౭. ఇద్ధిబలకథావణ్ణనా

౬౨౧-౬౨౪. ఇదాని ఇద్ధిబలకథా నామ హోతి. తత్థ ఇద్ధిపాదభావనానిసంసస్స అత్థం అయోనిసో గహేత్వా ‘‘ఇద్ధిబలేన సమన్నాగతో కప్పం తిట్ఠేయ్యా’’తి యేసం లద్ధి, సేయ్యథాపి మహాసంఘికానం; తే సన్ధాయ ఇద్ధిబలేన సమన్నాగతో కప్పం తిట్ఠేయ్యాతి పుచ్ఛా సకవాదిస్స. తత్థ కప్పో నామ మహాకప్పో, కప్పేకదేసో, ఆయుకప్పోతి తివిధో. ‘‘చత్తారిమాని, భిక్ఖవే, కప్పస్స అసఙ్ఖ్యేయ్యానీ’’తి (అ. ని. ౪.౧౫౬) ఏత్థ హి మహాకప్పోవ కప్పోతి వుత్తో. ‘‘బ్రహ్మకాయికానం దేవానం కప్పో ఆయుప్పమాణ’’న్తి (అ. ని. ౪.౧౨౩) ఏత్థ కప్పేకదేసా. ‘‘కప్పం నిరయమ్హి పచ్చతి, కప్పం సగ్గమ్హి మోదతీ’’తి (చూళవ. ౩౫౪) ఏత్థ ఆయుకప్పో. ఆయుకప్పనం ఆయువిధానం కమ్మస్స విపాకవసేన వా వస్సగణనాయ వా ఆయుపరిచ్ఛేదోతి అత్థో. తేసు మహాకప్పం సన్ధాయ పుచ్ఛతి, ఇతరో పటిజానాతి.

అథ నం సకవాదీ ‘‘సచే తే ఇద్ధిబలేన సమన్నాగతో, ‘యో చిరం జీవతి, సో వస్ససతం అప్పం వా భియ్యో’తి (సం. ని. ౨.౧౪౩) ఏవం పరిచ్ఛిన్నా ఆయుకప్పా ఉద్ధం మహాకప్పం వా మహాకప్పేకదేసం వా జీవేయ్య ఇద్ధిమయికేనస్స ఆయునా భవితబ్బ’’న్తి చోదేతుం ఇద్ధిమయికో సో ఆయూతిఆదిమాహ. ఇతరో ‘‘జీవితిన్ద్రియం నామ ఇద్ధిమయికం నత్థి, కమ్మసముట్ఠానమేవా’’తి వుత్తత్తా పటిక్ఖిపతి. కో పనేత్థ ఇద్ధిమతో విసేసో, నను అనిద్ధిమాపి ఆయుకప్పం తిట్ఠేయ్యాతి? అయం విసేసో – ఇద్ధిమా హి యావతాయుకం జీవితప్పవత్తియా అన్తరాయకరే ధమ్మే ఇద్ధిబలేన పటిబాహిత్వా అన్తరా అకాలమరణం నివారేతుం సక్కోతి, అనిద్ధిమతో ఏతం బలం నత్థి. అయమేతేసం విసేసో.

అతీతం అనాగతన్తి ఇదం అవిసేసేన కప్పం తిట్ఠేయ్యాతి పటిఞ్ఞాతత్తా చోదేతి. ద్వే కప్పేతిఆది ‘‘యది ఇద్ధిమా జీవితపరిచ్ఛేదం అతిక్కమితుం సక్కోతి, న కేవలం ఏకం అనేకేపి కప్పే తిట్ఠేయ్యా’’తి చోదనత్థం వుత్తం. ఉప్పన్నో ఫస్సోతిఆది న సబ్బం ఇద్ధియా లబ్భతి, ఇద్ధియా అవిసయోపి అత్థీతి దస్సేతుం వుత్తం. సేసమేత్థ ఉత్తానత్థమేవాతి.

ఇద్ధిబలకథావణ్ణనా.