౯. నవమవగ్గో

౧. ఆనిసంసదస్సావీకథావణ్ణనా

౫౪౭. ఇదాని ఆనిసంసదస్సావీకథా నామ హోతి. తత్థ సకసమయే సఙ్ఖారే ఆదీనవతో నిబ్బానఞ్చ ఆనిసంసతో పస్సన్తస్స సంయోజనప్పహానం హోతీతి నిచ్ఛయో. యేసం పన తేసు ద్వీసుపి ఏకంసికవాదం గహేత్వా ‘‘ఆనిసంసదస్సావినోవ సంయోజనప్పహానం హోతీ’’తి లద్ధి, సేయ్యథాపి అన్ధకానం; తే సన్ధాయ పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. అథస్స ‘‘ఏకంసికవాదో తయా గహితో, ఆదీనవోపి దట్ఠబ్బోయేవా’’తి విభాగదస్సనత్థం సకవాదీ సఙ్ఖారేతిఆదిమాహ.

సఙ్ఖారే చ అనిచ్చతో మనసికరోతి, నిబ్బానే చ ఆనిసంసదస్సావీ హోతీతి పఞ్హస్మిం అయమధిప్పాయో – ఆనిసంసదస్సావిస్స సంయోజనానం పహానం హోతీతి తేసం లద్ధి. నను సఙ్ఖారే అనిచ్చతో మనసికరోతో సంయోజనా పహీయన్తీతి చ పుట్ఠో ఆమన్తాతి పటిజానాతి. తేన తే సఙ్ఖారే చ అనిచ్చతో మనసికరోతి, నిబ్బానే చ ఆనిసంసదస్సావీ హోతీతి ఇదం ఆపజ్జతి, కిం సమ్పటిచ్ఛసి ఏతన్తి. తతో పరవాదీ ఏకచిత్తక్ఖణం సన్ధాయ పటిక్ఖిపతి, దుతియం పుట్ఠో నానాచిత్తవసేన పటిజానాతి. సకవాదీ పనస్స అధిప్పాయం మద్దిత్వా అనిచ్చమనసికారస్స ఆనిసంసదస్సావితాయ చ ఏకతో పటిఞ్ఞాతత్తా ద్విన్నం ఫస్సానం ద్విన్నం చిత్తానం సమోధానం హోతీతి పుచ్ఛతి. ఇతరో ద్విన్నం సమోధానం అపస్సన్తో పటిక్ఖిపతి. దుక్ఖతోతిఆదిపఞ్హేసుపి ఏసేవ నయో. కిం పనేత్థ సన్నిట్ఠానం, కిం అనిచ్చాదితో మనసికరోతో సంయోజనా పహీయన్తి, ఉదాహు నిబ్బానే ఆనిసంసదస్సావిస్స, ఉదాహు ద్వేపి ఏకతో కరోన్తస్సాతి. యది తావ అనిచ్చాదితో మనసికరోతో పహానం భవేయ్య, విపస్సనాచిత్తేనేవ భవేయ్య. అథ ఆనిసంసదస్సావినో, అనుస్సవవసేన నిబ్బానే ఆనిసంసం పస్సన్తస్స విపస్సనాచిత్తేనేవ భవేయ్య, అథ ద్వేపి ఏకతో కరోన్తస్స భవేయ్య, ద్విన్నం ఫస్సాదీనం సమోధానం భవేయ్య. యస్మా పన అరియమగ్గక్ఖణే అనిచ్చాదిమనసికారస్స కిచ్చం నిప్ఫత్తిం గచ్ఛతి పున నిచ్చతోతిఆదిగహణస్స అనుప్పత్తిధమ్మభావతో, నిబ్బానే చ పచ్చక్ఖతోవ ఆనిసంసదస్సనం ఇజ్ఝతి, తస్మా కిచ్చనిప్ఫత్తివసేన అనిచ్చాదితో మనసికరోతో ఆరమ్మణం కత్వా పవత్తివసేన చ నిబ్బానే ఆనిసంసదస్సావిస్స సంయోజనానం పహానం హోతీతి వేదితబ్బం.

౫౪౮. నిబ్బానే సుఖానుపస్సీతి సుత్తం నిబ్బానే సుఖానుపస్సనాదిభావమేవ సాధేతి, న ఆనిసంసదస్సావితామత్తేన సంయోజనానం పహానం. తస్మా ఆభతమ్పి అనాభతసదిసమేవాతి.

ఆనిసంసదస్సావీకథావణ్ణనా.

