బుద్ధోతి తస్మా సబ్బేపి తే అఞ్ఞమఞ్ఞం సణ్హాహి వాచాహి ఉపవ్హయన్తా మిత్తా వియ బన్ధవా వియ చ సముల్లపన్తా సమ్మోదమానా ఆలిఙ్గన్తా హత్థే గణ్హన్తా అంసకూటే హత్థం ఠపేన్తా హట్ఠతుట్ఠచిత్తా. నాగా సుపణ్ణా సరణమకంసు బుద్ధన్తి బుద్ధంయేవ సరణం గతా.

౩౩౯. జితా వజిరహత్థేనాతి ఇన్దేన దేవరఞ్ఞా జితా. సముద్దం అసురాసితాతి మహాసముద్దవాసినో సుజాతాయ అసురకఞ్ఞాయ కారణా సబ్బేపి భాతరో వాసవస్సేతే, ఇద్ధిమన్తో యసస్సినో.

తేసు కాలకఞ్చా మహాభిస్మాతి కాలకఞ్చా చ మహన్తే భింసనే అత్తభావే మాపేత్వా ఆగమింసు. అసురా దానవేఘసాతి దానవేఘసా నామ అఞ్ఞే ధనుగ్గహఅసురా. వేపచిత్తి సుచిత్తి చ, పహారాదో నముచీ సహాతి వేపచిత్తిఅసురో, సుచిత్తిఅసురో చాతి ఏతే చ అసురా నముచి చ మారో దేవపుత్తో ఏతేహి సహేవ ఆగతో. ఇమే అసురా మహాసముద్దవాసినో, అయం పరనిమ్మితదేవలోకవాసీ, కస్మా ఏతేహి సహాగతోతి? అచ్ఛన్దికత్తా. తేపి హి అచ్ఛన్దికా అభబ్బా, అయమ్పి తాదిసోయేవ. తస్మా ధాతుసో సంసన్దమానో ఆగతో.

సతఞ్చ బలిపుత్తానన్తి బలినో మహాఅసురస్స పుత్తానం సతం. సబ్బే వేరోచనామకాతి సబ్బే అత్తనో మాతులస్స రాహుస్సేవ నామధరా. సన్నయ్హిత్వా బలిసేనన్తి అత్తనో బలిసేనం సన్నయ్హిత్వా సబ్బే కతసన్నాహావ హుత్వా. రాహుభద్దముపాగమున్తి రాహుఅసురిన్దం ఉపసఙ్కమింసు. సమయో దాని భద్దన్తేతి భద్దం తవ హోతు, సమయో తే భిక్ఖూనం సమితిం వనం ఉపసఙ్కమిత్వా భిక్ఖుసఙ్ఘం దస్సనాయాతి అత్థో.

౩౪౦. ఆపో చ దేవా పథవీ, తేజో వాయో తదాగమున్తి ఆపోకసిణాదీసు పరికమ్మం కత్వా నిబ్బత్తా ఆపోతిఆదినామకా దేవా ఆగముం. వరుణా వారణా దేవా, సోమో చ యససా సహాతి వరుణదేవతా, వారణదేవతా, సోమదేవతాతి ఏవం నామకా చ దేవా యససా నామ దేవేన సహాగతాతి అత్థో. మేత్తాకరుణాకాయికాతి మేత్తాఝానే చ కరుణాఝానే చ పరికమ్మం కత్వా నిబ్బత్తదేవా. ఆగుం దేవా యసస్సినోతి ఏతేపి మహాయసా దేవా ఆగతా.

దసేతే దసధా కాయా, సబ్బే నానత్తవణ్ణినోతి తే దసధా ఠితా దస దేవకాయా సబ్బే నీలాదివసేన నానత్తవణ్ణా ఆగతాతి అత్థో.

