౨౧. ఏకవీసతిమవగ్గో

౧. సాసనకథావణ్ణనా

౮౭౮. ఇదాని సాసనకథా నామ హోతి. తత్థ తిస్సో సఙ్గీతియో సన్ధాయ ‘‘సాసనం నవం కత’’న్తి చ ‘‘అత్థి కోచి తథాగతస్స సాసనం నవం కరోతీ’’తి చ ‘‘లబ్భా తథాగతస్స సాసనం నవం కాతు’’న్తి చ యేసం లద్ధి, సేయ్యథాపి ఏకచ్చానం ఉత్తరాపథకానం; తే సన్ధాయ తీసుపి కథాసు పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. సతిపట్ఠానాతిఆది సాసనం నామ సతిపట్ఠానాదయో చేవ అరియధమ్మా, కుసలాదీనఞ్చ దేసనా. తత్థ యేసం భగవతా దేసితా సతిపట్ఠానాదయో, ఠపేత్వా తే అఞ్ఞేసం వా సతిపట్ఠానాదీనం కరణేన అకుసలాదీనం వా కుసలాదిభావకరణేన సాసనం నవంకతం నామ భవేయ్య, కిం తం ఏవం కతం కేనచి, అత్థి వా కోచి ఏవం కరోతి, లబ్భా వా ఏవం కాతున్తి తీసుపి పుచ్ఛాసు చోదనత్థం వుత్తం. సేసం సబ్బత్థ యథాపాళిమేవ నియ్యాతీతి.

సాసనకథావణ్ణనా.

౨. అవివిత్తకథావణ్ణనా

౮౭౯-౮౮౦. ఇదాని అవివిత్తకథా నామ హోతి. తత్థ యస్స పుగ్గలస్స యో ధమ్మో పచ్చుప్పన్నో, సో తేన అవివిత్తో నామాతి ఇదం సకసమయే సన్నిట్ఠానం. యస్మా పన పుథుజ్జనేన తేధాతుకా ధమ్మా అపరిఞ్ఞాతా, తస్మా సో ఏకక్ఖణేయేవ సబ్బేహిపి తేధాతుకేహి ధమ్మేహి అవివిత్తోతి యేసం లద్ధి, సేయ్యథాపి తేసఞ్ఞేవ, తే సన్ధాయ పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. ఫస్సేహీతిఆది సబ్బేసం ఫస్సాదీనం ఏకక్ఖణే పవత్తిదోసదస్సనత్థం వుత్తం. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానత్థమేవాతి.

అవివిత్తకథావణ్ణనా.

౩. సఞ్ఞోజనకథావణ్ణనా

౮౮౧-౮౮౨. ఇదాని సఞ్ఞోజనకథా నామ హోతి. తత్థ యస్మా అరహా సబ్బం బుద్ధవిసయం న జానాతి, తస్మా తస్స తత్థ అవిజ్జావిచికిచ్ఛాహి అప్పహీనాహి భవితబ్బన్తి సఞ్ఞాయ ‘‘అత్థి కిఞ్చి సఞ్ఞోజనం అప్పహాయ అరహత్తప్పత్తీ’’తి యేసం లద్ధి, సేయ్యథాపి మహాసఙ్ఘికానం, తే సన్ధాయ పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. అత్థి కిఞ్చి సక్కాయదిట్ఠీతిఆది అరహతో సబ్బసంయోజనప్పహానదస్సనత్థం వుత్తం. సబ్బం బుద్ధవిసయన్తి పఞ్హద్వయే అరహతో సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణాభావేన పటిసేధో కతో, న అవిజ్జావిచికిచ్ఛానం అప్పహానేన. ఇతరో పన తేసం అప్పహీనతం సన్ధాయ తేన హీతి లద్ధిం పతిట్ఠపేతి. సా అయోనిసో పతిట్ఠాపితత్తా అప్పతిట్ఠితావ హోతీతి.

సఞ్ఞోజనకథావణ్ణనా.

