౮. అట్ఠమవగ్గో

౧. ఛగతికథావణ్ణనా

౫౦౩-౫౦౪. ఇదాని ఛగతికథా నామ హోతి. తత్థ అసురకాయేన సద్ధిం ఛగతియోతి యేసం లద్ధి, సేయ్యథాపి అన్ధకానఞ్చేవ ఉత్తరాపథకానఞ్చ; తే సన్ధాయ పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. అథ నం సకవాదీ ‘‘పఞ్చ ఖో పనిమా, సారిపుత్త, గతియో’’తి (మ. ని. ౧.౧౫౩) లోమహంసనపరియాయే పరిచ్ఛిన్నానం గతీనం వసేన చోదేతుం నను పఞ్చ గతియోతిఆదిమాహ. ఇతరో సుత్తవిరోధభయేన పటిజానాతి. కస్మా పన సకవాదీ ఛ గతియో న సమ్పటిచ్ఛతి, నను ‘‘చతూహాపాయేహి చ విప్పముత్తో’’తి ఏత్థ అసురకాయోపి గహితోతి. సచ్చం గహితో, న పనేసా గతి. కస్మా? విసుం అభావతో. అసురకాయస్మిఞ్హి కాలకఞ్చికా అసురా పేతగతియా సఙ్గహితా, వేపచిత్తిపరిసా దేవగతియా, అసురకాయోతి విసుం ఏకా గతి నామ నత్థి.

ఇదాని ఏతమేవ అత్థం దస్సేతుం నను కాలకఞ్చికాతిఆది ఆరద్ధం. తత్థ సమానవణ్ణాతి సదిసరూపసణ్ఠానా బీభచ్ఛా విరూపా దుద్దస్సికా. సమానభోగాతి సదిసమేథునసమాచారా. సమానాహారాతి సదిసఖేళసిఙ్ఘాణికపుబ్బలోహితాదిఆహారా. సమానాయుకాతి సదిసఆయుపరిచ్ఛేదా. ఆవాహవివాహన్తి కఞ్ఞాగహణఞ్చేవ కఞ్ఞాదానఞ్చ. సుక్కపక్ఖే సమానవణ్ణాతి సదిసరూపసణ్ఠానా అభిరూపా పాసాదికా దస్సనీయా పభాసమ్పన్నా. సమానభోగాతి సదిసపఞ్చకఆమగుణభోగా. సమానాహారాతి సదిససుధాభోజనాదిఆహారా. సేసం వుత్తనయమేవ. నను అత్థి అసురకాయోతి ఇదం అసురకాయస్సేవ సాధకం. తస్స పన విసుం గతిపరిచ్ఛేదాభావేన న గతిసాధకన్తి.

ఛగతికథావణ్ణనా.

౨. అన్తరాభవకథావణ్ణనా

౫౦౫. ఇదాని అన్తరాభవకథా నామ హోతి. తత్థ యేసం ‘‘అన్తరా పరినిబ్బాయీ’’తి సుత్తపదం అయోనిసో గహేత్వా ‘‘అన్తరాభవో నామ అత్థి, యత్థ సత్తో దిబ్బచక్ఖుకో వియ అదిబ్బచక్ఖుకో, ఇద్ధిమా వియ అనిద్ధిమా మాతాపితిసమాగమఞ్చేవ ఉతుసమయఞ్చ ఓలోకయమానో సత్తాహం వా అతిరేకసత్తాహం వా తిట్ఠతీ’’తి లద్ధి, సేయ్యథాపి పుబ్బసేలియానఞ్చేవ సమ్మితియానఞ్చ; తే సన్ధాయ అత్థీతి పుచ్ఛా సకవాదిస్స, లద్ధియం ఠత్వా పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. అథ నం యే చ భగవతా తయో భవా వుత్తా, తేసం వసేన చోదేతుం కామభవోతిఆదిమాహ. తత్రాయం అధిప్పాయో – యది తే అన్తరాభవో నామ కోచి భవో అత్థి, తేన కామభవాదీనంయేవ అఞ్ఞతరేన భవితబ్బం పఞ్చవోకారభవాదినా వియ, తేన తం పుచ్ఛామి – ‘‘కిం తే అయం అన్తరాభవో నామ కామభవో, ఉదాహు రూపభవో అరూపభవో వా’’తి? ఇతరో తథా అనిచ్ఛన్తో సబ్బం పటిక్ఖిపతి. కామభవస్స చాతిఆది యది అన్తరాభవో నామ అత్థి, ఇమేసం భవానం అన్తరా ద్విన్నం సీమానం సీమన్తరికా వియ భవేయ్యాతి చోదేతుం ఆరద్ధం. పరవాదీ పన తథా అనిచ్ఛన్తో సబ్బపఞ్హే పటిక్ఖిపతి కేవలం లద్ధియా, న సహధమ్మేన. తేనేవ నం సకవాదీ ‘నో వత రే’తి పటిసేధేతి.