వేణ్డూ చ దేవాతి వేణ్డుదేవతా చ. సహలి చాతి సహలిదేవతా చ. అసమా చ దువే యమాతి అసమదేవతా చ ద్వే చ యమకా దేవా. చన్దస్సుపనిసా దేవా, చన్దమాగుం పురక్ఖత్వాతి చన్దనిస్సితకా దేవా చన్దం పురతో కత్వా ఆగతా. తథా సూరియనిస్సితకా దేవా సూరియం పురక్ఖత్వా. నక్ఖత్తాని పురక్ఖత్వాతి నక్ఖత్తనిస్సితాపి దేవా నక్ఖత్తాని పురతో కత్వా ఆగతా. ఆగుం మన్దవలాహకాతి వాతవలాహకా, అబ్భవలాహకా, ఉణ్హవలాహకా ఏతే సబ్బేపి వలాహకాయికా ‘‘మన్దవలాహకా’’ నామ వుచ్చన్తి. తేపి ఆగతాతి అత్థో. వసూనం వాసవో సేట్ఠో, సక్కోపాగా పురిన్దదోతి వసూనం దేవతానం సేట్ఠో వాసవో యో సక్కోతి చ, పురిన్దదోతి చ వుచ్చతి, సోపి ఆగతో.

దసేతే దసధా కాయాతి ఏతేపి దస దేవకాయా దసధావ ఆగతా. సబ్బే నానత్తవణ్ణినోతి నీలాదివసేన నానత్తవణ్ణా.

అథాగుం సహభూ దేవాతి అథ సహభూ నామ దేవా ఆగతా. జలమగ్గిసిఖారివాతి అగ్గిసిఖా వియ జలన్తా. జలమగ్గి చ సిఖారివాతి ఇమాని తేసం నామానీతిపి వుత్తం. అరిట్ఠకా చ రోజా చాతి అరిట్ఠకదేవా చ రోజదేవా చ. ఉమాపుప్ఫనిభాసినోతి ఉమాపుప్ఫదేవా నామ ఏతే దేవా. ఉమాపుప్ఫసదిసా హి తేసం సరీరాభా, తస్మా ‘‘ఉమాపుప్ఫనిభాసినో’’తి వుచ్చన్తి.

వరుణా సహధమ్మా చాతి ఏతే చ ద్వే జనా. అచ్చుతా చ అనేజకాతి అచ్చుతదేవతా చ అనేజకదేవతా చ. సులేయ్యరుచిరా ఆగున్తి సులేయ్యా చ రుచిరా చ ఆగతా. ఆగుం వాసవనేసినోతి వాసవనేసీదేవా నామ ఆగతా. దసేతే దసధా కాయాతి ఏతేపి దసదేవకాయా దసధావ ఆగతా.

సమానా మహాసమానాతి సమానా చ మహాసమానా చ. మానుసా మానుసుత్తమాతి మానుసా చ మానుసుత్తమా చ. ఖిడ్డాపదోసికా ఆగుం, ఆగుం మనోపదోసికాతి ఖిడ్డాపదోసికా మనోపదోసికా చ దేవా ఆగతా.

అథాగుం హరయో దేవాతి హరిదేవా నామ ఆగతా. యే చ లోహితవాసినోతి లోహితవాసినో చ ఆగతా. పారగా మహాపారగాతి ఏతే చ దువిధా ఆగతా. దసేతే దసధా కాయాతి ఏతేపి దసదేవకాయా దసధావ ఆగతా.

సుక్కా కరమ్భా అరుణా, ఆగుం వేఘనసా సహాతి ఏతే సుక్కాదయో తయో, తేహి సహ వేఘనసా చ ఆగతా. ఓదాతగయ్హా పామోక్ఖాతి ఓదాతగయ్హా నామ పామోక్ఖదేవా ఆగతా. ఆగుం దేవా విచక్ఖణాతి విచక్ఖణా నామ దేవా ఆగతా.

