౧౯. ఏకూనవీసతిమవగ్గో

౧. కిలేసపజహనకథావణ్ణనా

౮౨౮-౮౩౧. ఇదాని కిలేసపజహనకథా నామ హోతి. తత్థ ‘‘యస్మా కిలేసపహానం నామ అత్థి, పహీనకిలేసస్స చ అతీతాపి కిలేసా పహీనావ హోన్తి, అనాగతాపి, పచ్చుప్పన్నాపి, తస్మా అతీతేపి కిలేసే పజహతి, అనాగతేపి, పచ్చుప్పన్నేపీ’’తి యేసం లద్ధి, సేయ్యథాపి ఏకచ్చానం ఉత్తరాపథకానం; తే సన్ధాయ అతీతేతిఆదిపుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. సేసం యథాపాళిమేవ నియ్యాతి. నత్థి కిలేసే జహతీతి ఇమస్మిం పన పరవాదిస్స పఞ్హే యస్మా కచవరం పజహన్తస్స కచవరే ఛడ్డనవాయామో వియ కిలేసే పజహన్తస్స న అతీతాదిభేదేసు కిలేసేసు వాయామో అత్థి, నిబ్బానారమ్మణే పన అరియమగ్గే పవత్తితే కిలేసా అనుప్పన్నాయేవ నుప్పజ్జన్తీతి పహీనా నామ హోన్తి, తస్మా న హేవన్తి పటిక్ఖిపతి. తేన హి అతీతే కిలేసే పజహతీతిఆది పన యస్మా ‘‘నత్థి కిలేసపజహనా’’తి న వత్తబ్బం, తస్మా అతీతాదిభేదే పజహతీతి ఛలేన వుత్తం.

కిలేసపజహనకథావణ్ణనా.

౨. సుఞ్ఞతకథావణ్ణనా

౮౩౨. ఇదాని సుఞ్ఞతకథా నామ హోతి. తత్థ సుఞ్ఞతాతి ద్వే సుఞ్ఞతా ఖన్ధానఞ్చ అనత్తలక్ఖణం నిబ్బానఞ్చ. తేసు అనత్తలక్ఖణం తావ ఏకచ్చం ఏకేన పరియాయేన సియా సఙ్ఖారక్ఖన్ధపరియాపన్నం, నిబ్బానం, అపరియాపన్నమేవ. ఇమం పన విభాగం అగ్గహేత్వా ‘‘సుఞ్ఞతా సఙ్ఖారక్ఖన్ధపరియాపన్నా’’తి యేసం లద్ధి, సేయ్యథాపి అన్ధకానం, తే సన్ధాయ పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. అనిమిత్తన్తి సబ్బనిమిత్తరహితం నిబ్బానం. ‘‘అప్పణిహితో’’తిపి తస్సేవ నామం. కస్మా పనేతం ఆభతన్తి? అవిభజ్జవాదీవాదే దోసారోపనత్థం. యస్స హి అవిభజిత్వా ‘‘ఏకదేసేనేవ సుఞ్ఞతా సఙ్ఖారక్ఖన్ధపరియాపన్నా’’తి లద్ధి, తస్స నిబ్బానమ్పి సఙ్ఖారక్ఖన్ధపరియాపన్నన్తి ఆపజ్జతి. ఇమస్స దోసస్సారోపనత్థం ‘‘అనిమిత్తం అప్పణిహిత’’న్తి ఆభతం. ఇతరో తస్స పరియాపన్నభావం అనిచ్ఛన్తో పటిక్ఖిపతి. సఙ్ఖారక్ఖన్ధో న అనిచ్చోతిఆది నిబ్బానసఙ్ఖాతాయ సుఞ్ఞతాయ అనిచ్చభావాపత్తిదోసదస్సనత్థం వుత్తం.