౫౦౬. పఞ్చమీ సా యోనీతిఆదీనిపి యథాపరిచ్ఛిన్నయోనిఆదీసు సో సమోధానం న గచ్ఛతి, అథ తేన తతో తతో అతిరేకేన భవితబ్బన్తి చోదేతుం వుత్తాని. అన్తరాభవూపగం కమ్మన్తి యది సోపి ఏకో భవో, యథా కామభవూపగాదీని కమ్మాని అత్థీతి సత్థారా విభజిత్వా దస్సితాని, ఏవం తదుపగేనాపి కమ్మేన భవితబ్బన్తి చోదనత్థం వుత్తం. యస్మా పన పరసమయే అన్తరాభవూపగం నామ పాటియేక్కం కమ్మం నత్థి, యం యం భవం ఉపపజ్జిస్సతి, తదుపగేనేవ కమ్మేన అన్తరాభవే నిబ్బత్తతీతి తేసం లద్ధి, తస్మా ‘నహేవ’న్తి పటిక్ఖిత్తం. అత్థి అన్తరాభవూపగా సత్తాతి పుట్ఠోపి కామభవూపగాయేవ నామ తేతి లద్ధియా పటిక్ఖిపతి. జాయన్తీతిఆదీని పుట్ఠోపి తత్థ జాతిజరామరణాని చేవ చుతిపటిసన్ధిపరమ్పరఞ్చ అనిచ్ఛన్తో పటిక్ఖిపతి. రూపాదివసేన పుట్ఠోపి యస్మా అన్తరాభవసత్తస్స అనిదస్సనం రూపం, వేదనాదయోపి అఞ్ఞేసం వియ న ఓళారికాతి తస్స లద్ధి, తస్మా పటిక్ఖిపతి. ఇమినావ కారణేన పఞ్చవోకారభవభావేపి పటిక్ఖేపో వేదితబ్బో.

౫౦౭. ఇదాని కామభవో భవో గతీతిఆది భవసంసన్దనం నామ హోతి. తత్రాయం అధిప్పాయో – యది తే అన్తరాభవో నామ కోచి భవో భవేయ్య, యథా కామభవాదీసు భవగతిఆదిభేదో లబ్భతి, తథా తత్రాపి లబ్భేథ. యథా వా తత్థ న లబ్భతి, తథా ఇమేసుపి న లబ్భేథ. సమానస్మిఞ్హి భవభావే ఏతేస్వేవేస విభాగో అత్థి, న ఇతరస్మిన్తి కో ఏత్థ విసేసహేతూతి. ఇతరో పున లద్ధిమత్తవసేన తం తం పటిజానాతి చేవ పటిక్ఖిపతి చ.