సదామత్తా హారగజాతి సదామత్తా చ హారగజా చ. మిస్సకా చ యసస్సినోతి యససమ్పన్నా మిస్సకదేవా చ. థనయం ఆగ పజ్జున్నోతి పజ్జున్నో చ దేవరాజా థనయన్తో ఆగతో. యో దిసా అభివస్సతీతి యో యం యం దిసం యాతి, తత్థ తత్థ దేవో వస్సతి. దసేతే దసధా కాయాతి ఏతేపి దసదేవకాయా దసధా ఆగతా.

ఖేమియా తుసితా యామాతి ఖేమియా దేవా తుసితపురవాసినో చ యామాదేవలోకవాసినో చ. కథకా చ యసస్సినోతి యససమ్పన్నా కథకదేవా చ. పాళియం పన ‘‘కట్ఠకా చా’’తి లిఖన్తి. లమ్బీతకా లామసేట్ఠాతి లమ్బితకదేవా చ లామసేట్ఠదేవా చ. జోతినామా చ ఆసవాతి పబ్బతమత్థకే కతనళగ్గిక్ఖన్ధో వియ జోతమానా జోతిదేవా నామ అత్థి, తే చ ఆసా చ దేవా ఆగతాతి అత్థో. పాళియం పన ‘‘జాతినామా’’తి లిఖన్తి. ఆసా దేవతా ఛన్దవసేన ఆసవాతి వుత్తా. నిమ్మానరతినో ఆగుం, అథాగుం పరనిమ్మితా. దసేతే దసధా కాయాతి ఏతేపి దస దేవకాయా దసధావ ఆగతా.

సట్ఠేతే దేవనికాయాతి ఏతే చ ఆపో చ దేవాతిఆదికా ఛ దసకా సట్ఠి దేవనికాయా సబ్బే నీలాదివసేన నానత్తవణ్ణినో. నామన్వయేన ఆగచ్ఛున్తి నామభాగేన నామకోట్ఠాసేన ఆగతా. యే చఞ్ఞే సదిసా సహాతి యే చ అఞ్ఞేపి తేహి సదిసా వణ్ణతోపి నామతోపి ఏతాదిసాయేవ సేసచక్కవాళేసు దేవా, తేపి ఆగతాయేవాతి ఏకపదేనేవ కలాపం వియ పుటకం వియ చ కత్వా సబ్బా దేవతా నిద్దిసతి.

ఏవం దససు లోకధాతుసహస్సేసు దేవకాయే నిద్దిసిత్వా ఇదాని యదత్థం తే ఆగతా, తం దస్సేన్తో పవుట్ఠజాతిన్తి గాథమాహ. తస్సత్థో – పవుట్ఠా విగతా జాతి అస్సాతి అరియసఙ్ఘో పవుట్ఠజాతి నామ, తం పవుట్ఠజాతిం రాగదోసమోహఖీలానం అభావా అఖీలం చత్తారో ఓఘే తరిత్వా ఠితత్తా ఓఘతిణ్ణం చతున్నం ఆసవానం అభావేన అనాసవం అరియసఙ్ఘం దక్ఖేమ పస్సిస్సామ. తేసఞ్ఞేవ ఓఘానం తిణ్ణత్తా ఓఘతరం ఆగుం అకరణతో నాగం. అసితాతిగన్తి కాళకభావాతీతం చన్దంవ సిరియా విరోచమానం దసబలఞ్చ దక్ఖేమ పస్సిస్సామాతి ఏతదత్థం సబ్బేపి తే నామన్వయేన ఆగచ్ఛుం, యే చఞ్ఞే సదిసా సహాతి.

