౧౬. సోళసమవగ్గో

౧. నిగ్గహకథావణ్ణనా

౭౪౩-౭౪౪. ఇదాని నిగ్గహకథా నామ హోతి. తత్థ యే లోకే బలప్పత్తా వసీభూతా, తే యది పరస్స చిత్తం నిగ్గణ్హితుం న సక్కుణేయ్యుం, కా తేసం బలప్పత్తి, కో వసీభావో. బలప్పత్తియా పన వసీభావేన చ అద్ధా తే పరస్స చిత్తం నిగ్గణ్హన్తీతి యేసం లద్ధి, సేయ్యథాపి మహాసఙ్ఘికానం; తే సన్ధాయ పరో పరస్సాతి పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. తత్థ నిగ్గణ్హాతీతి సంకిలేసాపత్తితో నివారేతి. సేసమేత్థ యథాపాళిమేవ నియ్యాతీతి. పగ్గహకథాయపి ఏసేవ నయో.

నిగ్గహకథావణ్ణనా.

౩. సుఖానుప్పదానకథావణ్ణనా

౭౪౭-౭౪౮. ఇదాని సుఖానుప్పదానకథా నామ హోతి. తత్థ ‘‘బహూనం వత నో భగవా సుఖధమ్మానం ఉపహత్తా’’తి (మ. ని. ౨.౧౪౮) సుత్తం నిస్సాయ పరో పరస్స సుఖం అనుప్పదేతీతి యేసం లద్ధి, సేయ్యథాపి హేతువాదానం; తే సన్ధాయ పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. దుక్ఖం అనుప్పదేతీతి పుట్ఠో పన తాదిసం సుత్తపదం అపస్సన్తో పటిక్ఖిపతి. అత్తనో సుఖన్తిఆదిపఞ్హే యం అత్తనో పరస్స వా, తం అనుప్పదాతుం న సక్కా. యం తస్సేవ, కిం తత్థ అనుప్పదానం నామాతి పటిక్ఖిపతి. నేవత్తనోతిఆదిపఞ్హే పన యం ఏవరూపం, న తం అనుప్పదిన్నం నామ భవితుమరహతీతి లద్ధియాపటిజానాతి. నో చ వత రేతితాదిసస్స సుఖస్స అభావా వుత్తం. సుఖధమ్మానం ఉపహత్తాతివచనం భగవతో పరేసం సుఖుప్పత్తియా పచ్చయభావం దీపేతి, న అన్నాదీనం వియ సుఖస్స అనుప్పదానం, తస్మా అసాధకన్తి.

సుఖానుప్పదానకథావణ్ణనా.

౪. అధిగయ్హమనసికారకథావణ్ణనా

౭౪౯-౭౫౩. ఇదాని అధిగయ్హ మనసికారకథా నామ హోతి. తత్థ దువిధో మనసికారో నయతో చ ఆరమ్మణతో చ. తత్థ ఏకసఙ్ఖారస్సాపి అనిచ్చతాయ దిట్ఠాయ సబ్బే సఙ్ఖారా అనిచ్చాతి అవసేసేసు నయతో మనసికారో హోతి. అతీతే పన సఙ్ఖారే మనసికరోన్తో న అనాగతే మనసికాతుం సక్కోతి. అతీతాదీసు అఞ్ఞతరం మనసికరోతో ఆరమ్మణతో మనసికారో హోతి. తత్థ పచ్చుప్పన్నే మనసికరోన్తో యేన చిత్తేన తే మనసికరోతి, తం పచ్చుప్పన్నక్ఖణే మనసికాతుం న సక్కోతి. తత్థ యేసం ‘‘సబ్బే సఙ్ఖారా అనిచ్చా’’తిఆదివచనం నిస్సాయ ‘‘మనసికరోన్తో నామ అధిగయ్హ అధిగణ్హిత్వా సఙ్గణ్హిత్వా సబ్బే సఙ్ఖారే ఏకతో మనసికరోతీ’’తి లద్ధి, సేయ్యథాపి పుబ్బసేలియాపరసేలియానం; తే సన్ధాయ పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స.

అథ నం యస్మా సబ్బే ఏకతో మనసికరోన్తేన యేన చిత్తేన తే మనసికరోతి, తమ్పి మనసికాతబ్బం హోతి. తస్మా తంచిత్తతాయ చోదేతుం తేన చిత్తేనాతి ఆహ. ఇతరో ఆరమ్మణం కత్వా న సక్కా జానితున్తి సన్ధాయ పటిక్ఖిపతి. ఏవంలక్ఖణం చిత్తన్తి ఞాతత్తా పన తమ్పి చిత్తం ఞాతమేవ హోతీతి సన్ధాయ పటిజానాతి. అథ వా తఞ్ఞేవ తస్స ఆరమ్మణం న హోతీతి పటిక్ఖిపతి. ‘‘సబ్బే సఙ్ఖారా అనిచ్చా, యదా పఞ్ఞాయ పస్సతీ’’తిఆదీని నిస్సాయ ఉప్పన్నలద్ధివసేన పటిజానాతి. సేసపఞ్హద్వయేపి ఏసేవ నయో. తేన ఫస్సేనాతిఆదీసు పన తథారూపం సుత్తం అపస్సన్తో పటిక్ఖిపతేవ. అతీతాదిపఞ్హేసు హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ పటిక్ఖేపపటిఞ్ఞా వేదితబ్బా. సేసం యథాపాళిమేవ నియ్యాతీతి. సబ్బే సఙ్ఖారాతిఆదివచనం నయతో దస్సనం సన్ధాయ వుత్తం, న ఏకక్ఖణే ఆరమ్మణతో, తస్మా అసాధకన్తి.