౫౦౮. సబ్బేసఞ్ఞేవ సత్తానం అత్థి అన్తరాభవోతి పుట్ఠో యస్మా నిరయూపగఅసఞ్ఞసత్తూపగఅరూపూపగానం అన్తరాభవం న ఇచ్ఛతి, తస్మా పటిక్ఖిపతి. తేనేవ కారణేన పటిలోమే పటిజానాతి. ఆనన్తరియస్సాతిఆది యేసం సో అన్తరాభవం న ఇచ్ఛతి, తే తావ విభజిత్వా దస్సేతుం వుత్తం. తం సబ్బం పాళిఅనుసారేనేవ వేదితబ్బం సద్ధిం సుత్తసాధనేనాతి.

అన్తరాభవకథావణ్ణనా.

౩. కామగుణకథావణ్ణనా

౫౧౦. ఇదాని కామగుణకథా నామ హోతి. తత్థ సకసమయే తావ కామధాతూతి వత్థుకామాపి వుచ్చన్తి – కిలేసకామాపి కామభవోపి. ఏతేసు హి వత్థుకామా కమనీయట్ఠేన కామా, సభావనిస్సత్తసుఞ్ఞతట్ఠేన ధాతూతి కామధాతు. కిలేసకామా కమనీయట్ఠేన చేవ కమనట్ఠేన చ కామా, యథావుత్తేనేవత్థేన ధాతూతి కామధాతు. కామభవో కమనీయట్ఠేన కమనట్ఠేన వత్థుకామపవత్తిదేసట్ఠేనాతి తీహి కారణేహి కామో, యథావుత్తేనేవత్థేన ధాతూతి కామధాతు. పరసమయే పన – ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, కామగుణా’’తి వచనమత్తం నిస్సాయ పఞ్చేవ కామగుణా కామధాతూతి గహితం. తస్మా యేసం అయం లద్ధి, సేయ్యథాపి ఏతరహి పుబ్బసేలియానం; తే సన్ధాయ కామధాతునానత్తం బోధేతుం పఞ్చేవాతి పుచ్ఛా సకవాదిస్స, లద్ధివసేన పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. నను అత్థీతిఆది కిలేసకామదస్సనత్థం వుత్తం. తత్థ తప్పటిసంయుత్తోతి కామగుణపటిసంయుత్తో, కామగుణారమ్మణోతి అత్థో. నో చ వత రే వత్తబ్బే పఞ్చేవాతి ఇమేసు తప్పటిసంయుత్తఛన్దాదీసు సతి పఞ్చేవ కామగుణా కామధాతూతి న వత్తబ్బం. ఏతేపి హి ఛన్దాదయో కమనీయట్ఠేన కామా చ ధాతు చాతిపి కామధాతు. కమనట్ఠేన కామసఙ్ఖాతా ధాతూతిపి కామధాతూతి అత్థో.

మనుస్సానం చక్ఖున్తిఆది వత్థుకామదస్సనత్థం వుత్తం. తత్థ పరవాదీ ఛన్నమ్పి ఆయతనానం వత్థుకామభావేన నకామధాతుభావం పటిక్ఖిపిత్వా పున మనోతి పుట్ఠో మహగ్గతలోకుత్తరం సన్ధాయ నకామధాతుభావం పటిజానాతి. యస్మా పన సబ్బోపి తేభూమకమనో కామధాతుయేవ, తస్మా నం సకవాదీ సుత్తేన నిగ్గణ్హాతి.

౫౧౧. కామగుణా భవోతిఆది భవస్స కామధాతుభావదస్సనత్థం వుత్తం. యస్మా పన కామగుణమత్తే భవోతి వోహారో నత్థి, తస్మా పరవాదీ నహేవాతి పటిక్ఖిపతి. కామగుణూపగం కమ్మన్తిఆది సబ్బం కామగుణమత్తస్స నకామధాతుభావదస్సనత్థం వుత్తం. కామధాతుసఙ్ఖాతకామభవూపగమేవ హి కమ్మం అత్థి, కామభవూపగా ఏవ చ సత్తా హోన్తి. తత్థ జాయన్తి జియన్తి మియన్తి చవన్తి ఉపపజ్జన్తి, న కామగుణేసూతి ఇమినా ఉపాయేన సబ్బత్థ అత్థో వేదితబ్బోతి.