౩౪౧. ఇదాని బ్రహ్మానో దస్సేన్తో సుబ్రహ్మా పరమత్తో చాతిఆదిమాహ. తత్థ సుబ్రహ్మాతి ఏకో బ్రహ్మా. పరమత్తోపి బ్రహ్మావ. పుత్తా ఇద్ధిమతో సహాతి ఏతే ఇద్ధిమతో బుద్ధస్స భగవతో పుత్తా అరియబ్రహ్మానో సహేవ ఆగతా. సనఙ్కుమారో తిస్సో చాతి సనఙ్కుమారో చ తిస్సమహాబ్రహ్మా చ. సోపాగాతి సోపి ఆగతో.

‘‘సహస్సం బ్రహ్మలోకానం, మహాబ్రహ్మాభితిట్ఠతి;

ఉపపన్నో జుతిమన్తో, భిస్మాకాయో యసస్సి సో’’తి. –

ఏత్థ సహస్సం బ్రహ్మలోకానన్తి ఏకఙ్గులియా ఏకసహస్సచక్కవాళే దసహి అఙ్గులీహి దససహస్సిచక్కవాళే ఆలోకఫరణసమత్థానం మహాబ్రహ్మానం సహస్సం ఆగతం. మహాబ్రహ్మాభితిట్ఠతీతి యత్థ ఏకేకో మహాబ్రహ్మా అఞ్ఞే బ్రహ్మే అభిభవిత్వా తిట్ఠతి. ఉపపన్నోతి బ్రహ్మలోకే నిబ్బత్తో. జుతిమన్తోతి ఆనుభావసమ్పన్నో. భిస్మాకాయోతి మహాకాయో, ద్వీహి తీహి మాగధికేహి గామక్ఖేత్తేహి సమప్పమాణఅత్తభావో. యసస్సిసోతి అత్తభావసిరీసఙ్ఖాతేన యసేన సమన్నాగతో.

దసేత్థ ఇస్సరా ఆగుం, పచ్చేకవసవత్తినోతి ఏతస్మిఞ్చ బ్రహ్మసహస్సే యే పాటియేక్కం పాటియేక్కం వసం వత్తేన్తి, ఏవరూపా దస ఇస్సరా మహాబ్రహ్మానో ఆగతా. తేసఞ్చ మజ్ఝతో ఆగ, హారితో పరివారితోతి తేసం బ్రహ్మానం మజ్ఝే హారితో నామ మహాబ్రహ్మా సతసహస్సబ్రహ్మపరివారో ఆగతో.

౩౪౨. తే చ సబ్బే అభిక్కన్తే, సఇన్దే దేవే సబ్రహ్మకేతి తే సబ్బేపి సక్కం దేవరాజానం జేట్ఠకం కత్వా ఆగతే దేవకాయే, హారితమహాబ్రహ్మానం జేట్ఠకం కత్వా ఆగతే బ్రహ్మకాయే చ. మారసేనా అభిక్కామీతి మారసేనా అభిగతా. పస్స కణ్హస్స మన్దియన్తి కాళకస్స మారస బాలభావం పస్సథ.

ఏథ గణ్హథ బన్ధథాతి ఏవం అత్తనో పరిసం ఆణాపేసి. రాగేన బద్ధమత్థు వోతి సబ్బం వో ఇదం దేవమణ్డలం రాగేన బద్ధం హోతు. సమన్తా పరివారేథ, మా వో ముఞ్చిత్థ కోచి నన్తి తుమ్హాకం ఏకోపి ఏతేసు ఏకమ్పి మా ముఞ్చి. ‘‘మా వో ముఞ్చేథా’’తిపి పాఠో, ఏసేవత్థో.

ఇతి తత్థ మహాసేనో, కణ్హో సేనం అపేసయీతి ఏవం తత్థ మహాసమయే మహాసేనో మారో మారసేనం అపేసయి. పాణినా తలమాహచ్చాతి హత్థేన పథవీతలం పహరిత్వా. సరం కత్వాన భేరవన్తి మారవిభింసకదస్సనత్థం భయానకం సరఞ్చ కత్వా.