౮౩౩. సఙ్ఖారక్ఖన్ధస్స సుఞ్ఞతాతి ‘‘యది అఞ్ఞస్స ఖన్ధస్స సుఞ్ఞతా అఞ్ఞక్ఖన్ధపరియాపన్నా, సఙ్ఖారక్ఖన్ధసుఞ్ఞతాయపి సేసక్ఖన్ధపరియాపన్నాయ భవితబ్బ’’న్తి చోదనత్థం వుత్తం. సఙ్ఖారక్ఖన్ధస్స సుఞ్ఞతా న వత్తబ్బాతిఆది ‘‘యది సఙ్ఖారక్ఖన్ధసుఞ్ఞతా సేసక్ఖన్ధపరియాపన్నా న హోతి, సేసక్ఖన్ధసుఞ్ఞతాపి సఙ్ఖారక్ఖన్ధపరియాపన్నా న హోతీ’’తి పటిలోమదస్సనత్థం వుత్తం.

౮౩౪. సుఞ్ఞమిదం, భిక్ఖవే, సఙ్ఖారాతి సుత్తం పరసమయతో ఆభతం. తత్థ సఙ్ఖారాతి ‘‘సబ్బే సఙ్ఖారా అనిచ్చా’’తి ఆగతట్ఠానే వియ పఞ్చక్ఖన్ధా, తే చ అత్తత్తనియసుఞ్ఞత్తా సుఞ్ఞతాతి సాసనావచరం హోతి, న విరుజ్ఝతి, తస్మా అనుఞ్ఞాతం. యస్మా పనేతం న సుఞ్ఞతాయ సఙ్ఖారక్ఖన్ధపరియాపన్నభావం దీపేతి, తస్మా అసాధకన్తి.

సుఞ్ఞతకథావణ్ణనా.

౩. సామఞ్ఞఫలకథావణ్ణనా

౮౩౫-౮౩౬. ఇదాని సామఞ్ఞఫలకథా నామ హోతి. తత్థ మగ్గవీథియమ్పి ఫలసమాపత్తివీథియమ్పి అరియమగ్గస్స విపాకచిత్తం సామఞ్ఞఫలం నామాతి సకసమయే సన్నిట్ఠానం. యేసం పన తథా అగ్గహేత్వా ‘‘కిలేసపహానఞ్చేవ ఫలుప్పత్తి చ సామఞ్ఞఫలం, తస్మా అసఙ్ఖత’’న్తి లద్ధి, సేయ్యథాపి పుబ్బసేలియానం; తే సన్ధాయ పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. సేసమేత్థ హేట్ఠా వుత్తనయత్తా యథా పాళిమేవ నియ్యాతీతి.

సామఞ్ఞఫలకథావణ్ణనా.

౪. పత్తికథావణ్ణనా

౮౩౭-౮౪౦. ఇదాని పత్తికథా నామ హోతి. తత్థ ‘‘యం యం పటిలబ్భతి, తస్స తస్స పటిలాభో పత్తి నామ. సా చ అసఙ్ఖతా’’తి యేసం లద్ధి, సేయ్యథాపి పుబ్బసేలియానఞ్ఞేవ; తే సన్ధాయ పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. సేసమిధాపి హేట్ఠా వుత్తనయత్తా యథాపాళిమేవ నియ్యాతీతి. న వత్తబ్బన్తిఆది యాయ లద్ధియా పత్తి అసఙ్ఖతాతి మఞ్ఞతి, తం పకాసేతుం వుత్తం. తత్థ సకవాదీ ‘‘న హేవం వత్తబ్బే’’తి పటిక్ఖిపన్తో కేవలం పత్తియా రూపాదిభావం న సమ్పటిచ్ఛతి. న హి పత్తి నామ కోచి ధమ్మో అత్థి, న పన అసఙ్ఖతభావం అనుజానాతి. ఇతరో పన పటిక్ఖేపమత్తేనేవ అసఙ్ఖతాతి లద్ధిం పతిట్ఠపేతి, సా అయోనిసో పతిట్ఠాపితత్తా అప్పతిట్ఠితాయేవాతి.

పత్తికథావణ్ణనా.