కామగుణకథావణ్ణనా.

౪. కామకథావణ్ణనా

౫౧౩-౫౧౪. ఇదాని కామకథా నామ హోతి. తత్థ యేసం ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, కామగుణా’’తి వచనమత్తం నిస్సాయ రూపాయతనాదీని పఞ్చేవాయతనాని కామాతి లద్ధి, సేయ్యథాపి పుబ్బసేలియానం; తేసం కిలేసకామస్సేవ నిప్పరియాయేన కామభావం దస్సేతుం పఞ్చేవాతి పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. సేసమేత్థ ఉత్తానత్థమేవాతి.

కామకథావణ్ణనా.

౫. రూపధాతుకథావణ్ణనా

౫౧౫-౫౧౬. ఇదాని రూపధాతుకథా నామ హోతి. తత్థ ‘‘రూపినో ధమ్మా రూపధాతు నామా’’తి యేసం లద్ధి, సేయ్యథాపి అన్ధకానం; తే సన్ధాయ రూపినోతి పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. అథ నం సకవాదీ యస్మా రూపధాతు నామ రూపభవో, న రూపమత్తమేవ, తస్మా తేనత్థేన చోదేతుం రూపధాతూతిఆదిమాహ. తం సబ్బం కామగుణకథాయం వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం. సావ కామధాతూతి పుట్ఠో భూమిపరిచ్ఛేదేన విరోధం పస్సమానో పటిక్ఖిపతి. పున దళ్హం కత్వా పుట్ఠో అత్తనో లద్ధివసేన పటిజానాతి. ఏవం సన్తే పన ద్వీహి భవేహి సమన్నాగతతా ఆపజ్జతి, తేన తం సకవాదీ కామభవేన చాతి ఆదిమాహ. ఇతరో ఏకస్స ద్వీహి సమన్నాగతాభావతో పటిక్ఖిపతీతి.

రూపధాతుకథావణ్ణనా.

౬. అరూపధాతుకథావణ్ణనా

౫౧౭-౫౧౮. అరూపధాతుకథాయపి ఇమినావుపాయేన అత్థో వేదితబ్బో. అరూపధమ్మేసు పన వేదనాక్ఖన్ధమేవ గహేత్వా వేదనా భవోతిఆదినా నయేనేత్థ దేసనా కతా. తత్థ కిం తే అరూపినో ధమ్మాతి సఙ్ఖం గతా వేదనాదీసు అఞ్ఞతరా హోతీతి ఏవమత్థో దట్ఠబ్బో. సేసం హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బన్తి.

అరూపధాతుకథావణ్ణనా.

౭. రూపధాతుయా ఆయతనకథావణ్ణనా

౫౧౯. ఇదాని రూపధాతుయా ఆయతనకథా నామ హోతి. తత్థ యేసం ‘‘రూపీ మనోమయో సబ్బఙ్గపచ్చఙ్గీ అహీనిన్ద్రియో’’తి (దీ. ని. ౧.౮౭) సుత్తం నిస్సాయ బ్రహ్మకాయికానం ఘానాదినిమిత్తానిపి ఆయతనానేవాతి కప్పేత్వా సళాయతనికో తేసం అత్తభావోతి లద్ధి, సేయ్యథాపి అన్ధకానఞ్చేవ సమ్మితియానఞ్చ; తే సన్ధాయ సళాయతనికోతి పుచ్ఛా సకవాదిస్స, లద్ధివసేన పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. అథ నం యం తత్థ ఆయతనం నత్థి, తస్స వసేన చోదేతుం అత్థి తత్థ ఘానాయతనన్తిఆది ఆరద్ధం. తతో పరవాదీ యం తత్థ అజ్ఝత్తికానం తిణ్ణం ఆయతనానం ఘానాదికం సణ్ఠాననిమిత్తం తదేవ ఆయతనన్తి లద్ధియా పటిజానాతి. బాహిరానం గన్ధాయతనాదీనం వసేన పుట్ఠో ఘానప్పసాదాదయో తత్థ న ఇచ్ఛతి, తస్మా తేసం గోచరం పటిసేధేన్తో పటిక్ఖిపతి. పటిలోమపఞ్హసంసన్దనపఞ్హేసుపి ఇమినావుపాయేన అత్థో వేదితబ్బో.

