౩. తతియనయో అసఙ్గహితేనసఙ్గహితపదవణ్ణనా

౧౭౯. ఇదాని అసఙ్గహితేనసఙ్గహితపదం భాజేతుం వేదనాక్ఖన్ధేనాతిఆది ఆరద్ధం. తత్రిదం లక్ఖణం – ఇమస్మిఞ్హి వారే యం ఖన్ధపదేన అసఙ్గహితం హుత్వా ఆయతనధాతుపదేహి సఙ్గహితం, తస్స ఖన్ధాదీహి సఙ్గహం పుచ్ఛిత్వా విస్సజ్జనం కతం. తం పన రూపక్ఖన్ధవిఞ్ఞాణక్ఖన్ధచక్ఖాయతనాదీసు న యుజ్జతి. రూపక్ఖన్ధేన హి చత్తారో ఖన్ధా ఖన్ధసఙ్గహేన అసఙ్గహితా. తేసు తేన ఏకధమ్మోపి ఆయతనధాతుసఙ్గహేన సఙ్గహితో నామ నత్థి. నను చ వేదనాదయో ధమ్మాయతనేన సఙ్గహితాతి? సఙ్గహితా. న పన రూపక్ఖన్ధోవ ధమ్మాయతనం, రూపక్ఖన్ధతో హి సుఖుమరూపమత్తం ధమ్మాయతనం భజతి. తస్మా యే ధమ్మాయతనేన సఙ్గహితా, న తే రూపక్ఖన్ధేన సఙ్గహితా నామ. విఞ్ఞాణక్ఖన్ధేనపి ఇతరే చత్తారో ఖన్ధా అసఙ్గహితా. తేసు తేన ఏకోపి ఆయతనధాతుసఙ్గహేన సఙ్గహితో నామ నత్థి. ఏవం సఙ్గహితతాయ అభావతో ఏతాని అఞ్ఞాని చ ఏవరూపాని చక్ఖాయతనాదీని పదాని ఇమస్మిం వారే న గహితాని. యాని పన పదాని విఞ్ఞాణేన వా ఓళారికరూపేన వా అసమ్మిస్సం ధమ్మాయతనేకదేసం దీపేన్తి, తాని ఇధ గహితాని. తేసం ఇదముద్దానం –

‘‘తయో ఖన్ధా తథా సచ్చా, ఇన్ద్రియాని చ సోళస;

పదాని పచ్చయాకారే, చుద్దసూపరి చుద్దస.

‘‘సమతింస పదా హోన్తి, గోచ్ఛకేసు దసస్వథ;

దువే చూళన్తరదుకా, అట్ఠ హోన్తి మహన్తరా’’తి.

ఏతేసు పన పదేసు సదిసవిస్సజ్జనాని పదాని ఏకతో కత్వా సబ్బేపి ద్వాదస పఞ్హా వుత్తా. తేసు ఏవం ఖన్ధవిభాగో వేదితబ్బో. ఆయతనధాతూసు పన భేదో నత్థి. తత్థ పఠమపఞ్హే తావ – తీహి ఖన్ధేహీతి రూపసఞ్ఞాసఙ్ఖారక్ఖన్ధేహి. ఆయతనధాతుయో పన ధమ్మాయతనధమ్మధాతువసేన వేదితబ్బా.

తత్రాయం నయో – వేదనాక్ఖన్ధేన హి నిబ్బానఞ్చ సుఖుమరూపసఞ్ఞాసఙ్ఖారా చ ఖన్ధసఙ్గహేన అసఙ్గహితా హుత్వా ఆయతనధాతుసఙ్గహేన సఙ్గహితా. తేసు నిబ్బానం ఖన్ధసఙ్గహం న గచ్ఛతి, సేసా రూపసఞ్ఞాసఙ్ఖారక్ఖన్ధేహి సఙ్గహం గచ్ఛన్తి. ఆయతనధాతుసఙ్గహం పన నిబ్బానమ్పి గచ్ఛతేవ. తేన వుత్తం – ‘‘అసఙ్ఖతం ఖన్ధతో ఠపేత్వా తీహి ఖన్ధేహి, ఏకేనాయతనేన, ఏకాయ ధాతుయా సఙ్గహితా’’తి. సఞ్ఞాక్ఖన్ధపక్ఖే పనేత్థ సఞ్ఞం అపనేత్వా వేదనాయ సద్ధిం తయో ఖన్ధా సఙ్ఖారాదీసు సఙ్ఖారక్ఖన్ధం అపనేత్వా రూపవేదనాసఞ్ఞావసేన తయో ఖన్ధా వేదితబ్బా.

౧౮౦. దుతియే – చతూహి ఖన్ధేహీతి విఞ్ఞాణవజ్జేహి. తే హి నిరోధేన ఖన్ధసఙ్గహేన అసఙ్గహితా హుత్వా ఆయతనధాతుసఙ్గహేన సఙ్గహితా.

౧౮౧. తతియే – ద్వీహీతి వేదనాసఞ్ఞాక్ఖన్ధేహి. రూపారూపజీవితిన్ద్రియేన హి వేదనాసఞ్ఞావిఞ్ఞాణక్ఖన్ధా చ ఖన్ధసఙ్గహేన అసఙ్గహితా. తేసు పన వేదనాసఞ్ఞావ ఆయతనధాతుసఙ్గహేన సఙ్గహితా. తేన వుత్తం – ‘‘వేదనాసఞ్ఞాక్ఖన్ధేహీ’’తి. ఇమినా ఉపాయేన సబ్బత్థ ఖన్ధభేదో వేదితబ్బో. ఇతో పరఞ్హి ఖన్ధానం నామమత్తమేవ వక్ఖామ.

౧౮౨. చతుత్థే – తీహి ఖన్ధేహీతి ఇత్థిన్ద్రియపురిసిన్ద్రియేసు వేదనాసఞ్ఞాసఙ్ఖారేహి, వేదనాపఞ్చకే రూపసఞ్ఞాసఙ్ఖారేహి; సద్ధిన్ద్రియాదీసు ఫస్సపరియోసానేసు రూపవేదనాసఞ్ఞాక్ఖన్ధేహి. వేదనాయ వేదనాక్ఖన్ధసదిసోవ తణ్హుపాదానకమ్మభవేసు సఙ్ఖారక్ఖన్ధసదిసోవ వినిచ్ఛయో.

౧౮౩. పఞ్చమే – జాతిజరామరణేసు జీవితిన్ద్రియసదిసోవ. ఝానేన పన నిబ్బానం సుఖుమరూపం సఞ్ఞా చ ఖన్ధసఙ్గహేన అసఙ్గహితా హుత్వా ఆయతనధాతుసఙ్గహేన సఙ్గహితా. తస్మా తం సన్ధాయ రూపక్ఖన్ధసఞ్ఞాక్ఖన్ధానం వసేన ద్వే ఖన్ధా వేదితబ్బా.

౧౮౪. ఛట్ఠే – సోకాదిత్తయే వేదనాయ సదిసో. ఉపాయాసాదీసు సఙ్ఖారసదిసో. పున వేదనాయ వేదనాక్ఖన్ధసదిసో, సఞ్ఞాయ సఞ్ఞాక్ఖన్ధసదిసో, చేతనాదీసు సఙ్ఖారక్ఖన్ధసదిసో వినిచ్ఛయో. ఇమినా ఉపాయేన సత్తమపఞ్హాదీసుపి సఙ్గహాసఙ్గహో వేదితబ్బోతి.

అసఙ్గహితేనసఙ్గహితపదవణ్ణనా.