౧౫. పన్నరసమవగ్గో

౧. పచ్చయతాకథావణ్ణనా

౭౧౧-౭౧౭. ఇదాని పచ్చయతాకథా నామ హోతి. తత్థ యో ధమ్మో హేతుపచ్చయేన పచ్చయో, సో యేసం హేతుపచ్చయేన పచ్చయో, తేసఞ్ఞేవ యస్మా ఆరమ్మణానన్తరసమనన్తరపచ్చయేన పచ్చయో న హోతి, యో వా ఆరమ్మణపచ్చయేన పచ్చయో, సో యస్మా తేసంయేవ అనన్తరసమనన్తరపచ్చయేన పచ్చయో న హోతి, తస్మా పచ్చయతా వవత్థితాతి యేసం లద్ధి, సేయ్యథాపి మహాసఙ్ఘికానం; తే సన్ధాయ పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. సేసమేత్థ యథాపాళిమేవ నియ్యాతీతి.

పచ్చయతాకథావణ్ణనా.

౨. అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయకథావణ్ణనా

౭౧౮-౭౧౯. ఇదాని అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయకథా నామ హోతి. తత్థ యేసం సమయే ‘‘అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారా’’తి అయమేవ తన్తి, ‘‘సఙ్ఖారపచ్చయాపి అవిజ్జా’’తి అయం నత్థి, తస్మా అవిజ్జావ సఙ్ఖారానం పచ్చయో, న పన సఙ్ఖారా అవిజ్జాయాతి లద్ధి, సేయ్యథాపి మహాసఙ్ఘికానం; తే సన్ధాయ అవిజ్జాసఙ్ఖారాదీనం అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయతాపి అత్థీతి దస్సేతుం పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. అవిజ్జా సఙ్ఖారేనాతి ఏత్థ అపుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారోవ గహితో. తస్మా సఙ్ఖారపచ్చయాపి అవిజ్జాతి ఏత్థ సహజాతఅఞ్ఞమఞ్ఞఅత్థిఅవిగతసమ్పయుత్తవసేన పచ్చయతా వేదితబ్బా. ఉపాదానపచ్చయాపి తణ్హాతి ఏత్థ ఠపేత్వా కాముపాదానం సేసాని తీణి ఉపాదానాని అవిజ్జాయ సఙ్ఖారా వియ తణ్హాయ పచ్చయా హోన్తీతి వేదితబ్బాని. సేసం యథాపాళిమేవ నియ్యాతి. జరామరణపచ్చయాతి పుచ్ఛా పరవాదిస్స, నామరూపం విఞ్ఞాణపచ్చయాతి సకవాదిస్సాతి.

అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయకథావణ్ణనా.

౩. అద్ధాకథావణ్ణనా

౭౨౦-౭౨౧. ఇదాని అద్ధాకథా నామ హోతి. తత్థ ‘‘తీణిమాని, భిక్ఖవే, కథావత్థూనీ’’తి (అ. ని. ౩.౬౮) సుత్తం నిస్సాయ కాలసఙ్ఖాతో అద్ధా నామ పరినిప్ఫన్నో అత్థీతి యేసం లద్ధి; తేసం ‘‘అద్ధా నామ కోచి పరినిప్ఫన్నో నత్థి అఞ్ఞత్ర కాలపఞ్ఞత్తిమత్తా. రూపాదయో పన ఖన్ధావ పరినిప్ఫన్నా’’తి విభాగం దస్సేతుం అద్ధా పరినిప్ఫన్నోతి పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. అథ నం ‘‘సచే సో పరినిప్ఫన్నో, రూపాదీసు అనేన అఞ్ఞతరేన భవితబ్బ’’న్తి చోదేతుం రూపన్తిఆదిమాహ. ఇతరో పటిక్ఖిపతి. సేసం యథాపాళిమేవ నియ్యాతీతి.

అద్ధాకథావణ్ణనా.

