౧౩. తేరసమవగ్గో

౧. కప్పట్ఠకథావణ్ణనా

౬౫౪-౬౫౭. ఇదాని కప్పట్ఠకథా నామ హోతి. తత్థ యేసం ‘‘సఙ్ఘం సమగ్గం భేత్వాన, కప్పం నిరయమ్హి పచ్చతీ’’తి ‘‘సకలమ్పి కప్పం సఙ్ఘభేదకో నిరయే తిట్ఠతీ’’తి లద్ధి, సేయ్యథాపి రాజగిరికానం; తే సన్ధాయ కప్పట్ఠోతి పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. బుద్ధో చ లోకేతి ఇదం వినా బుద్ధుప్పాదేన సఙ్ఘభేదస్స అభావదస్సనత్థం వుత్తం. కప్పో చ సణ్ఠాతి సఙ్ఘో చ భిజ్జతీతిఆది ‘‘యది సో సకలం కప్పం తిట్ఠతి, సణ్ఠహనతో పట్ఠాయ తం కమ్మం కత్వా తత్థ ఉప్పజ్జిత్వా తిట్ఠేయ్యా’’తి దస్సేతుం వుత్తం. అతీతన్తిఆది హేట్ఠా వుత్తాధిప్పాయమేవ. కప్పట్ఠో ఇద్ధిమాతి పఞ్హే భావనామయం సన్ధాయ పటిక్ఖిపతి, పరసమయే పనస్స జాతిమయం ఇద్ధిం ఇచ్ఛన్తి, తం సన్ధాయ పటిజానాతి. ఛన్దిద్ధిపాదోతిఆది ‘‘జాతిమయాయ ఇద్ధియా ఇద్ధిమాతి లద్ధిమత్తమేతం, కిం తేన, యది పనస్స ఇద్ధి అత్థి, ఇమినా నయేన ఇద్ధిపాదా భావితా భవేయ్యు’’న్తి చోదనత్థం వుత్తం. ఆపాయికో నేరయికోతి సుత్తం యం సో ఏకం కప్పం అసీతిభాగే కత్వా తతో ఏకభాగమత్తం కాలం తిట్ఠేయ్య, తం ఆయుకప్పం సన్ధాయ వుత్తం, తస్మా అసాధకన్తి.

కప్పట్ఠకథావణ్ణనా.

౨. కుసలపటిలాభకథావణ్ణనా

౬౫౮-౬౫౯. ఇదాని కుసలపటిలాభకథా నామ హోతి. తత్థ కప్పట్ఠో సకసమయే కామావచరకుసలమేవ పటిలభతి. యేన పన తం ఉపపత్తిం పటిబాహేయ్య, తం మహగ్గతం లోకుత్తరం వా న పటిలభతి. యేసం పన ఇమం విభాగం అకత్వా అవిసేసేనేవ ‘‘సో కుసలచిత్తం న పటిలభతీ’’తి లద్ధి, సేయ్యథాపి ఉత్తరాపథకానం; తేసం విభాగదస్సనేన తం లద్ధిం భిన్దితుం పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. సేసమేత్థ ఉత్తానత్థమేవాతి.

కుసలపటిలాభకథావణ్ణనా.

౩. అనన్తరాపయుత్తకథావణ్ణనా

౬౬౦-౬౬౨. ఇదాని అనన్తరాపయుత్తకథా నామ హోతి. తత్థ అనన్తరాపయుత్తో నామ యేన ఖన్ధభేదతో అనన్తరా విపాకదాయకం మాతుఘాతాది ఆనన్తరియకమ్మం ఆణత్తం. తత్థ యస్స నియతాయ ఆణత్తియా ఆణత్తో తం కమ్మం కరిస్సతి, సో అత్థసాధికాయ చేతనాయ ఉప్పాదితత్తా మిచ్ఛత్తనియతో హోతి, అభబ్బో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమితుం. యస్స అనియతాయ ఆణత్తియా ఆణత్తో తం కమ్మం కరిస్సతి, సో అత్థసాధికాయ చేతనాయ అనుప్పాదితత్తా న మిచ్ఛత్తనియతో, భబ్బో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమితున్తి ఇదం సకసమయే సన్నిట్ఠానం. యేసం పన ‘‘అనియతాయపి ఆణత్తియా అభబ్బోయేవ సమ్మత్తనియామం ఓక్కమితు’’న్తి లద్ధి, సేయ్యథాపి ఉత్తరాపథకానం; తేసం తం లద్ధిం భిన్దితుం సకవాదీ పుబ్బపక్ఖం దత్వా అనన్తరాపయుత్తోతి పరవాదినా అత్తానం పుచ్ఛాపేతి. తేనేత్థ పఠమపుచ్ఛా పరవాదిస్స, అత్థసాధికచేతనాయ అభావం సన్ధాయ పటిఞ్ఞా సకవాదిస్స. తతో పరవాదీ మాతుఘాతాదికమ్మస్స ఆణత్తత్తావ ‘‘సో మిచ్ఛత్తనియతో’’తి మఞ్ఞతి. తస్మా మిచ్ఛత్తనియామఞ్చాతి పఞ్హం పుచ్ఛతి. సకవాదీ పన ఏకస్స పుగ్గలస్స ద్విన్నం నియామానం అనోక్కన్తిమత్తమేవ సన్ధాయ న హేవన్తి పటిక్ఖిపతి.