౪. ఇద్ధికథావణ్ణనా

౮౮౩-౮౮౪. ఇదాని ఇద్ధికథా నామ హోతి. తత్థ ఇద్ధి నామేసా కత్థచి ఇజ్ఝతి, కత్థచి న ఇజ్ఝతి, అనిచ్చాదీనం నిచ్చాదికరణే ఏకన్తేనేవ న ఇజ్ఝతి. సభాగసన్తతిం పన పరివత్తేత్వా విసభాగసన్తతికరణే వా సభాగసన్తతివసేనేవ చిరతరప్పవత్తనే వా యేసం అత్థాయ కరియతి, తేసం పుఞ్ఞాదీని కారణాని నిస్సాయ కత్థచి ఇజ్ఝతి, భిక్ఖూనం అత్థాయ పానీయస్స సప్పిఖీరాదికరణే వియ మహాధాతునిధానే దీపాదీనం చిరసన్తానప్పవత్తనే వియ చాతి ఇదం సకసమయే సన్నిట్ఠానం. యం పన ఆయస్మా పిలిన్దవచ్ఛో రఞ్ఞో పాసాదం సువణ్ణన్త్వేవ అధిముచ్చి, తం నిస్సాయ యేసం ‘‘అత్థి అధిప్పాయఇద్ధీ’’తి లద్ధి, సేయ్యథాపి అన్ధకానం; తే సన్ధాయ అత్థి అధిప్పాయఇద్ధీతి పుచ్ఛా సకవాదిస్స. తత్థ అధిప్పాయఇద్ధీతి అధిప్పాయఇద్ధి, యథాధిప్పాయం ఇజ్ఝనఇద్ధీతి అత్థో. ఆమన్తాతి లద్ధిమత్తే ఠత్వా పటిఞ్ఞా పరవాదిస్స. అథ నం అనిచ్చాదీనం నిచ్చాదితాయ అనుయుఞ్జితుం నిచ్చపణ్ణా రుక్ఖా హోన్తూతిఆదిమాహ. సేసమేత్థ ఉత్తానత్థమేవ. లద్ధిపతిట్ఠాపనే సువణ్ణో చ పనాసీతి రఞ్ఞో పుఞ్ఞూపనిస్సయేన ఆసి, న కేవలం థేరస్స అధిప్పాయేనేవ. తస్మా అసాధకమేతన్తి.

ఇద్ధికథావణ్ణనా.

౫. బుద్ధకథావణ్ణనా

౮౮౫. ఇదాని బుద్ధకథా నామ హోతి. తత్థ ఠపేత్వా తస్మిం తస్మిం కాలే సరీరవేమత్తతం ఆయువేమత్తతం పభావేమత్తతఞ్చ సేసేహి బుద్ధధమ్మేహి బుద్ధానం బుద్ధేహి హీనాతిరేకతా నామ నత్థి. యేసం పన అవిసేసేనేవ అత్థీతి లద్ధి, సేయ్యథాపి అన్ధకానం; తే సన్ధాయ అత్థి బుద్ధానన్తి పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. అథ నం బుద్ధధమ్మేహి అనుయుఞ్జితుం సతిపట్ఠానతోతిఆదిమాహ. ఇతరో తేసం వసేన హీనాతిరేకతం అపస్సన్తో పటిక్ఖిపతియేవాతి.

బుద్ధకథావణ్ణనా.

౬. సబ్బదిసాకథావణ్ణనా

౮౮౬. ఇదాని సబ్బదిసాకథా నామ హోతి. తత్థ చతూసు దిసాసు హేట్ఠా ఉపరీతి సమన్తతో లోకధాతుసన్నివాసం, సబ్బలోకధాతూసు చ బుద్ధా అత్థీతి అత్తనో వికప్పసిప్పం ఉప్పాదేత్వా ‘‘సబ్బదిసాసు బుద్ధా తిట్ఠన్తీ’’తి యేసం లద్ధి, సేయ్యథాపి మహాసఙ్ఘికానం; తే సన్ధాయ పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. పురత్థిమాయాతి పుట్ఠో సక్యమునిం సన్ధాయ పటిక్ఖిపతి. పున పుట్ఠో లద్ధివసేన అఞ్ఞలోకధాతుయం ఠితం సన్ధాయ పటిజానాతి. కిన్నామో సో భగవాతిఆది ‘‘సచే త్వం జానాసి, నామాదివసేన నం కథేహీ’’తి చోదనత్థం వుత్తం. ఇమినా ఉపాయేన సబ్బత్థ అత్థో వేదితబ్బోతి.

