౧౧. కేవట్టసుత్తవణ్ణనా

కేవట్టగహపతిపుత్తవత్థువణ్ణనా

౪౮౧. ఏవం మే సుతం…పే… నాళన్దాయన్తి కేవట్టసుత్తం. తత్రాయం అపుబ్బపదవణ్ణనా. పావారికమ్బవనేతి పావారికస్స అమ్బవనే. కేవట్టోతి ఇదం తస్స గహపతిపుత్తస్స నామం. సో కిర చత్తాలీసకోటిధనో గహపతిమహాసాలో అతివియ సద్ధో పసన్నో అహోసి. సో సద్ధాధికత్తాయేవ ‘‘సచే ఏకో భిక్ఖు అడ్ఢమాసన్తరేన వా మాసన్తరేన వా సంవచ్ఛరేన వా ఆకాసే ఉప్పతిత్వా వివిధాని పాటిహారియాని దస్సేయ్య, సబ్బో జనో అతివియ పసీదేయ్య. యంనూనాహం భగవన్తం యాచిత్వా పాటిహారియకరణత్థాయ ఏకం భిక్ఖుం అనుజానాపేయ్య’’న్తి చిన్తేత్వా భగవన్తం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవమాహ.

తత్థ ఇద్ధాతి సమిద్ధా ఫీతాతి నానాభణ్డఉస్సన్నతాయ వుద్ధిప్పత్తా. ఆకిణ్ణమనుస్సాతి అంసకూటేన అంసకూటం పహరిత్వా వియ విచరన్తేహి మనుస్సేహి ఆకిణ్ణా. సమాదిసతూతి ఆణాపేతు ఠానన్తరే ఠపేతు. ఉత్తరిమనుస్సధమ్మాతి ఉత్తరిమనుస్సానం ధమ్మతో, దసకుసలసఙ్ఖాతతో వా మనుస్సధమ్మతో ఉత్తరి. భియ్యోసోమత్తాయాతి పకతియాపి పజ్జలితపదీపో తేలస్నేహం లభిత్వా వియ అతిరేకప్పమాణేన అభిప్పసీదిస్సతి. న ఖో అహన్తి భగవా రాజగహసేట్ఠివత్థుస్మిం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞపేసి, తస్మా ‘‘న ఖో అహ’’న్తిఆదిమాహ.

౪౮౨. న ధంసేమీతి న గుణవినాసనేన ధంసేమి, సీలభేదం పాపేత్వా అనుపుబ్బేన ఉచ్చట్ఠానతో ఓతారేన్తో నీచట్ఠానే న ఠపేమి, అథ ఖో అహం బుద్ధసాసనస్స వుద్ధిం పచ్చాసీసన్తో కథేమీతి దస్సేతి. తతియమ్పి ఖోతి యావతతియం బుద్ధానం కథం పటిబాహిత్వా కథేతుం విసహన్తో నామ నత్థి. అయం పన భగవతా సద్ధిం విస్సాసికో విస్సాసం వడ్ఢేత్వా వల్లభో హుత్వా అత్థకామోస్మీతి తిక్ఖత్తుం కథేసి.

ఇద్ధిపాటిహారియవణ్ణనా

౪౮౩-౪౮౪. అథ భగవా అయం ఉపాసకో మయి పటిబాహన్తేపి పునప్పునం యాచతియేవ. ‘‘హన్దస్స పాటిహారియకరణే ఆదీనవం దస్సేమీ’’తి చిన్తేత్వా ‘‘తీణి ఖో’’తిఆదిమాహ. తత్థ అమాహం భిక్ఖున్తి అముం అహం భిక్ఖుం. గన్ధారీతి గన్ధారేన నామ ఇసినా కతా, గన్ధారరట్ఠే వా ఉప్పన్నా విజ్జా. తత్థ కిర బహూ ఇసయో వసింసు, తేసు ఏకేన కతా విజ్జాతి అధిప్పాయో. అట్టీయామీతి అట్టో పీళితో వియ హోమి. హరాయామీతి లజ్జామి. జిగుచ్ఛామీతి గూథం దిస్వా వియ జిగుచ్ఛం ఉప్పాదేమి.