యథా పావుస్సకో మేఘో, థనయన్తో సవిజ్జుకోతి సవిజ్జుకో పావుస్సకమేఘో వియ మహాగజ్జితం గజ్జన్తో. తదా సో పచ్చుదావత్తీతి తస్మిం సమయే సో మారో తం విభింసనకం దస్సేత్వా పటినివత్తో. సఙ్కుద్ధో అసయం వసేతి సుట్ఠు కుద్ధో కుపితో కఞ్చి వసే వత్తేతుం అసక్కోన్తో అసయంవసే అసయంవసీ అత్తనో వసేన అకామకో హుత్వా నివత్తో. భగవా కిర ‘‘అయం మారో ఇమం మహాసమాగమం దిస్వా ‘అభిసమయన్తరాయం కరిస్సామీ’తి అన్తరన్తరే మారసేనం పేసేత్వా మారం విభింసకం దస్సేతీ’’తి అఞ్ఞాసి. పకతి చేసా భగవతో, యత్థ అభిసమయో న భవిస్సతి, తత్థ మారం విభింసకం దస్సేన్తం న నివారేతి. యత్థ పన అభిసమయో హోతి, తత్థ యథా పరిసా నేవ మారస్స రూపం పస్సతి, న సద్దం సుణాతి, ఏవం అధిట్ఠాతీతి. ఇమస్మిఞ్చ సమాగమే మహాభిసమయో భవిస్సతి, తస్మా యథా దేవతా నేవ తస్స రూపం పస్సన్తి, న సద్దం సుణన్తి, ఏవం అధిట్ఠాసి. తేన వుత్తం –‘‘తదా సో పచ్చుదావత్తి, సఙ్కుద్ధో అసయంవసే’’తి.

౩౪౩. తఞ్చ సబ్బం అభిఞ్ఞాయ, వవత్థిత్వాన చక్ఖుమాతి తం సబ్బం భగవా జానిత్వా వవత్థపేత్వా చ.

మారసేనా అభిక్కన్తా, తే విజానాథ భిక్ఖవోతి భిక్ఖవే మారసేనా అభిక్కన్తా, తే తుమ్హే అత్తనో అనురూపం విజానాథ, ఫలసమాపత్తిం సమాపజ్జథాతి వదతి. ఆతప్పమకరున్తి ఫలసమాపత్తిం పవిసనత్థాయ వీరియం ఆరభింసు. వీతరాగేహి పక్కామున్తి మారో చ మారసేనా చ వీతరాగేహి అరియేహి దూరతోవ అపక్కముం. నేసం లోమాపి ఇఞ్జయున్తి తేసం వీతరాగానం లోమానిపి న చాలయింసు. అథ మారో భిక్ఖుసఙ్ఘం ఆరబ్భ ఇమం గాథం అభాసి –

‘‘సబ్బే విజితసఙ్గామా, భయాతీతా యసస్సినో;

మోదన్తి సహ భూతేహి, సావకా తే జనేసుతా’’తి.

తత్థ మోదన్తి సహ భూతేహీతి దసబలస్స సాసనే భూతేహి సఞ్జాతేహి అరియేహి సద్ధిం మోదన్తి పమోదన్తి. జనేసుతాతి జనే విస్సుతా పాకటా అభిఞ్ఞాతా.

ఇదం పన మహాసమయసుత్తం నామ దేవతానం పియం మనాపం, తస్మా మఙ్గలం వదన్తేన అభినవట్ఠానేసు ఇదమేవ సుత్తం వత్తబ్బం. దేవతా కిర –‘‘ఇమం సుత్తం సుణిస్సామా’’తి ఓహితసోతా విచరన్తి. దేసనాపరియోసానే పనస్స కోటిసతసహస్సదేవతా అరహత్తం పత్తా, సోతాపన్నాదీనం గణనా నత్థి.