౫. తథతాకథావణ్ణనా

౮౪౧-౮౪౩. ఇదాని తథతాకథా నామ హోతి. తత్థ యేసం ‘‘రూపాదీనం సబ్బధమ్మానం రూపాదిసభావతాసఙ్ఖాతా తథతా నామ అత్థి, సా చ సఙ్ఖతేసు రూపాదీసు అపరియాపన్నత్తా అసఙ్ఖతా’’తి లద్ధి, సేయ్యథాపి ఏకచ్చానం ఉత్తరాపథకానం, తే సన్ధాయ పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. సేసమిధాపి హేట్ఠా వుత్తనయత్తా పాకటమేవాతి.

తథతాకథావణ్ణనా.

౬. కుసలకథావణ్ణనా

౮౪౪-౮౪౬. ఇదాని కుసలకథా నామ హోతి. తత్థ అనవజ్జమ్పి కుసలం ఇట్ఠపాకమ్పి. అనవజ్జం నామ కిలేసవిప్పయుత్తం. అయం నయో ఠపేత్వా అకుసలం సబ్బధమ్మే భజతి. ఇట్ఠవిపాకం నామ ఆయతిం ఉపపత్తిపవత్తేసు ఇట్ఠఫలనిప్ఫాదకం పుఞ్ఞం. అయం నయో కుసలత్తికే ఆదిపదమేవ భజతి. యేసం పన ఇమం విభాగం అగ్గహేత్వా అనవజ్జభావమత్తేనేవ నిబ్బానం కుసలన్తి లద్ధి, సేయ్యథాపి అన్ధకానం, తేసం ఇట్ఠవిపాకట్ఠేన నిబ్బానస్స కుసలతాభావం దీపేతుం పుచ్ఛా సకవాదిస్స, అత్తనో లద్ధివసేన పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. సేసమిధాపి హేట్ఠా వుత్తనయత్తా ఉత్తానత్థమేవాతి.

కుసలకథావణ్ణనా.

౭. అచ్చన్తనియామకథావణ్ణనా

౮౪౭. ఇదాని అచ్చన్తనియామకథా నామ హోతి. తత్థ యేసం ‘‘సకిం నిముగ్గో నిముగ్గోవ హోతీ’’తి (అ. ని. ౭.౧౫) సుత్తం నిస్సాయ ‘‘అత్థి పుథుజ్జనస్స అచ్చన్తనియామతా’’తి లద్ధి, సేయ్యథాపి ఏకచ్చానం ఉత్తరాపథకానం, తే సన్ధాయ పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. మాతుఘాతకోతిఆది ‘‘నియతమిచ్ఛాదిట్ఠికస్స చ మాతుఘాతకాదీనఞ్చ సమానే మిచ్ఛత్తనియామే మాతుఘాతకాదీహిపి తే అచ్చన్తనియతేహి భవితబ్బ’’న్తి చోదనత్థం వుత్తం. ఇతరో ‘‘నియతమిచ్ఛాదిట్ఠికో సంసారఖాణుకో భవన్తరేపి నియతోవ ఇమే పన ఏకస్మిఞ్ఞేవ అత్తభావే’’తి లద్ధియా న హేవన్తి పటిక్ఖిపతి.

౮౪౮. విచికిచ్ఛా ఉప్పజ్జేయ్యాతి ‘‘అయం నియతో వా నో వా’’తి ఏవం ఉప్పజ్జేయ్యాతి పుచ్ఛతి. ఇతరో అనుప్పత్తికారణం అపస్సన్తో పటిజానాతి. నుప్పజ్జేయ్యాతి పుట్ఠో పన యం దిట్ఠిం ఆసేవన్తో నియామం ఓక్కన్తో, తత్థ అనుప్పత్తిం సన్ధాయ పటిజానాతి. తతో పహీనాతి పుట్ఠో మగ్గేన అప్పహీనత్తా పటిక్ఖిపతి, తం దిట్ఠిం ఆరబ్భ అసముదాచారతో పటిజానాతి. అథ నం యస్మా పహానం నామ వినా అరియమగ్గేన నత్థి, తస్మా తస్స వసేన చోదేతుం సోతాపత్తిమగ్గేనాతిఆదిమాహ. సో ఏకమగ్గేనాపి అప్పహీనత్తా పటిక్ఖిపతి. పున కతమేనాతి పుట్ఠో మిచ్ఛామగ్గం సన్ధాయ అకుసలేనాతిఆదిమాహ.

