౭. చతుక్కనయసంసన్దనవణ్ణనా

౪౬-౫౨. ఇదాని యం సచ్చికట్ఠపరమత్థేన ఉపలబ్భతి, తేన యస్మా రూపాదీసు సత్తపఞ్ఞాసాయ సచ్చికట్ఠపరమత్థేసు అఞ్ఞతరేన భవితబ్బం; రూపాదినిస్సితేన వా, అఞ్ఞత్ర వా రూపాదీహి, రూపాదీనం వా నిస్సయేన, తస్మా ఇమినా చతుక్కనయేన సచ్చికట్ఠసంసన్దనం ఆరద్ధం. తత్థ రూపం పుగ్గలోతి అనుయోగో సకవాదిస్స, ఉచ్ఛేదదిట్ఠిభయేన న హేవాతి పటిక్ఖేపో పరవాదిస్స, నిగ్గహారోపనం సకవాదిస్స. కిం పనేతం యుత్తం, నను రూపం వేదనాతి వుత్తమ్పి పటిక్ఖిపితబ్బమేవాతి? ఆమ పటిక్ఖిపితబ్బం. తం పన రూపతో వేదనాయ అఞ్ఞసభావసబ్భావతో, న అఞ్ఞత్తాభావతో. అయఞ్చ రూపాదీసు ఏకధమ్మతోపి పుగ్గలస్స అఞ్ఞత్తం న ఇచ్ఛతి, తస్మా యుత్తం. అయఞ్చ అనుయోగో రూపం పుగ్గలో…పే… అఞ్ఞాతావిన్ద్రియం పుగ్గలోతి సకలం పరమత్థసచ్చం సన్ధాయ ఆరద్ధో. సకలం పన పచ్చత్తలక్ఖణవసేన ఏకతో వత్తుం న సక్కాతి తన్తివసేన అనుయోగలక్ఖణమత్తమేతం ఠపితం. తేన విఞ్ఞూ అత్థం విభావేన్తి. వాదకామేన పన ఇమం లక్ఖణం గహేత్వా యథా యథా పరవాదిస్స ఓకాసో న హోతి, తథా తథా వత్తబ్బం. ఇతి తన్తివసేన అనుయోగలక్ఖణస్స ఠపితత్తాపి యుత్తమేవ. ఇమినా నయేన సబ్బానుయోగేసు అత్థో వేదితబ్బో.

అయం పన విసేసో – రూపస్మిం పుగ్గలోతిఆదీసు యథా ఏకం మహాభూతం నిస్సాయ తయో మహాభూతా, వత్థురూపం నిస్సాయ విఞ్ఞాణం రూపస్మిన్తి వత్తుం వట్టతి, కిం తే ఏవం రూపస్మిం పుగ్గలో? యథా చ సభాగవినిబ్భోగతో వేదనాదయో సబ్బధమ్మా, అరూపా వా పన చత్తారో ఖన్ధా, నిబ్బానమేవ వా ‘‘అఞ్ఞత్ర రూపా’’తి వత్తుం వట్టతి, కిం తే ఏవం పుగ్గలో? యథా చ చిత్తసముట్ఠానానం రూపానం నిస్సయవసేన ‘‘వేదనాయ రూపం…పే… విఞ్ఞాణస్మిం రూప’’న్తి వత్తుం వట్టతి, కిం తే ఏవం పుగ్గలోతి? సబ్బానుయోగేసు పన ఉచ్ఛేదదిట్ఠిభయేన చేవ సమయవిరోధేన చ పటిక్ఖేపో పరవాదిస్స. సేసమేత్థ అత్థతో పాకటమేవ. ధమ్మతో పనేత్థ సత్తపఞ్ఞాసాయ సచ్చికట్ఠేసు ఏకేకస్మిం చత్తారి చత్తారి కత్వా నిగ్గహవసేన అట్ఠవీసాధికాని ద్వే పఞ్చకసతాని దస్సితాని. పరవాదీపక్ఖేపి పటికమ్మవసేన తత్తకానేవ. యా పనేత్థ అత్థి పుగ్గలోతి వుత్తే సకవాదిస్స పటిఞ్ఞా, సా సుత్తే ఆగతేన సమ్ముతివసేన. యో రూపం పుగ్గలోతిఆదీసు పటిక్ఖేపో, సో సక్కాయదిట్ఠిపఞ్హస్స ఠపనీయత్తా. పరవాదిస్స పటికమ్మం ఛలవసేనేవాతి.

చతుక్కనయసంసన్దనం.

నిట్ఠితా చ సంసన్దనకథా.