ఆదేసనాపాటిహారియవణ్ణనా

౪౮౫. పరసత్తానన్తి అఞ్ఞేసం సత్తానం. దుతియం తస్సేవ వేవచనం. ఆదిసతీతి కథేతి. చేతసికన్తి సోమనస్సదోమనస్సం అధిప్పేతం. ఏవమ్పి తే మనోతి ఏవం తవ మనో సోమనస్సితో వా దోమనస్సితో వా కామవితక్కాదిసమ్పయుత్తో వా. దుతియం తస్సేవ వేవచనం. ఇతిపి తే చిత్తన్తి ఇతి తవ చిత్తం, ఇదఞ్చిదఞ్చ అత్థం చిన్తయమానం పవత్తతీతి అత్థో. మణికా నామ విజ్జాతి చిన్తామణీతి ఏవం లద్ధనామా లోకే ఏకా విజ్జా అత్థి. తాయ పరేసం చిత్తం జానాతీతి దీపేతి.

అనుసాసనీపాటిహారియవణ్ణనా

౪౮౬. ఏవం వితక్కేథాతి నేక్ఖమ్మవితక్కాదయో ఏవం పవత్తేన్తా వితక్కేథ. మా ఏవం వితక్కయిత్థాతి ఏవం కామవితక్కాదయో పవత్తేన్తా మా వితక్కయిత్థ. ఏవం మనసి కరోథాతి ఏవం అనిచ్చసఞ్ఞమేవ, దుక్ఖసఞ్ఞాదీసు వా అఞ్ఞతరం మనసి కరోథ. మా ఏవన్తి ‘‘నిచ్చ’’న్తిఆదినా నయేన మా మనసి కరిత్థ. ఇదన్తి ఇదం పఞ్చకామగుణికరాగం పజహథ. ఇదం ఉపసమ్పజ్జాతి ఇదం చతుమగ్గఫలప్పభేదం లోకుత్తరధమ్మమేవ ఉపసమ్పజ్జ పాపుణిత్వా నిప్ఫాదేత్వా విహరథ. ఇతి భగవా ఇద్ధివిధం ఇద్ధిపాటిహారియన్తి దస్సేతి, పరస్స చిత్తం ఞత్వా కథనం ఆదేసనాపాటిహారియన్తి. సావకానఞ్చ బుద్ధానఞ్చ సతతం ధమ్మదేసనా అనుసాసనీపాటిహారియన్తి.

తత్థ ఇద్ధిపాటిహారియేన అనుసాసనీపాటిహారియం మహామోగ్గల్లానస్స ఆచిణ్ణం, ఆదేసనాపాటిహారియేన అనుసాసనీపాటిహారియం ధమ్మసేనాపతిస్స. దేవదత్తే సంఘం భిన్దిత్వా పఞ్చ భిక్ఖుసతాని గహేత్వా గయాసీసే బుద్ధలీళాయ తేసం ధమ్మం దేసన్తే హి భగవతా పేసితేసు ద్వీసు అగ్గసావకేసు ధమ్మసేనాపతి తేసం చిత్తాచారం ఞత్వా ధమ్మం దేసేసి, థేరస్స ధమ్మదేసనం సుత్వా పఞ్చసతా భిక్ఖూ సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహింసు. అథ నేసం మహామోగ్గల్లానో వికుబ్బనం దస్సేత్వా దస్సేత్వా ధమ్మం దేసేసి, తం సుత్వా సబ్బే అరహత్తఫలే పతిట్ఠహింసు. అథ ద్వేపి మహానాగా పఞ్చ భిక్ఖుసతాని గహేత్వా వేహాసం అబ్భుగ్గన్త్వా వేళువనమేవాగమింసు. అనుసాసనీపాటిహారియం పన బుద్ధానం సతతం ధమ్మదేసనా, తేసు ఇద్ధిపాటిహారియఆదేసనాపాటిహారియాని సఉపారమ్భాని సదోసాని, అద్ధానం న తిట్ఠన్తి, అద్ధానం అతిట్ఠనతో న నియ్యన్తి. అనుసాసనీపాటిహారియం అనుపారమ్భం నిద్దోసం, అద్ధానం తిట్ఠతి, అద్ధానం తిట్ఠనతో నియ్యాతి. తస్మా భగవా ఇద్ధిపాటిహారియఞ్చ ఆదేసనాపాటిహారియఞ్చ గరహతి, అనుసాసనీపాటిహారియంయేవ పసంసతి.