౫౨౧. అత్థి తత్థ ఘానాయతనం అత్థి గన్ధాయతనం తేన ఘానేన తం గన్ధం ఘాయతీతి తస్మింయేవ పరసమయే ఏకచ్చే ఆచరియే సన్ధాయ వుత్తం. తే కిర తత్థ ఛ అజ్ఝత్తికాని ఆయతనాని పరిపుణ్ణాని ఇచ్ఛన్తి, ఆయతనేన చ నామ సకిచ్చకేన భవితబ్బన్తి తేహి ఘానాదీహి తే గన్ధాదయో ఘాయన్తి సాయన్తి ఫుసన్తీతిపి ఇచ్ఛన్తి. తం లద్ధిం సన్ధాయ పరవాదీ ఆమన్తాతి పటిజానాతి.

౫౨౨. అత్థి తత్థ మూలగన్ధోతిఆదీని పన పుట్ఠో అత్థిభావం సాధేతుం అసక్కోన్తో పటిక్ఖిపతి. నను అత్థి తత్థ ఘాననిమిత్తన్తిఆది సణ్ఠానమత్తస్సేవ సాధకం, న ఆయతనస్స, తస్మా ఉదాహటమ్పి అనుదాహటసదిసమేవాతి.

రూపధాతుయా ఆయతనకథావణ్ణనా.

౮. అరూపే రూపకథావణ్ణనా

౫౨౪-౫౨౬. ఇదాని అరూపే రూపకథా నామ హోతి. తత్థ యేసం ‘‘విఞ్ఞాణపచ్చయా నామరూప’’న్తి వచనతో ఆరుప్పభవేపి ఓళారికరూపా నిస్సటం సుఖుమరూపం అత్థీతి లద్ధి, సేయ్యథాపి అన్ధకానం; తే సన్ధాయ అత్థి రూపన్తి పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. సేసమేత్థ ఉత్తానత్థమేవాతి.

అరూపే రూపకథావణ్ణనా.

౯. రూపం కమ్మన్తికథావణ్ణనా

౫౨౭-౫౩౭. ఇదాని రూపం కమ్మన్తికథా నామ హోతి. తత్థ యేసం కాయవచీవిఞ్ఞత్తిసఙ్ఖాతం రూపమేవ కాయకమ్మం వచీకమ్మం నామ, తఞ్చ కుసలసముట్ఠానం కుసలం, అకుసలసముట్ఠానం అకుసలన్తి లద్ధి, సేయ్యథాపి మహిసాసకానఞ్చేవ సమ్మితియానఞ్చ; తే సన్ధాయ కుసలేన చిత్తేన సముట్ఠితన్తి పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. అథ నం సచే తం కుసలం, య్వాయం సారమ్మణాదిభేదో కుసలస్స లబ్భతి, అత్థి తే సో తస్సాతి చోదేతుం సారమ్మణన్తిఆది ఆరద్ధం. తత్థ పత్థనా పణిధీతి చేతనాయేవేతం వేవచనం. కుసలచేతనాయేవ హి పకప్పయమానా పత్థనాతి. పకప్పనవసేన ఠితత్తా పణిధీతి చ వుచ్చతి. పరతో పన కుసలేన చిత్తేన సముట్ఠితా వేదనా సఞ్ఞా చేతనా సద్ధాతిఆదీసు వేదనాదీనఞ్ఞేవ చేత్థ పత్థనా పణిధీతి లబ్భతి, న చేతనాయ. కస్మా? ద్విన్నం చేతనానం ఏకతో అభావా, సోతపతితత్తా పన ఏవం తన్తి గతాతి వేదితబ్బా. రూపాయతనన్తిఆది పురిమవారే ‘‘సబ్బన్తం కుసల’’న్తి సంఖిత్తస్స పభేదదస్సనత్థం వుత్తం. సేసా సంసన్దననయా, వచీకమ్మకథా ‘‘అకుసలేన చిత్తేన సముట్ఠిత’’న్తిఆదివిధానఞ్చ సబ్బం పాళిఅనుసారేనేవ వేదితబ్బం. అసుచీతి పనేత్థ సుక్కం అధిప్పేతం. సుత్తసాధనం ఉత్తానత్థమేవ.