౪. ఖణలయముహుత్తకథావణ్ణనా

౭౨౨-౭౨౩. ఖణలయముహుత్తకథాసుపి ఏసేవ నయో. సబ్బేపి హేతే ఖణాదయో అద్ధాపరియాయా ఏవాతి.

ఖణలయముహుత్తకథావణ్ణనా.

౫. ఆసవకథావణ్ణనా

౭౨౪-౭౨౫. ఇదాని ఆసవకథా నామ హోతి. తత్థ యస్మా చతూహి ఆసవేహి ఉత్తరి అఞ్ఞో ఆసవో నామ నత్థి, యేన చత్తారో ఆసవా సాసవా సియుం, తస్మా చత్తారో ఆసవా అనాసవాతి యేసం లద్ధి, సేయ్యథాపి హేతువాదానం; తే సన్ధాయ పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. అథ నం ‘‘యది తే ఆసవా అనాసవా, ఏవం సన్తే తేహి మగ్గాదిలక్ఖణప్పత్తేహి భవితబ్బ’’న్తి చోదేతుం మగ్గోతిఆదిమాహ. సేసమేత్థ ఉత్తానత్థమేవాతి.

ఆసవకథావణ్ణనా.

౬. జరామరణకథావణ్ణనా

౭౨౬-౭౨౭. ఇదాని జరామరణకథా నామ హోతి. తత్థ జరామరణం నామ అపరినిప్ఫన్నత్తా లోకియన్తి వా లోకుత్తరన్తి వా న వత్తబ్బం. ‘‘లోకియా ధమ్మా లోకుత్తరా ధమ్మా’’తి హి దుకే జరామరణం నేవ లోకియపదే, న లోకుత్తరపదే నిద్దిట్ఠం. తత్థ యేసం ఇమం లక్ఖణం అనాదియిత్వా లోకుత్తరానం ధమ్మానం జరామరణం లోకుత్తరన్తి లద్ధి, సేయ్యథాపి మహాసఙ్ఘికానం, తే సన్ధాయ పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. సేసమేత్థ యథాపాళిమేవ నియ్యాతీతి.

జరామరణకథావణ్ణనా.

౭. సఞ్ఞావేదయితకథావణ్ణనా

౭౨౮-౭౨౯. ఇదాని సఞ్ఞావేదయితకథా నామ హోతి. తత్థ సఞ్ఞావేదయితనిరోధసమాపత్తి నామ న కోచి ధమ్మో, చతున్నం పన ఖన్ధానం నిరోధో. ఇతి సా నేవ లోకియా న లోకుత్తరా. యస్మా పన లోకియా న హోతి, తస్మా లోకుత్తరాతి యేసం లద్ధి, సేయ్యథాపి హేతువాదానంయేవ; తే సన్ధాయ పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. సేసం పురిమకథాసదిసమేవాతి.

సఞ్ఞావేదయితకథావణ్ణనా.

౮. దుతియసఞ్ఞావేదయితకథావణ్ణనా

౭౩౦-౭౩౧. ఇదాని యస్మా సా లోకుత్తరా న హోతి, తస్మా లోకియాతి యేసం లద్ధి, సేయ్యథాపి హేతువాదానం, తే సన్ధాయ పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. సేసం పురిమసదిసమేవాతి.

దుతియసఞ్ఞావేదయితకథావణ్ణనా.

౯. తతియసఞ్ఞావేదయితకథావణ్ణనా

౭౩౨. ఇదాని యస్మా ‘‘అసుకో మరణధమ్మో, అసుకో న మరణధమ్మో’’తి సత్తానం మరణధమ్మతాయ నియామో నత్థీతి సఞ్ఞావేదయితనిరోధం సమాపన్నోపి కాలం కరేయ్యాతి యేసం లద్ధి, సేయ్యథాపి రాజగిరికానం; తేసం సమాపన్నాయపి మరణధమ్మతాయ మరణసమయఞ్చ అమరణసమయఞ్చ దస్సేతుం పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. అథ నం యస్మా కాలం కరోన్తస్స నామ మరణన్తికేహి ఫస్సాదీహి భవితబ్బం, తస్మా తేనాకారేన చోదేతుం అత్థీతిఆదిమాహ.