భూతనిరోధేసకవత్థువణ్ణనా

౪౮౭. భూతపుబ్బన్తి ఇదం కస్మా భగవతా ఆరద్ధం. ఇద్ధిపాటిహారియఆదేసనాపాటిహారియానం అనియ్యానికభావదస్సనత్థం, అనుసాసనీపాటిహారియస్సేవ నియ్యానికభావదస్సనత్థం. అపి చ సబ్బబుద్ధానం మహాభూతపరియేసకో నామేకో భిక్ఖు హోతియేవ. యో మహాభూతే పరియేసన్తో యావ బ్రహ్మలోకా విచరిత్వా విస్సజ్జేతారం అలభిత్వా ఆగమ్మ బుద్ధమేవ పుచ్ఛిత్వా నిక్కఙ్ఖో హోతి. తస్మా బుద్ధానం మహన్తభావప్పకాసనత్థం, ఇదఞ్చ కారణం పటిచ్ఛన్నం, అథ నం వివటం కత్వా దేసేన్తోపి భగవా ‘‘భూతపుబ్బ’’న్తిఆదిమాహ.

తత్థ కత్థ ను ఖోతి కిస్మిం ఠానే కిం ఆగమ్మ కిం పత్తస్స తే అనవసేసా అప్పవత్తివసేన నిరుజ్ఝన్తి. మహాభూతకథా పనేసా సబ్బాకారేన విసుద్ధిమగ్గే వుత్తా, తస్మా సా తతోవ గహేతబ్బా.

౪౮౮. దేవయానియో మగ్గోతి పాటియేక్కో దేవలోకగమనమగ్గో నామ నత్థి, ఇద్ధివిధఞాణస్సేవ పనేతం అధివచనం. తేన హేస యావ బ్రహ్మలోకాపి కాయేన వసం వత్తేన్తో దేవలోకం యాతి. తస్మా ‘‘తం దేవయానియో మగ్గో’’తి వుత్తం. యేన చాతుమహారాజికాతి సమీపే ఠితమ్పి భగవన్తం అపుచ్ఛిత్వా ధమ్మతాయ చోదితో దేవతా మహానుభావాతి మఞ్ఞమానో ఉపసఙ్కమి. మయమ్పి ఖో, భిక్ఖు, న జానామాతి బుద్ధవిసయే పఞ్హం పుచ్ఛితా దేవతా న జానన్తి, తేనేవమాహంసు. అథ ఖో సో భిక్ఖు ‘‘మమ ఇమం పఞ్హం న కథేతుం న లబ్భా, సీఘం కథేథా’’తి తా దేవతా అజ్ఝోత్థరతి, పునప్పునం పుచ్ఛతి, తా ‘‘అజ్ఝోత్థరతి నో అయం భిక్ఖు, హన్ద నం హత్థతో మోచేస్సామా’’తి చిన్తేత్వా ‘‘అత్థి ఖో భిక్ఖు చత్తారో మహారాజానో’’తిఆదిమాహంసు. తత్థ అభిక్కన్తతరాతి అతిక్కమ్మ కన్తతరా. పణీతతరాతి వణ్ణయసఇస్సరియాదీహి ఉత్తమతరా ఏతేన నయేన సబ్బవారేసు అత్థో వేదితబ్బో.