౨. అమతారమ్మణకథావణ్ణనా

౫౪౯. ఇదాని అమతారమ్మణకథా నామ హోతి. తత్థ యేసం ‘‘నిబ్బానం మఞ్ఞతీ’’తిఆదీనం అయోనిసో అత్థం గహేత్వా అమతారమ్మణం సంయోజనం హోతీతి లద్ధి, సేయ్యథాపి పుబ్బసేలియానం, తే సన్ధాయ పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. అథ నం సచే అమతారమ్మణం సంయోజనం, అమతస్స సంయోజనియాదిభావో ఆపజ్జతీతి చోదేతుం అమతం సంయోజనియన్తిఆదిమాహ. ఇతరో సుత్తవిరోధభయేన సబ్బం పటిక్ఖిపతి. ఇమినా ఉపాయేన సబ్బవారేసు అత్థో వేదితబ్బో. నిబ్బానం నిబ్బానతోతి ఆహటసుత్తం పన దిట్ఠధమ్మనిబ్బానం సన్ధాయ భాసితం, తస్మా అసాధకన్తి.

అమతారమ్మణకథావణ్ణనా.

౩. రూపం సారమ్మణన్తికథావణ్ణనా

౫౫౨-౫౫౩. ఇదాని రూపం సారమ్మణన్తికథా నామ హోతి. తత్థ రూపం సప్పచ్చయట్ఠేన సారమ్మణం నామ హోతి, న అఞ్ఞం ఆరమ్మణం కరోతీతి ఆరమ్మణపచ్చయవసేన. యేసం పన అవిసేసేన రూపం సారమ్మణన్తి లద్ధి, సేయ్యథాపి ఉత్తరాపథకానం; తే సన్ధాయ ఆరమ్మణత్థస్స విభాగదస్సనత్థం పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. సేసమేత్థ పాళిఅనుసారేనేవ వేదితబ్బం. న వత్తబ్బన్తి పఞ్హే ఓలుబ్భారమ్మణం సన్ధాయ పటిఞ్ఞా సకవాదిస్స. దుతియపఞ్హేపి పచ్చయారమ్మణం సన్ధాయ పటిఞ్ఞా తస్సేవ. ఇతి సప్పచ్చయట్ఠేనేవేత్థ సారమ్మణతా సిద్ధాతి.

రూపం సారమ్మణన్తికథావణ్ణనా.

౪. అనుసయా అనారమ్మణకథావణ్ణనా

౫౫౪-౫౫౬. ఇదాని అనుసయా అనారమ్మణాతికథా నామ హోతి. తత్థ యేసం అనుసయా నామ చిత్తవిప్పయుత్తా అహేతుకా అబ్యాకతా, తేనేవ చ అనారమ్మణాతి లద్ధి, సేయ్యథాపి అన్ధకానఞ్చేవ ఏకచ్చానఞ్చ ఉత్తరాపథకానం; తే సన్ధాయ అనుసయాతి పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. అథ నం అనారమ్మణేన నామ ఏవంవిధేన భవితబ్బన్తి చోదేతుం రూపన్తిఆదిమాహ. కామరాగోతిఆది కామరాగానుసయతో అనఞ్ఞత్తా దస్సితం. సఙ్ఖారక్ఖన్ధో అనారమ్మణోతి పఞ్హే చిత్తసమ్పయుత్తసఙ్ఖారక్ఖన్ధం సన్ధాయ పటిక్ఖిపతి. అనుసయం జీవితిన్ద్రియం కాయకమ్మాదిరూపఞ్చ సఙ్ఖారక్ఖన్ధపరియాపన్నం, తం సన్ధాయ పటిజానాతి. ఇమినావుపాయేన సబ్బవారేసు అత్థో వేదితబ్బో. సానుసయోతి పఞ్హే పన అప్పహీనానుసయత్తా సానుసయతా అనుఞ్ఞాతా. న అనుసయానం పవత్తిసబ్భావా. యో హి అప్పహీనో, న సో అతీతో, నానాగతో, న పచ్చుప్పన్నో చ. మగ్గవజ్ఝకిలేసో పనేస అప్పహీనత్తావ అత్థీతి వుచ్చతి. ఏవరూపస్స చ ఇదం నామ ఆరమ్మణన్తి న వత్తబ్బం. తస్మా తం పటిక్ఖిత్తం. తం పనేతం న కేవలం అనుసయస్స, రాగాదీనమ్పి తాదిసమేవ, తస్మా అనుసయానం అనారమ్మణతాసాధకం న హోతీతి.

అనుసయా అనారమ్మణాతికథావణ్ణనా.