సబ్బదిసాకథావణ్ణనా.

౭. ధమ్మకథావణ్ణనా

౮౮౭-౮౮౮. ఇదాని ధమ్మకథా నామ హోతి. తత్థ యస్మా రూపాదయో రూపాదిసభావేన నియతా న తం సభావం విజహన్తి, తస్మా సబ్బధమ్మా నియతాతి యేసం లద్ధి, సేయ్యథాపి అన్ధకానఞ్చేవ ఏకచ్చానఞ్చ ఉత్తరాపథకానం; తే సన్ధాయ సబ్బే ధమ్మాతి పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. అథ నం ‘‘సచే తే నియతా, మిచ్ఛత్తనియతా వా సియుం సమ్మత్తనియతా వా, ఇతో అఞ్ఞో నియామో నామ నత్థీ’’తి చోదేతుం మిచ్ఛత్తనియతాతిఆదిమాహ. తత్థ పటిక్ఖేపో చ పటిఞ్ఞా చ పరవాదిస్స. రూపం రూపట్ఠేనాతిఆది యేనత్థేన నియతాతి వదతి, తస్స వసేన చోదేతుం వుత్తం. తత్రాయం అధిప్పాయో – రూపఞ్హి రూపట్ఠేన నియతన్తి రూపం రూపమేవ, న వేదనాదిసభావన్తి అధిప్పాయేన వత్తబ్బం, ఇతో అఞ్ఞథా న వత్తబ్బం. కస్మా? రూపట్ఠతో అఞ్ఞస్స రూపస్స అభావా. రూపసభావో హి రూపట్ఠో, రూపసభావో చ రూపమేవ, న రూపతో అఞ్ఞో. వేదనాదీహి పనస్స నానత్తపఞ్ఞాపనత్థం ఏస వోహారో హోతీతి. తస్మా ‘‘రూపం రూపట్ఠేన నియత’’న్తి వదన్తేన రూపం నియతన్తి వుత్తం హోతి. నియతఞ్చ నామ మిచ్ఛత్తనియతం వా సియా సమ్మత్తనియతం వా, ఇతో అఞ్ఞో నియామో నామ నత్థీతి. అథ కస్మా పటిజానాతీతి? అత్థన్తరవసేన. రూపం రూపట్ఠేన నియతన్తి ఏత్థ హి రూపం రూపమేవ, న వేదనాదిసభావన్తి అయమత్థో. తస్మా పటిజానాతి. ఇతో అఞ్ఞథా పనస్స నియతత్తం నత్థీతి పున తేనేవ నయేన చోదేతుం మిచ్ఛత్తనియతన్తిఆదిమాహ. తం సబ్బం ఉత్తానత్థమేవ. తేన హి రూపన్తి లద్ధిపి అయోనిసో పతిట్ఠాపితత్తా అప్పతిట్ఠితావ హోతీతి.

ధమ్మకథావణ్ణనా.

౮. కమ్మకథావణ్ణనా

౮౮౯-౮౯౧. ఇదాని కమ్మకథా నామ హోతి. తత్థ ‘‘యస్మా దిట్ఠధమ్మవేదనీయాదీని దిట్ఠధమ్మవేదనీయట్ఠాదీహి నియతాని, తస్మా సబ్బే కమ్మా నియతా’’తి యేసం లద్ధి, సేయ్యథాపి తేసఞ్ఞేవ; తే సన్ధాయ పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. దిట్ఠధమ్మవేదనీయట్ఠేన నియతన్తి ఏత్థ దిట్ఠధమ్మవేదనీయం దిట్ఠధమ్మవేదనీయట్ఠమేవ. సచే దిట్ఠేవ ధమ్మే విపాకం దాతుం సక్కోతి దేతి, నో చే అహోసికమ్మం నామ హోతీతి ఇమమత్థం సన్ధాయ పటిఞ్ఞా సకవాదిస్స. మిచ్ఛత్తసమ్మత్తనియామవసేన పనేతం అనియతమేవాతి సబ్బం హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బన్తి.

కమ్మకథావణ్ణనా.

ఏకవీసతిమో వగ్గో.