౪౯౧-౪౯౩. అయం పన విసేసో – సక్కో కిర దేవరాజా చిన్తేసి ‘‘అయం పఞ్హో బుద్ధవిసయో, న సక్కా అఞ్ఞేన విస్సజ్జితుం, అయఞ్చ భిక్ఖు అగ్గిం పహాయ ఖజ్జోపనకం ధమన్తో వియ, భేరిం పహాయ ఉదరం వాదేన్తో వియ చ, లోకే అగ్గపుగ్గలం సమ్మాసమ్బుద్ధం పహాయ దేవతా పుచ్ఛన్తో విచరతి, పేసేమి నం సత్థుసన్తిక’’న్తి. తతో పునదేవ సో చిన్తేసి ‘‘సుదూరమ్పి గన్త్వా సత్థు సన్తికేవ నిక్కఙ్ఖో భవిస్సతి. అత్థి చేవ పుగ్గలో నామేస, థోకం తావ ఆహిణ్డన్తో కిలమతు పచ్ఛా జానిస్సతీ’’తి. తతో తం ‘‘అహమ్పి ఖో’’తిఆదిమాహ. బ్రహ్మయానియోపి దేవయానియసదిసోవ. దేవయానియమగ్గోతి వా బ్రహ్మయానియమగ్గోతి వా ధమ్మసేతూతి వా ఏకచిత్తక్ఖణికఅప్పనాతి వా సన్నిట్ఠానికచేతనాతి వా మహగ్గతచిత్తన్తి వా అభిఞ్ఞాఞాణన్తి వా సబ్బమేతం ఇద్ధివిధఞాణస్సేవ నామం.

౪౯౪. పుబ్బనిమిత్తన్తి ఆగమనపుబ్బభాగే నిమిత్తం సూరియస్స ఉదయతో అరుణుగ్గం వియ. తస్మా ఇదానేవ బ్రహ్మా ఆగమిస్సతి, ఏవం మయం జానామాతి దీపయింసు. పాతురహోసీతి పాకటో అహోసి. అథ ఖో సో బ్రహ్మా తేన భిక్ఖునా పుట్ఠో అత్తనో అవిసయభావం ఞత్వా సచాహం ‘‘న జానామీ’’తి వక్ఖామి, ఇమే మం పరిభవిస్సన్తి, అథ జానన్తో వియ యం కిఞ్చి కథేస్సామి, అయం మే భిక్ఖు వేయ్యాకరణేన అనారద్ధచిత్తో వాదం ఆరోపేస్సతి. ‘‘అహమస్మి భిక్ఖు బ్రహ్మా’’తిఆదీని పన మే భణన్తస్స న కోచి వచనం సద్దహిస్సతి. యంనూనాహం విక్ఖేపం కత్వా ఇమం భిక్ఖుం సత్థుసన్తికంయేవ పేసేయ్యన్తి చిన్తేత్వా ‘‘అహమస్మి భిక్ఖు బ్రహ్మా’’తిఆదిమాహ.

౪౯౫-౪౯౬. ఏకమన్తం అపనేత్వాతి కస్మా ఏవమకాసి? కుహకత్తా. బహిద్ధా పరియేట్ఠిన్తి తేలత్థికో వాలికం నిప్పీళియమానో వియ యావ బ్రహ్మలోకా బహిద్ధా పరియేసనం ఆపజ్జతి.

౪౯౭. సకుణన్తి కాకం వా కులలం వా. న ఖో ఏసో, భిక్ఖు, పఞ్హో ఏవం పుచ్ఛితబ్బోతి ఇదం భగవా యస్మా పదేసేనేస పఞ్హో పుచ్ఛితబ్బో, అయఞ్చ ఖో భిక్ఖు అనుపాదిన్నకేపి గహేత్వా నిప్పదేసతో పుచ్ఛతి, తస్మా పటిసేధేతి. ఆచిణ్ణం కిరేతం బుద్ధానం, పుచ్ఛామూళ్హస్స జనస్స పుచ్ఛాయ దోసం దస్సేత్వా పుచ్ఛం సిక్ఖాపేత్వా పుచ్ఛావిస్సజ్జనం. కస్మా? పుచ్ఛితుం అజానిత్వా పరిపుచ్ఛన్తో దువిఞ్ఞాపయో హోతి. పఞ్హం సిక్ఖాపేన్తో పన ‘‘కత్థ ఆపో చా’’తిఆదిమాహ.

