౩. విపాకత్తికవణ్ణనా

౧-౨౩. విపాకత్తికే విపాకం ధమ్మం పటిచ్చ విపాకో ధమ్మో ఉప్పజ్జతి హేతుపచ్చయాతి యే హేతుపచ్చయే తేరస వారా వుత్తా, తే సఙ్ఖిపిత్వా గణనాయ దస్సేతుం హేతుయా తేరసాతి వుత్తం. ఆరమ్మణే పఞ్చాతిఆదీసుపి ఏసేవ నయో. ఏవమేత్థ తేరస పఞ్చ నవ సత్త తీణి ద్వేతి ఛ గణనపరిచ్ఛేదా, తేసం వసేన పచ్చయసంసన్దనే హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ గణనా వేదితబ్బా.

౨౪-౫౨. పచ్చనీయేపి విపాకం ధమ్మం పటిచ్చ విపాకో ధమ్మో ఉప్పజ్జతి నహేతుపచ్చయాతి యే నహేతుపచ్చయే దస వారా వుత్తా, తే సఙ్ఖిపిత్వా గణనాయ దస్సేతుం నహేతుయా దసాతి వుత్తం. న ఆరమ్మణే పఞ్చాతిఆదీసుపి ఏసేవ నయో. ఏవమేత్థ దస పఞ్చ తేరస ద్వాదస ద్వే ఏకం నవ తీణీతి అట్ఠ గణనపరిచ్ఛేదా, తేసం వసేన పచ్చయసంసన్దనే హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ విత్థారతో గణనా వేదితబ్బా. పాళి పన సఙ్ఖిత్తా, ఏతేసఞ్ఞేవ పన లద్ధగణనరపరిచ్ఛేదానం వారానం వసేన సంసన్దిత్వా అనులోమపచ్చనీయం పచ్చనీయానులోమఞ్చ వేదితబ్బం.

సహజాతవారో ఇమినావ ఏకగతికో. పచ్చయనిస్సయసంసట్ఠసమ్పయుత్తవారా యథాపాళిమేవ నియ్యన్తి.

౯౨. పఞ్హావారే కుసలాకుసలే నిరుద్ధేతి ఏతస్మిం విపస్సనావసేన పవత్తే కుసలే సారజ్జనాదివసేన పవత్తే అకుసలే చ నిరుద్ధే. విపాకో తదారమ్మణతా ఉప్పజ్జతీతి కామావచరవిపాకో తదారమ్మణతాయ ఉప్పజ్జతి. యే పన ‘‘విపస్సనాజవనానం విచికిచ్ఛుద్ధచ్చానఞ్చ పరియోసానే తదారమ్మణం నత్థీ’’తి వదన్తి, తే ఇమాయ తన్తియా పటిసేధేతబ్బా. ఆకాసానఞ్చాయతనకుసలం విఞ్ఞాణఞ్చాయతనస్స కిరియస్స ఆరమ్మణపచ్చయేన పచ్చయోతి అరహత్తం పత్వా అసమాపన్నపుబ్బా సమాపత్తియో పటిలోమతో సమాపజ్జన్తస్స వసేనేతం వుత్తం. ఇమినా ఉపాయేన సబ్బవిస్సజ్జనేసు సాధుకం పాళిం ఉపపరిక్ఖిత్వా అత్థో వేదితబ్బో.

౧౨౦. హేతుయా సత్త, ఆరమ్మణే నవ, అధిపతియా దసాతిఆదీసుపి సహజాతాధిపతివసేన ఆరమ్మణాధిపతివసేన సహజాతనిస్సయవసేన పురేజాతనిస్సయవసేన అనన్తరూపనిస్సయవసేన ఆరమ్మణూపనిస్సయవసేన పకతూపనిస్సయవసేన సహజాతవిప్పయుత్తవసేన పురేజాతపచ్ఛాజాతవిప్పయుత్తవసేనాతి యత్థ యత్థ యథా యథా యత్తకాని విస్సజ్జనాని లబ్భన్తి, తత్థ తత్థ తథా తథా తాని సబ్బాని సల్లక్ఖేతబ్బాని. తథా పచ్చనీయాదీసు అనులోమవసేన వారుద్ధరణం, అనులోమతో లద్ధవారానం పచ్చనీయతో గణనా, పచ్చయసంసన్దనం, అనులోమపచ్చనీయే పచ్చనీయానులోమే చ సుద్ధికేసు చేవ సంసన్దనవసేన చ పవత్తేసు హేతుమూలకాదీసు లబ్భమానవారగణనా, అలబ్భమానానం అలబ్భమానతాతి సబ్బం హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం.

యథా చేత్థ, ఏవం ఇతో పరేసుపి తికదుకేసు. పట్ఠానపకరణఞ్హి పాళితోవ అనన్తం అపరిమాణం. తస్స పదపటిపాటియా అత్థం వణ్ణయిస్సామీతి పటిపన్నస్స అతిదీఘాయుకస్సాపి ఆయు నప్పహోతి. న చస్స ఏకదేసం వణ్ణేత్వా సేసమ్హి నయతో దస్సియమానే న సక్కా అత్థో జానితుం, తస్మా ఇతో పరం ఏత్తకమ్పి అవత్వా సేసేసు తికదుకేసు హేట్ఠా అవుత్తప్పకారత్తా యం యం అవస్సం వత్తబ్బం, తం తదేవ వక్ఖామ. యం పన అవత్వా గమిస్సామ, తం పాళినయేనేవ వేదితబ్బన్తి.

విపాకత్తికవణ్ణనా.