౫. ఞాణం అనారమ్మణన్తికథావణ్ణనా

౫౫౭-౫౫౮. ఇదాని ఞాణం అనారమ్మణన్తికథా నామ హోతి. తత్థ యస్మా అరహా చక్ఖువిఞ్ఞాణసమఙ్గీ ఞాణీతి వుచ్చతి, తస్స ఞాణస్స తస్మిం ఖణే ఆరమ్మణం నత్థి, తస్మా ఞాణం అనారమ్మణన్తి యేసం లద్ధి, సేయ్యథాపి అన్ధకానం; తే సన్ధాయ పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. సేసమేత్థ అనుసయకథాయం వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బన్తి.

ఞాణం అనారమ్మణన్తికథావణ్ణనా.

౬. అతీతానాగతారమ్మణకథావణ్ణనా

౫౫౯-౫౬౧. ఇదాని అతీతానాగతారమ్మణకథా నామ హోతి. తత్థ యస్మా అతీతానాగతారమ్మణం నామ నత్థి, తస్మా తదారమ్మణేన చిత్తేన ఆరమ్మణస్స నత్థితాయ అనారమ్మణేన భవితబ్బన్తి అతీతం అనారమ్మణన్తి యేసం లద్ధి, సేయ్యథాపి ఉత్తరాపథకానం, తే సన్ధాయ అతీతారమ్మణన్తి పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. సేసమేత్థ యథాపాళిమేవ నియ్యాతీతి.

అతీతానాగతారమ్మణకథావణ్ణనా.

౭. వితక్కానుపతితకథావణ్ణనా

౫౬౨. ఇదాని వితక్కానుపతితకథా నామ హోతి. తత్థ వితక్కానుపతితా నామ దువిధా – ఆరమ్మణతో చ సమ్పయోగతో చ. తత్థ అసుకచిత్తం నామ వితక్కస్సారమ్మణం న హోతీతి నియమాభావతో సియా సబ్బం చిత్తం వితక్కానుపతితం, వితక్కవిప్పయుత్తచిత్తసబ్భావతో పన న సబ్బం చిత్తం వితక్కానుపతితం. ఇతి ఇమం విభాగం అకత్వా అవిసేసేనేవ సబ్బం చిత్తం వితక్కానుపతితన్తి యేసం లద్ధి, సేయ్యథాపి ఉత్తరాపథకానం, తే సన్ధాయ పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. సేసమేత్థ పాళివసేనేవ నియ్యాతీతి.

వితక్కానుపతితకథావణ్ణనా.

౮. వితక్కవిప్ఫారసద్దకథావణ్ణనా

౫౬౩. ఇదాని వితక్కవిప్ఫారసద్దకథా నామ హోతి. తత్థ యస్మా ‘‘వితక్కవిచారా వచీసఙ్ఖారా’’తి వుత్తా, తస్మా సబ్బసో వితక్కయతో విచారయతో అన్తమసో మనోధాతుపవత్తికాలేపి వితక్కవిప్ఫారో సద్దోయేవాతి యేసం లద్ధి, సేయ్యథాపి పుబ్బసేలియానం; తే సన్ధాయ సబ్బసోతి పుచ్ఛా సకవాదిస్స పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. అథ నం యది వితక్కవిప్ఫారమత్తం సద్దో, ఫస్సాదివిప్ఫారోపి సద్దో భవేయ్యాతి చోదేతుం సబ్బసో ఫుసయతోతిఆదిమాహ. ఇతరో తాదిసం సుత్తలేసం అపస్సన్తో పటిక్ఖిపతి. వితక్కవిప్ఫారో సద్దో సోతవిఞ్ఞేయ్యోతి వితక్కస్స విప్ఫారమత్తమేవ సద్దోతి కత్వా పుచ్ఛతి, న వితక్కవిప్ఫారసముట్ఠితం సుత్తపమత్తానం సద్దం, ఇతరో పటిక్ఖిపతి. నను వితక్కవిప్ఫారసద్దో న సోతవిఞ్ఞేయ్యోతి ఇదం తస్సేవ లద్ధియా దస్సేతి. సో హి వితక్కవిప్ఫారమత్తమేవ సద్దం వదతి, సో న సోతవిఞ్ఞేయ్యోతి. ఇతరో పన ‘‘వితక్కవిప్ఫారసద్దం సుత్వా ఆదిసతీ’’ తి (దీ. ని. ౩.౧౪౮) వచనతో సోతవిఞ్ఞేయ్యోవాతి వదతి.

వితక్కవిప్ఫారసద్దకథావణ్ణనా.