౮౪౯. ఉచ్ఛేదదిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్యాతి దుతియనియాముప్పత్తిం పుచ్ఛతి. ఇతరో యస్మా ‘‘యేపి తే ఓక్కలా వయభిఞ్ఞా నత్థికవాదా అకిరియవాదా అహేతుకవాదా’’తి (మ. ని. ౩.౧౪౩) వచనతో తిస్సోపి నియతమిచ్ఛాదిట్ఠియో ఏకస్స ఉప్పజ్జన్తి, తస్మా పటిజానాతి.

౮౫౦. అథ నం ‘‘న చ నామ సో అచ్చన్తనియామో’’తి చోదేతుం హఞ్చీతిఆదిమాహ. అచ్చన్తనియతస్స హి దుతియనియామో నిరత్థకో. నుప్పజ్జేయ్యాతి పఞ్హే యం సస్సతదిట్ఠియా సస్సతన్తి గహితం, తదేవ ఉచ్ఛిజ్జిస్సతీతి గహేత్వా అనుప్పత్తిం సన్ధాయ పటిజానాతి. పహీనాతి పుట్ఠో మగ్గేన అప్పహీనత్తా పటిక్ఖిపతి, వుత్తనయేన అనుప్పజ్జనతో పటిజానాతి. సస్సతదిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్యాతిఆదీసుపి ఏసేవ నయో. సేసం విచికిచ్ఛావారే వుత్తనయమేవ.

౮౫౧-౮౫౨. న వత్తబ్బన్తి పుచ్ఛా పరవాదిస్స, సుత్తస్స అత్థితాయ పటిఞ్ఞా సకవాదిస్స. న పన సో భవన్తరేపి నిముగ్గోవ. ఇమస్మిఞ్ఞేవ హి భవే అభబ్బో సో తం దిట్ఠిం పజహితున్తి అయమేత్థ అధిప్పాయో, తస్మా అసాధకమేతన్తి. సబ్బకాలం ఉమ్ముజ్జిత్వా నిముజ్జతీతిఆది వచనమత్తే అభినివేసం అకత్వా అత్థో పరియేసితబ్బోతి దస్సనత్థం వుత్తన్తి.

అచ్చన్తనియామకథావణ్ణనా.

౮. ఇన్ద్రియకథావణ్ణనా

౮౫౩-౮౫౬. ఇదాని ఇన్ద్రియకథా నామ హోతి. తత్థ లోకియా సద్ధా సద్ధా ఏవ నామ, న సద్ధిన్ద్రియం. తథా లోకియం వీరియం…పే… సతి… సమాధి… పఞ్ఞా పఞ్ఞాయేవ నామ, న పఞ్ఞిన్ద్రియన్తి యేసం లద్ధి, సేయ్యథాపి హేతువాదానఞ్చేవ మహిసాసకానఞ్చ; తే సన్ధాయ పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. నత్థి లోకియా సద్ధాతిఆది యస్మా లోకియాపి సద్ధాదయోవ ధమ్మా అధిపతియట్ఠేన ఇన్ద్రియం, న సద్ధాదీహి అఞ్ఞం సద్ధిన్ద్రియాది నామ అత్థి, తస్మా లోకియానమ్పి సద్ధాదీనఞ్ఞేవ సద్ధిన్ద్రియాదిభావదస్సనత్థం వుత్తం. అత్థి లోకియో మనోతిఆది యథా తే లోకియాపి మనాదయో ధమ్మా మనిన్ద్రియాదీని, ఏవం లోకియా సద్ధాదయోపి సద్ధిన్ద్రియానీతి ఉపమాయ తస్సత్థస్స విభావనత్థం వుత్తం. సేసమేత్థ యథాపాళిమేవ నియ్యాతీతి.

ఇన్ద్రియకథావణ్ణనా.

ఏకూనవీసతిమో వగ్గో.