నను తం కమ్మన్తి మాతుఘాతాదికమ్మం. తత్థ అనియతాణత్తిం సన్ధాయ ‘‘ఆమన్తా’’తి పటిఞ్ఞా సకవాదిస్స. అనియతమ్పి హి ఆణత్తిం పయోజేత్వా ఠితస్స ‘‘అననుచ్ఛవికం మయా కత’’న్తి కుక్కుచ్చం ఉప్పజ్జతేవ, విప్పటిసారో జాయతేవ. హఞ్చీతిఆది కుక్కుచ్చుప్పత్తిమత్తం గహేత్వా పరవాదినా లద్ధిపతిట్ఠాపనత్థం వుత్తం.

౬౬౧. ఇదాని యస్స అనియతాణత్తికస్సాపి అనన్తరాపయుత్తస్స పరవాదినా సమ్మత్తనియామోక్కమనం పటిసిద్ధం, తమేవ పుగ్గలం గహేత్వా అనన్తరాపయుత్తో పుగ్గలో అభబ్బోతి పుచ్ఛా సకవాదిస్స, అత్తనో లద్ధివసేన పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. అథ నం సకవాదీ ‘‘అభబ్బో నామ మాతుఘాతాదికమ్మానం కారకో, కిం తే తేన తాని కమ్మాని కతానీ’’తి చోదేతుం మాతా జీవితా వోరోపితాతిఆదిమాహ. ఇతరో తేసం వత్థూనం అరోగతాయ తథారూపం కిరియం అపస్సన్తో ‘‘న హేవ’’న్తి పటిక్ఖిపతి.

తం కమ్మం పటిసంహరిత్వాతి అనియతాణత్తికమ్మం సన్ధాయ వుత్తం. తఞ్హి ‘‘మా ఖో మయా ఆణత్తం ఆకాసీ’’తి ఆణత్తం నివారేన్తేన పటిసంహటం నామ హోతి. పటిసంహటత్తాయేవ చేత్థ కుక్కుచ్చం పటివినోదితం, విప్పటిసారో పటివినీతో నామ హోతి. ఏవం సన్తేపి పనేత్థ పురిమాణత్తియాయేవ నియతభావం మఞ్ఞమానో పరవాదీ ‘‘ఆమన్తా’’తి పటిజానాతి. అథ నం సకవాదీ తస్స కమ్మస్స పటిసంహటభావం సమ్పటిచ్ఛాపేత్వా అత్తనో లద్ధిం పతిట్ఠాపేత్వా హఞ్చీతిఆదిమాహ.

౬౬౨. పున అనన్తరాపయుత్తోతి పరియోసానపఞ్హే పఠమపఞ్హే వియ పుచ్ఛా పరవాదిస్స, పటిఞ్ఞా సకవాదిస్స. నను తం కమ్మన్తి అనుయోగో పరవాదిస్స, పటిసంహటకాలతో పుబ్బే పయుత్తకాలం సన్ధాయ పటిఞ్ఞా సకవాదిస్స. పయుత్తపుబ్బతామత్తం గహేత్వా అనియతాణత్తివసేన హఞ్చీతి లద్ధిపతిట్ఠాపనం పరవాదిస్స. అయం పన లద్ధి అయోనిసో పతిట్ఠితత్తా అప్పతిట్ఠితావ హోతీతి.

అనన్తరాపయుత్తకథావణ్ణనా.