౯. నయథాచిత్తస్స వాచాతికథావణ్ణనా

౫౬౪. ఇదాని నయథాచిత్తస్స వాచాతికథా నామ హోతి. తత్థ యస్మా కోచి అఞ్ఞం భణిస్సామీతి అఞ్ఞం భణతి, తస్మా నయథాచిత్తస్స వాచా చిత్తానురూపా చిత్తానుగతికా న హోతి, వినాపి చిత్తేన పవత్తతీతి యేసం లద్ధి; సేయ్యథాపి పుబ్బసేలియానం; తే సన్ధాయ పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. అథ నం ‘‘యది తంసముట్ఠాపకం చిత్తం న సియా, ఫస్సాదయోపి తస్మిం ఖణే న సియు’’న్తి చోదేతుం అఫస్సకస్సాతిఆదిమాహ. న భణితుకామోతిఆదీసు యస్మా అఞ్ఞం భణిస్సామీతి అఞ్ఞం భణన్తోపి భణితుకామోయేవ నామ హోతి, తస్మా న హేవాతి పటిక్ఖిపతి.

౫౬౫. నను అత్థి కోచి అఞ్ఞం భణిస్సామీతిఆదీసు చీవరన్తి భణితుకామో చీరన్తి భణేయ్య. తత్థ అఞ్ఞం భణితుకామతాచిత్తం, అఞ్ఞం భణనచిత్తం, ఇతి పుబ్బభాగేన చిత్తేన అసదిసత్తా అయథాచిత్తో నామ హోతి, తేనస్స కేవలం అనాపత్తి నామ హోతి, న పన చీరన్తి వచనసముట్ఠాపకచిత్తం నత్థి, ఇతి అచిత్తకా సా వాచాతి అత్థం సన్ధాయ ఇమినా ఉదాహరణేన ‘‘నయథాచిత్తస్స వాచా’’తి పతిట్ఠాపితాపి అప్పతిట్ఠాపితావ హోతీతి.

నయథాచిత్తస్స వాచాతికథావణ్ణనా.

౧౦. నయథాచిత్తస్స కాయకమ్మన్తికథావణ్ణనా

౫౬౬-౫౬౭. ఇదాని నయథాచిత్తస్స కాయకమ్మన్తికథా నామ హోతి. తత్థ యస్మా కోచి అఞ్ఞత్ర గచ్ఛిస్సామీతి అఞ్ఞత్ర గచ్ఛతి, తస్మా నయథాచిత్తస్స కాయకమ్మం చిత్తానురూపం చిత్తానుగతికం న హోతి, వినాపి చిత్తేన పవత్తతీతి యేసం లద్ధి, సేయ్యథాపి పుబ్బసేలియానంయేవ, తే సన్ధాయ పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. సేసమేత్థ హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బన్తి.

నయథాచిత్తస్స కాయకమ్మన్తికథావణ్ణనా.

౧౧. అతీతానాగతసమన్నాగతకథావణ్ణనా

౫౬౮-౫౭౦. ఇదాని అతీతానాగతేహి సమన్నాగతకథా నామ హోతి. తత్థ సమన్నాగతపఞ్ఞత్తి పటిలాభపఞ్ఞత్తీతి ద్వే పఞ్ఞత్తియో వేదితబ్బా. తాసు పచ్చుప్పన్నధమ్మసమఙ్గీ సమన్నాగతోతి వుచ్చతి. అట్ఠ సమాపత్తిలాభినో పన సమాపత్తియో కిఞ్చాపి న ఏకక్ఖణే పవత్తన్తి, అఞ్ఞా అతీతా హోన్తి, అఞ్ఞా అనాగతా, అఞ్ఞా పచ్చుప్పన్నా, పటివిజ్ఝిత్వా అపరిహీనతాయ పన లాభీతి వుచ్చతి. తత్థ యేసం ఇమం విభాగం అగ్గహేత్వా యస్మా ఝానలాభీనం అతీతానాగతాని ఝానానిపి అత్థి, తస్మా ‘‘తే అతీతేనపి అనాగతేనపి సమన్నాగతా’’తి లద్ధి, సేయ్యథాపి అన్ధకానం. తే సన్ధాయ పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. సేసమేత్థ ఉత్తానత్థమేవాతి. ‘‘అట్ఠవిమోక్ఖఝాయీ’’తిఆది పన లాభీభావస్స సాధకం, న సమన్నాగతభావస్సాతి.

అతీతానాగతసమన్నాగతకథావణ్ణనా.

నవమో వగ్గో.