అధిగయ్హమనసికారకథావణ్ణనా.

౫. రూపం హేతూతికథావణ్ణనా

౭౫౪-౭౫౬. ఇదాని రూపం హేతూతి కథానామ హోతి. తత్థ హేతూతి కుసలమూలాదినో హేతుహేతుస్సాపి నామం, యస్స కస్సచి పచ్చయస్సాపి. ఇమం పన విభాగం అకత్వా ‘‘చత్తారో మహాభూతా హేతూ’’తి వచనమత్తం నిస్సాయ అవిసేసేనేవ రూపం హేతూతి యేసం లద్ధి, సేయ్యథాపి ఉత్తరాపథకానం; తే సన్ధాయ పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. అలోభో హేతూతి కిం తే రూపం అలోభసఙ్ఖాతో హేతూతి పుచ్ఛతి, ఇతరో పటిక్ఖిపతి. సేసేసుపి ఏసేవ నయో. మహాభూతా ఉపాదాయరూపానం ఉపాదాయహేతూతి ఏత్థ పచ్చయట్ఠేన హేతుభావో వుత్తో, న మూలట్ఠేన, తస్మా అసాధకన్తి.

రూపం హేతూతికథావణ్ణనా.

౭౫౭-౭౫౯. సహేతుకకథాయమ్పి ఇమినావ నయేన అత్థో వేదితబ్బోతి.

రూపం సహేతుకన్తికథావణ్ణనా.

౭. రూపం కుసలాకుసలన్తికథావణ్ణనా

౭౬౦-౭౬౪. ఇదాని రూపం కుసలాకుసలన్తికథా నామ హోతి. తత్థ ‘‘కాయకమ్మం వచీకమ్మం కుసలమ్పి అకుసలమ్పీ’’తివచనం నిస్సాయ కాయవచీకమ్మసఙ్ఖాతం కాయవిఞ్ఞత్తివచీవిఞ్ఞత్తిరూపం కుసలమ్పి అకుసలమ్పీతి యేసం లద్ధి, సేయ్యథాపి మహిసాసకానఞ్చేవ సమ్మితియానఞ్చ; తే సన్ధాయ రూపం కుసలన్తి పుచ్ఛా సకవాదిస్స పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. అథ నం ‘‘యది తే రూపం కుసలం, ఏవంవిధేన అనేన భవితబ్బ’’న్తి చోదేతుం సారమ్మణన్తి ఆదిమాహ. పరతో అకుసలపఞ్హేపి ఏసేవ నయో. సేసమేత్థ ఉత్తానత్థమేవాతి.

రూపం కుసలాకుసలన్తికథావణ్ణనా.

౮. రూపం విపాకోతికథావణ్ణనా

౭౬౫-౭౬౭. ఇదాని రూపం విపాకోతికథా నామ హోతి. తత్థ యం కమ్మస్స కతత్తా ఉప్పన్నా చిత్తచేతసికా వియ కమ్మస్స కతత్తా ఉప్పన్నం తం రూపమ్పి విపాకోతి యేసం లద్ధి, సేయ్యథాపి అన్ధకానఞ్చేవ సమ్మితియానఞ్చ; తే సన్ధాయ పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. అథ నం ‘‘యది తే రూపం విపాకో, ఏవంవిధేన అనేన భవితబ్బ’’న్తి చోదేతుం సుఖవేదనీయన్తిఆదిమాహ. సేసం యథాపాళిమేవ నియ్యాతీతి.

రూపం విపాకోతికథావణ్ణనా.

౯. రూపం రూపావచరారూపావచరన్తికథావణ్ణనా

౭౬౮-౭౭౦. ఇదాని రూపం రూపావచరారూపావచరన్తికథా నామ హోతి. తత్థ యం కామావచరకమ్మస్స కతత్తా రూపం, తం యస్మా కామావచరం, తస్మా రూపావచరారూపావచరకమ్మానమ్పి కతత్తా రూపేన రూపావచరారూపావచరేన భవితబ్బన్తి యేసం లద్ధి, సేయ్యథాపి అన్ధకానం; తే సన్ధాయ అత్థి రూపం రూపావచరారూపావచరన్తి పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. సేసమేత్థ హేట్ఠా వుత్తనయమేవాతి.

రూపం రూపావచరారూపావచరన్తికథావణ్ణనా.

౧౦. రూపారూపధాతుపరియాపన్నకథావణ్ణనా

౭౭౧-౭౭౫. ఇదాని రూపరాగో రూపధాతుపరియాపన్నో అరూపరాగో అరూపధాతుపరియాపన్నోతి కథా నామ హోతి. తత్థ యస్మా కామరాగో కామధాతుపరియాపన్నో, తస్మా రూపరాగారూపరాగేహిపి రూపధాతుఅరూపధాతుపరియాపన్నేహి భవితబ్బన్తి యేసం లద్ధి, సేయ్యథాపి అన్ధకానం, తే సన్ధాయ పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. సేసం హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం. కేవలఞ్హి తత్థ ‘‘రూపధాతుం అనుసేతి, అరూపధాతుం అనుసేతీ’’తి పదం విసేసో. సా చ లద్ధి అన్ధకానఞ్చేవ సమ్మితియానఞ్చ. అయం అన్ధకానంయేవాతి.

రూపరాగో రూపధాతుపరియాపన్నో అరూపరాగో అరూపధాతుపరియాపన్నోతికథావణ్ణనా.

రూపారూపధాతుపరియాపన్నకథావణ్ణనా.

సోళసమో వగ్గో.