౪౯౮. తత్థ న గాధతీతి న పతిట్ఠాతి, ఇమే చత్తారో మహాభూతా కిం ఆగమ్మ అప్పతిట్ఠా భవన్తీతి అత్థో. ఉపాదిన్నంయేవ సన్ధాయ పుచ్ఛతి. దీఘఞ్చ రస్సఞ్చాతి సణ్ఠానవసేన ఉపాదారూపం వుత్తం. అణుం థూలన్తి ఖుద్దకం వా మహన్తం వా, ఇమినాపి ఉపాదారూపే వణ్ణమత్తమేవ కథితం. సుభాసుభన్తి సుభఞ్చ అసుభఞ్చ ఉపాదారూపమేవ కథితం. కిం పన ఉపాదారూపం సుభన్తి అసుభన్తి అత్థి? నత్థి. ఇట్ఠానిట్ఠారమ్మణం పనేవ కథితం. నామఞ్చ రూపఞ్చాతి నామఞ్చ దీఘాదిభేదం రూపఞ్చ. ఉపరుజ్ఝతీతి నిరుజ్ఝతి, కిం ఆగమ్మ అసేసమేతం నప్పవత్తతీతి.

ఏవం పుచ్ఛితబ్బం సియాతి పుచ్ఛం దస్సేత్వా ఇదాని విస్సజ్జనం దస్సేన్తో తత్ర వేయ్యాకరణం భవతీతి వత్వా – ‘‘విఞ్ఞాణ’’న్తిఆదిమాహ.

౪౯౯. తత్థ విఞ్ఞాతబ్బన్తి విఞ్ఞాణం నిబ్బానస్సేతం నామం, తదేతం నిదస్సనాభావతో అనిదస్సనం. ఉప్పాదన్తో వా వయన్తో వా ఠితస్స అఞ్ఞథత్తన్తో వా ఏతస్స నత్థీతి అనన్తం. పభన్తి పనేతం కిర తిత్థస్స నామం, తఞ్హి పపన్తి ఏత్థాతి పపం, పకారస్స పన భకారో కతో. సబ్బతో పభమస్సాతి సబ్బతోపభం. నిబ్బానస్స కిర యథా మహాసముద్దస్స యతో యతో ఓతరితుకామా హోన్తి, తం తదేవ తిత్థం, అతిత్థం నామ నత్థి. ఏవమేవ అట్ఠతింసాయ కమ్మట్ఠానేసు యేన యేన ముఖేన నిబ్బానం ఓతరితుకామా హోన్తి, తం తదేవ తిత్థం, నిబ్బానస్స అతిత్థం నామ నత్థి. తేన వుత్తం ‘‘సబ్బతోపభ’’న్తి. ఏత్థ ఆపో చాతి ఏత్థ నిబ్బానే ఇదం నిబ్బానం ఆగమ్మ సబ్బమేతం ఆపోతిఆదినా నయేన వుత్తం ఉపాదిన్నక ధమ్మజాతం నిరుజ్ఝతి, అప్పవత్తం హోతీతి.

ఇదానిస్స నిరుజ్ఝనూపాయం దస్సేన్తో ‘‘విఞ్ఞాణస్స నిరోధేన ఏత్థేతం ఉపరుజ్ఝతీ’’తి ఆహ. తత్థ విఞ్ఞాణన్తి చరిమకవిఞ్ఞాణమ్పి అభిసఙ్ఖారవిఞ్ఞాణమ్పి, చరిమకవిఞ్ఞాణస్సాపి హి నిరోధేన ఏత్థేతం ఉపరుజ్ఝతి. విజ్ఝాతదీపసిఖా వియ అపణ్ణత్తికభావం యాతి. అభిసఙ్ఖారవిఞ్ఞాణస్సాపి అనుప్పాదనిరోధేన అనుప్పాదవసేన ఉపరుజ్ఝతి. యథాహ ‘‘సోతాపత్తిమగ్గఞాణేన అభిసఙ్ఖారవిఞ్ఞాణస్స నిరోధేన ఠపేత్వా సత్తభవే అనమతగ్గే సంసారే యే ఉప్పజ్జేయ్యుం నామఞ్చ రూపఞ్చ ఏత్థేతే నిరుజ్ఝన్తీ’’తి సబ్బం చూళనిద్దేసే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి.

ఇతి సుమఙ్గలవిలాసినియా దీఘనికాయట్ఠకథాయం

కేవట్టసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.