రూపం కమ్మన్తికథావణ్ణనా.

౧౦. జీవితిన్ద్రియకథావణ్ణనా

౫౪౦. ఇదాని జీవితిన్ద్రియకథా నామ హోతి. తత్థ యేసం జీవితిన్ద్రియం నామ చిత్తవిప్పయుత్తో అరూపధమ్మో, తస్మా రూపజీవితిన్ద్రియం నత్థీతి లద్ధి, సేయ్యథాపి పుబ్బసేలియానఞ్చేవ సమ్మితియానఞ్చ; తే సన్ధాయ పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. నత్థి రూపీనం ధమ్మానం ఆయూతి పఞ్హే ఉపాదిన్నరూపానమ్పి తిణకట్ఠాదీనమ్పి సన్తానవసేన పవత్తిమేవ ఆయు ఠితి యపనా యాపనా ఇరియనా వత్తనా పాలనాతి ఇచ్ఛతి, తస్మా పటిక్ఖిపతి. అత్థీతి పఞ్హేపి ఇమినా కారణేన పటిజానాతి. అత్థి అరూపజీవితిన్ద్రియన్తి పఞ్హే అరూపధమ్మానం చిత్తవిప్పయుత్తం జీవితిన్ద్రియసన్తానం నామ అత్థీతి ఇచ్ఛతి, తస్మా పటిజానాతి.

౫౪౧. రూపీనం ధమ్మానం ఆయు అరూపజీవితిన్ద్రియన్తి పఞ్హే సత్తసన్తానే రూపినో వా హోన్తు అరూపినో వా, సబ్బేసం చిత్తవిప్పయుత్తం అరూపజీవితిన్ద్రియమేవ ఇచ్ఛతి, తస్మా పటిజానాతి.

౫౪౨. నిరోధసమాపన్నపఞ్హేసుపి చిత్తవిప్పయుత్తం అరూపజీవితమేవ సన్ధాయ పటిక్ఖిపతి చ పటిజానాతి చ. సకవాదీ పన తం అసమ్పటిచ్ఛన్తో యం అరూపపవత్తే అసతి అత్థి, రూపేన తేన భవితబ్బన్తి చోదేతుం హఞ్చీతిఆదిమాహ. సఙ్ఖారక్ఖన్ధపఞ్హే ఫస్సాదిసఙ్ఖారక్ఖన్ధం సన్ధాయ పటిక్ఖిపతి, కాయకమ్మాదిసఙ్ఖారక్ఖన్ధం సన్ధాయ పటిజానాతి. కాయవిఞ్ఞత్తి వచీవిఞ్ఞత్తి సమ్మావాచా సమ్మాకమ్మన్తో జీవితిన్ద్రియన్తి ఏవమాదయోపి ధమ్మా సఙ్ఖారక్ఖన్ధపరియాపన్నాతిస్స లద్ధి. సకవాదీ పన తం అసమ్పటిచ్ఛన్తో యది నిరుద్ధేపి అరూపపవత్తే సఙ్ఖారక్ఖన్ధో అత్థి, చతున్నమ్పి ఖన్ధానం అత్థితా హోతూతి చోదేతుం అత్థి వేదనాక్ఖన్ధోతి ఆదిమాహ. ఇతరో అన్తోసమాపత్తిం సన్ధాయ పటిక్ఖిపతి, సమాపజ్జన్తస్స చ వుట్ఠహన్తస్స చ పుబ్బాపరభాగం సన్ధాయ పటిజానాతి.