౪. నియతస్స నియామకథావణ్ణనా

౬౬౩-౬౬౪. ఇదాని నియతస్స నియామకథా నామ హోతి. తత్థ దువిధో నియామో – మిచ్ఛత్తనియామో చ ఆనన్తరియకమ్మం, సమ్మత్తనియామో చ అరియమగ్గో. ఇమే ద్వే నియామే ఠపేత్వా అఞ్ఞో నియామో నామ నత్థి. సబ్బేపి హి సేసా తేభూమకధమ్మా అనియతా నామ. తేహి సమన్నాగతోపి అనియతోయేవ. బుద్ధేహి పన అత్తనో ఞాణబలేన ‘‘అయం సత్తో అనాగతే బోధిం పాపుణిస్సతీ’’తి బ్యాకతో బోధిసత్తో పుఞ్ఞుస్సదత్తా నియతోతి వుచ్చతి. ఇతి ఇమం వోహారమత్తం గహేత్వా ‘‘పచ్ఛిమభవికో బోధిసత్తో తాయ జాతియా భబ్బో ధమ్మం అభిసమేతు’’న్తి అధిప్పాయేన ‘‘నియతో నియామం ఓక్కమతీ’’తి యేసం లద్ధి, సేయ్యథాపి పుబ్బసేలియాపరసేలియానం; తే సన్ధాయ పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. మిచ్ఛత్తనియతోతిఆది అఞ్ఞేన నియామేన నియతస్స అఞ్ఞనియామాభావదస్సనత్థం వుత్తం. పుబ్బే మగ్గం భావేత్వాతిఆది నియామప్పభేదదస్సనత్థం వుత్తం. సతిపట్ఠానన్తిఆది ఏకస్మిమ్పి నియామే ధమ్మప్పభేదదస్సనత్థం వుత్తం. భబ్బో బోధిసత్తోతి వచనం కేవలం బోధిసత్తస్స భబ్బతం దీపేతి, న నియతస్స నియామోక్కమనం, తస్మా అసాధకం. సో హి పుబ్బే ఏకేనపి నియతధమ్మేన అనియతో బోధిమూలే సచ్చదస్సనేన నియామం ఓక్కన్తోతి.

నియతస్స నియామకథావణ్ణనా.

౫. నివుతకథావణ్ణనా

౬౬౫-౬౬౭. ఇదాని నివుతకథా నామ హోతి. తత్థ సుద్ధస్స సుద్ధకిచ్చాభావతో నీవరణేహి నివుతో ఓఫుటో పరియోనద్ధో చ నీవరణం జహతీతి యేసం లద్ధి, సేయ్యథాపి ఉత్తరాపథకానం; తే సన్ధాయ నివుతోతిపుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. రత్తో రాగన్తిఆది నివుతస్స నీవరణజహనే దోసదస్సనత్థం వుత్తం. పరిసుద్ధే పరియోదాతేతిఆది విక్ఖమ్భనవిసుద్ధియా విసుద్ధస్స సముచ్ఛేదవిసుద్ధిదస్సనత్థం వుత్తం. తస్స ఏవం జానతోతిఆది జానతో పస్సతో ఆసవక్ఖయం దీపేతి, న నివుతస్స నీవరణజహనం, తస్మా అసాధకన్తి.

నివుతకథావణ్ణనా.

౬. సమ్ముఖీభూతకథావణ్ణనా

౬౬౮-౬౭౦. ఇదాని సమ్ముఖీభూతకథా నామ హోతి. తత్థ సమ్ముఖీభూతోతి సంయోజనానం సమ్ముఖీభావం తేహి సమఙ్గీభావం ఉపగతో. సేసమేత్థ నివుతకథాసదిసమేవాతి.

సమ్ముఖీభూతకథావణ్ణనా.

౭. సమాపన్నో అస్సాదేతీతికథావణ్ణనా

౬౭౧-౬౭౩. ఇదాని సమాపన్నో అస్సాదేతీతికథా నామ హోతి. తత్థ ‘‘పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, సో తదస్సాదేతీ’’తిఆదివచనం (అ. ని. ౪.౧౨౩) నిస్సాయ ‘‘సమాపన్నో అస్సాదేతి, సా చస్స ఝాననికన్తి ఝానారమ్మణా హోతీ’’తి యేసం లద్ధి, సేయ్యథాపి అన్ధకానం, తే సన్ధాయ సమాపన్నోతి పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. తం ఝానం తస్స ఝానస్స ఆరమ్మణన్తి పఞ్హేసు తస్సేవ తదారమ్మణతం అపస్సన్తో సుత్తవిరోధభయేన పటిక్ఖిపతి, ‘‘తదస్సాదేతీ’’తివచనమత్తేన పటిజానాతి. సో తదస్సాదేతీతి సుత్తం ఝానలాభినో ఝానా వుట్ఠాయ ఝానస్సాదం సాధేతి, న అన్తోసమాపత్తియంయేవ ఝాననికన్తియా ఝానారమ్మణతం, తస్మా అసాధకన్తి.

సమాపన్నో అస్సాదేతీతికథావణ్ణనా.