అఫస్సకస్స కాలకిరియాతిఆదీని పుట్ఠో సేససత్తే సన్ధాయ పటిక్ఖిపతి విసం కమేయ్యాతిఆదీని పుట్ఠో సమాపత్తిఆనుభావం సన్ధాయ పటిక్ఖిపతి. దుతియవారే సరీరపకతిం సన్ధాయ పటిజానాతి. ఏవం సన్తే పన సమాపత్తిఆనుభావో నామ న హోతి, తేనేవ న నిరోధసమాపన్నోతి అనుయుఞ్జతి.

౭౩౩-౭౩౪. న కాలం కరేయ్యాతి పుచ్ఛా పరవాదిస్స. అత్థి సో నియామోతి పరవాదిస్స పఞ్హే పన యస్మా ఏవరూపో నియామో నామ నత్థి, తస్మా పటిక్ఖిపతి. చక్ఖువిఞ్ఞాణసమఙ్గీతిఆది సకవాదినా ‘‘నియామే అసన్తేపి మరణసమయేనేవ మరతి, నాసమయేనా’’తి దస్సేతుం వుత్తం. తత్రాయమధిప్పాయో – యది నియామాభావేన కాలకిరియా భవేయ్య, చక్ఖువిఞ్ఞాణసమఙ్గినోపి భవేయ్య. తతో ‘‘పఞ్చహి విఞ్ఞాణేహి న చవతి, న ఉపపజ్జతీ’’తి సుత్తవిరోధో సియా. యథా పన చక్ఖువిఞ్ఞాణసమఙ్గిస్స కాలకిరియా న హోతి, తథా నిరోధసమాపన్నస్సాపీతి.

తతియసఞ్ఞావేదయితకథావణ్ణనా.

౧౦. అసఞ్ఞసత్తుపికాకథావణ్ణనా

౭౩౫. ఇదాని అసఞ్ఞసత్తుపికాకథా నామ హోతి. తత్థ సఞ్ఞావిరాగవసేన పవత్తభావనా అసఞ్ఞసమాపత్తిపి నిరోధసమాపత్తిపి సఞ్ఞావేదయితనిరోధసమాపత్తి నామ. ఇతి ద్వే సఞ్ఞావేదయితనిరోధసమాపత్తియో లోకియా చ లోకుత్తరా చ. తత్థ లోకియా పుథుజ్జనస్స అసఞ్ఞసత్తుపికా హోతి, లోకుత్తరా అరియానం, సా చ నాసఞ్ఞసత్తుపికా. ఇమం పన విభాగం అకత్వా అవిసేసేన సఞ్ఞావేదయితనిరోధసమాపత్తి అసఞ్ఞసత్తుపికాతి యేసం లద్ధి, సేయ్యథాపి హేతువాదానం; తే సన్ధాయ పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. అథ నం యస్మా అసఞ్ఞసమాపత్తిం సమాపన్నస్స అలోభాదయో అత్థి, న నిరోధసమాపత్తిం, తస్మా తేసం వసేన చోదేతుం అత్థీతిఆదిమాహ.

౭౩౬. ఇధాపి అసఞ్ఞీతి పఞ్హే ఇధ సఞ్ఞావిరాగవసేన సమాపన్నత్తా అసఞ్ఞితా అనుఞ్ఞాతా, తత్రాపి అసఞ్ఞసత్తేనేవ. తస్మా ఇమం పటిఞ్ఞం గహేత్వా లద్ధిం పతిట్ఠపేన్తేన ఛలేన పతిట్ఠాపితా హోతి. ఇధ వా నిరోధసమాపత్తిం సన్ధాయ అసఞ్ఞితా అనుఞ్ఞాతా. తత్రాపి ఇతో చుతస్స అనాగామినో నిరోధసమాపత్తిమేవ తస్మాపి ఇమాయ పటిఞ్ఞాయ పతిట్ఠాపితా లద్ధి అప్పతిట్ఠితాయేవాతి.