దేవతానఞ్చస్స పియమనాపభావే ఇదం వత్థు – కోటిపబ్బతవిహారే కిర నాగలేణద్వారే నాగరుక్ఖే ఏకా దేవధీతా వసతి. ఏకో దహరో అన్తోలేణే ఇమం సుత్తం సజ్ఝాయతి. దేవధీతా సుత్వా సుత్తపరియోసానే మహాసద్దేన సాధుకారమదాసి. కో ఏసోతి. అహం, భన్తే, దేవధీతాతి. కస్మా సాధుకారమదాసీతి? భన్తే, దసబలేన మహావనే నిసీదిత్వా కథితదివసే ఇమం సుత్తం సుత్వా అజ్జ అస్సోసిం, భగవతా కథితతో ఏకక్ఖరమ్పి అహాపేత్వా సుగ్గహితో అయం ధమ్మో తుమ్హేహీతి. దసబలస్స కథయతో సుతం తయాతి? ఆమ, భన్తేతి. మహా కిర దేవతాసన్నిపాతో అహోసి, త్వం కత్థ ఠితా సుణీతి?

అహం, భన్తే, మహావనవాసియా దేవతా, మహేసక్ఖాసు పన దేవతాసు ఆగచ్ఛన్తీసు జమ్బుదీపే ఓకాసం నాలత్థం, అథ ఇమం తమ్బపణ్ణిదీపం ఆగన్త్వా జమ్బుకోలపట్టనే ఠత్వా సోతుం ఆరద్ధమ్హి, తత్రాపి మహేసక్ఖాసు దేవతాసు ఆగచ్ఛన్తీసు అనుక్కమేన పటిక్కమమానా రోహణజనపదే మహాగామస్స పిట్ఠిభాగతో సముద్దే గలప్పమాణం ఉదకం పవిసిత్వా తత్థ ఠితా అస్సోసిన్తి. తుయ్హం ఠితట్ఠానతో దూరే సత్థారం పస్ససి దేవతేతి? కిం కథేథ, భన్తే, సత్థా మహావనే ధమ్మం దేసేన్తో నిరన్తరం మమఞ్ఞేవ ఓలోకేతీతి మఞ్ఞమానా ఓతప్పమానా ఊమీసు నిలయామీతి.

తం దివసం కిర కోటిసతసహస్సదేవతా అరహత్తం పత్తా, తుమ్హేపి తదా అరహత్తం పత్తాతి? నత్థి, భన్తే. అనాగామిఫలం పత్తత్థ మఞ్ఞేతి? నత్థి, భన్తే. సకదాగామిఫలం పత్తత్థ మఞ్ఞేతి? నత్థి, భన్తే. తయో మగ్గే పత్తా దేవతా కిర గణనపథం అతీతా, సోతాపన్నా జాతత్థ మఞ్ఞేతి? దేవతా తం దివసం సోతాపత్తిఫలం పత్తత్తా హరాయమానా –‘‘అపుచ్ఛితబ్బం పుచ్ఛతి అయ్యో’’తి ఆహ. తతో నం సో భిక్ఖు ఆహ – ‘‘సక్కా పన దేవతే, తవ అత్తభావం అమ్హాకం దస్సేతు’’న్తి? న సక్కా భన్తే సకలకాయం దస్సేతుం, అఙ్గులిపబ్బమత్తం దస్సేస్సామి అయ్యస్సాతి కుఞ్చికఛిద్దేన అఙ్గులిం అన్తోలేణాభిముఖం అకాసి, చన్దసహస్ససూరియసహస్సఉగ్గమనకాలో వియ అహోసి. దేవధీతా ‘‘అప్పమత్తా, భన్తే, హోథా’’తి దహరభిక్ఖుం వన్దిత్వా అగమాసి. ఏవం ఇమం సుత్తం దేవతానం పియం మనాపం, మమాయన్తి నం దేవతాతి.

ఇతి సుమఙ్గలవిలాసినియా దీఘనికాయట్ఠకథాయం

మహాసమయసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.