౮. అసాతరాగకథావణ్ణనా

౬౭౪. ఇదాని అసాతరాగకథా నామ హోతి. తత్థ ‘‘యంకిఞ్చి వేదనం వేదేతి సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా, సో తం వేదనం అభినన్దతి అభివదతీ’’తి (మ. ని. ౧.౪౦౯) సుత్తే దిట్ఠాభినన్దనవసేన వుత్తం. ‘‘అభినన్దతీ’’తివచనం నిస్సాయ ‘‘దుక్ఖవేదనాయపి రాగస్సాదవసేన అభినన్దనా హోతి. తస్మా అత్థి అసాతరాగో’’తి యేసం లద్ధి, సేయ్యథాపి ఉత్తరాపథకానం; తే సన్ధాయ అత్థి అసాతరాగోతి పుచ్ఛా సకవాదిస్స. తత్థ అసాతరాగోతి అసాతే దుక్ఖవేదయితే ‘‘అహో వత మే ఏతదేవ భవేయ్యా’’తి రజ్జనా. ఆమన్తాతి లద్ధివసేన పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. సేసమేత్థ ఉత్తానత్థమేవ.

౬౭౫. సో తం వేదనం అభినన్దతీతి సుత్తే పన వినివట్టేత్వా దుక్ఖవేదనమేవ ఆరబ్భ రాగుప్పత్తి నామ నత్థి, సమూహగ్గహణేన పన వేదయితలక్ఖణం ధమ్మం దుక్ఖవేదనమేవ వా అత్తతో సమనుపస్సన్తో దిట్ఠిమఞ్ఞనాసఙ్ఖాతాయ దిట్ఠాభినన్దనాయ వేదనం అభినన్దతి, దుక్ఖాయ వేదనాయ విపరిణామం అభినన్దతి, దుక్ఖాయ వేదనాయ అభిభూతో తస్సా పటిపక్ఖం కామసుఖం పత్థయన్తోపి దుక్ఖవేదనం అభినన్దతి నామ. ఏవం దుక్ఖవేదనాయ అభినన్దనా హోతీతి అధిప్పాయో. తస్మా అసాధకమేతం అసాతరాగస్సాతి.

అసాతరాగకథావణ్ణనా.

౯. ధమ్మతణ్హాఅబ్యాకతాతికథావణ్ణనా

౬౭౬-౬౮౦. ఇదాని ధమ్మతణ్హా అబ్యాకతాతికథా నామ హోతి. తత్థ రూపతణ్హా…పే… ధమ్మతణ్హాతి ఇమాసు ఛసు తణ్హాసు యస్మా సబ్బపచ్ఛిమా తణ్హా ధమ్మతణ్హాతి వుత్తా, తస్మా సా అబ్యాకతాతి యేసం లద్ధి, సేయ్యథాపి పుబ్బసేలియానం; తే సన్ధాయ పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. సేసపఞ్హానం పాళియా అత్థో నియ్యాతి. కామతణ్హాతిఆదీహి తీహి కోట్ఠాసేహి ఛపి తణ్హా సఙ్ఖిపిత్వా దస్సితా. రూపాదీసు హి ఛసు ఆరమ్మణేసు కామస్సాదవసేన పవత్తా తణ్హా కామతణ్హా. ‘‘భవిస్సతి అత్తా చ లోకో చా’’తి సస్సతదిట్ఠిసహగతా తణ్హా భవతణ్హా. ‘‘న భవిస్సతీ’’తి ఉచ్ఛేదదిట్ఠిసహగతా తణ్హా విభవతణ్హాతి. నను సా ధమ్మతణ్హాతి పదం తణ్హాయ ధమ్మారమ్మణం ఆరబ్భ పవత్తిం దీపేతి, న అబ్యాకతభావం తస్మా అసాధకన్తి.

ధమ్మతణ్హా అబ్యాకతాతికథావణ్ణనా.

౧౦. ధమ్మతణ్హానదుక్ఖసముదయోతికథావణ్ణనా

౬౮౧-౬౮౫. ఇదాని ధమ్మతణ్హా నదుక్ఖసముదయోతికథా నామ హోతి. తత్రాపి యస్మా సా ధమ్మతణ్హాతి వుత్తా, తస్మా న దుక్ఖసముదయోతి యేసం లద్ధి, సేయ్యథాపి పుబ్బసేలియానంయేవ; తే సన్ధాయ పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. సేసం పురిమకథాసదిసమేవాతి.

ధమ్మతణ్హా నదుక్ఖసముదయోతికథావణ్ణనా.

తేరసమో వగ్గో.