అసఞ్ఞసత్తుపికాకథావణ్ణనా.

౧౧. కమ్మూపచయకథావణ్ణనా

౭౩౭. ఇదాని కమ్మూపచయకథా నామ హోతి. తత్థ యేసం కమ్మూపచయో నామ కమ్మతో అఞ్ఞో చిత్తవిప్పయుత్తో అబ్యాకతో అనారమ్మణోతి లద్ధి, సేయ్యథాపి అన్ధకానఞ్చేవ సమ్మితియానఞ్చ; తే సన్ధాయ అఞ్ఞం కమ్మన్తి పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. అథ నం ‘‘యది కమ్మతో అఞ్ఞో కమ్మూపచయో, ఫస్సాదితోపి అఞ్ఞేన ఫస్సూపచయాదినా భవితబ్బ’’న్తి చోదేతుం అఞ్ఞో ఫస్సోతిఆదిమాహ. ఇతరో లద్ధియా అభావేన పటిక్ఖిపతి.

౭౩౮-౭౩౯. కమ్మేన సహజాతోతి పఞ్హేసు చిత్తవిప్పయుత్తం సన్ధాయ పటిక్ఖిపతి, చిత్తసమ్పయుత్తం సన్ధాయ పటిజానాతి. కుసలోతి పఞ్హేసుపి చిత్తవిప్పయుత్తం సన్ధాయ పటిజానాతి. పరతో అకుసలోతిపఞ్హేసుపి ఏసేవ నయో.

౭౪౦. సారమ్మణోతి పుట్ఠో పన ఏకన్తం అనారమ్మణమేవ ఇచ్ఛతి, తస్మా పటిక్ఖిపతి. చిత్తం భిజ్జమానన్తి యదా చిత్తం భిజ్జమానం హోతి, తదా కమ్మం భిజ్జతీతి అత్థో. భుమ్మత్థే వా పచ్చత్తం, చిత్తే భిజ్జమానేతి అత్థో. అయమేవ వా పాఠో. తత్థ యస్మా సమ్పయుత్తో భిజ్జతి, విప్పయుత్తో న భిజ్జతి, తస్మా పటిజానాతి చేవ పటిక్ఖిపతి చ.

౭౪౧. కమ్మమ్హి కమ్మూపచయోతి కమ్మే సతి కమ్మూపచయో, కమ్మే వా పతిట్ఠితే కమ్మూపచయో, కమ్మూపచయతోవ విపాకో నిబ్బత్తతి. తస్మిం పన కమ్మే నిరుద్ధే యావ అంకురుప్పాదా బీజం వియ యావ విపాకుప్పాదా కమ్మూపచయో తిట్ఠతీతిస్స లద్ధి, తస్మా పటిజానాతి. తఞ్ఞేవ కమ్మం, సో కమ్మూపచయో, సో కమ్మవిపాకోతి యస్మా కమ్మమ్హి కమ్మూపచయో, సో చ యావ విపాకుప్పాదా తిట్ఠతీతిస్స లద్ధి, తస్మా నం తేసం తిణ్ణమ్పి ఏకత్తం పుచ్ఛతి విపాకో సారమ్మణోతి ఇదం విపాకో వియ విపాకధమ్మధమ్మోపి ఆరమ్మణపటిబద్ధోయేవాతి చోదనత్థం పుచ్ఛతి. ఇతరో పన లద్ధివసేనేకం పటిజానాతి, ఏకం పటిక్ఖిపతి. పటిలోమేపి ఏసేవ నయో. సేసమేత్థ యథాపాళిమేవ నియ్యాతీతి.

కమ్మూపచయకథావణ్ణనా.

పన్నరసమో వగ్గో.

తతియపణ్ణాసకో సమత్తో.