౫౪౩. అసఞ్ఞసత్తవారేపి ఏసేవ నయో. తస్స హి లద్ధియా అసఞ్ఞసత్తానం పటిసన్ధికాలే చిత్తం ఉప్పజ్జిత్వా నిరుజ్ఝతి, తేన సహ చిత్తవిప్పయుత్తఅరూపజీవితిన్ద్రియం ఉప్పజ్జిత్వా యావతాయుకం పవత్తతి. తస్మా తేసం జీవితిన్ద్రియం నత్థీతి పుట్ఠో పటిక్ఖిపతి, అత్థీతి పుట్ఠో పటిజానాతి. వేదనాక్ఖన్ధాదయోపి తేసం పవత్తివసేన పటిక్ఖిపతి, చుతిపటిసన్ధివసేన పటిజానాతి. సకవాదీ పన తం అనిచ్ఛన్తో ‘‘సచే తత్థ ఏకక్ఖణేపి వేదనాదయో అత్థి, పఞ్చవోకారభవత్తం పాపుణాతీ’’తి చోదేతుం పఞ్చవోకారభవోతి ఆహ. ఇతరో సుత్తవిరోధభయా పటిక్ఖిపతి.

౫౪౪-౫౪౫. ఏకదేసం భిజ్జతీతి పఞ్హే సమ్పయుత్తం భిజ్జతి, విప్పయుత్తం తిట్ఠతీతి తస్స లద్ధి, తస్మా పటిజానాతి. ద్వే జీవితిన్ద్రియానీతి పుచ్ఛా పరవాదిస్స, పటిఞ్ఞా సకవాదిస్స. రూపారూపవసేన హి ద్వే జీవితిన్ద్రియాని, తేహియేవ సత్తో జీవతి, తేసం భఙ్గేన మరతీతి వుచ్చతి. చుతిక్ఖణస్మిఞ్హి ద్వేపి జీవితాని సహేవ భిజ్జన్తి.

జీవితిన్ద్రియకథావణ్ణనా.

౧౧. కమ్మహేతుకథావణ్ణనా

౫౪౬. ఇదాని కమ్మహేతుకథా నామ హోతి. తత్థ యేన అరహతా పురిమభవే అరహా అబ్భాచిక్ఖితపుబ్బో, సో తస్స కమ్మస్స హేతు అరహత్తా పరిహాయతీతి యేసం లద్ధి, సేయ్యథాపి పుబ్బసేలియానఞ్చేవ సమ్మితియానఞ్చ; తే సన్ధాయ కమ్మహేతూతి పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స. సేసం పరిహానికథాయం వుత్తనయమేవ.

హన్ద హి అరహన్తానం అబ్భాచిక్ఖతీతి ఇదం యస్స కమ్మస్స హేతు పరిహాయతి, తం సమ్పటిచ్ఛాపేతుం వదతి. అథ నం సకవాదీ తం పక్ఖం పటిజానాపేత్వా ‘‘యది ఏవం యేహి అరహన్తో న అబ్భాచిక్ఖితపుబ్బా, తే సబ్బే అరహత్తం పాపుణేయ్యు’’న్తి చోదేతుం యే కేచీతిఆదిమాహ. ఇతరో తస్స కమ్మస్స అరహత్తం సమ్పాపుణనే నియామం అపస్సన్తో పటిక్ఖిపతి.

కమ్మహేతుకథావణ్ణనా.

అట్ఠమో వగ్గో.