దుకమాతికాపదవణ్ణనా

౧-౬. దుకమాతికాయం పన తికేసు అనాగతపదవణ్ణనంయేవ కరిస్సామ. హేతుగోచ్ఛకే తావ హేతుధమ్మాతి మూలట్ఠేన హేతుసఙ్ఖాతా ధమ్మా. హేతూ ధమ్మాతిపి పాఠో. న హేతూతి తేసంయేవ పటిక్ఖేపవచనం. సమ్పయోగతో పవత్తేన సహ హేతునాతి సహేతుకా. తథేవ పవత్తో నత్థి ఏతేసం హేతూతి అహేతుకా. ఏకుప్పాదాదితాయ హేతునా సమ్పయుత్తాతి హేతుసమ్పయుత్తా. హేతునా విప్పయుత్తాతి హేతువిప్పయుత్తా. ఇమేసం ద్విన్నమ్పి దుకానం కిఞ్చాపి అత్థతో నానత్తం నత్థి, దేసనావిలాసేన పన తథా బుజ్ఝన్తానం వా పుగ్గలానం అజ్ఝాసయవసేన వుత్తా. తతో పరం పఠమదుకం దుతియతతియేహి సద్ధిం యోజేత్వా తేసం ‘హేతూ న హేతూ’తిఆదీనం పదానం వసేన యథాసమ్భవతో అపరేపి తయో దుకా వుత్తా. తత్థ యథేవ ‘హేతూ చేవ ధమ్మా సహేతుకా చా’తి ఏతం సమ్భవతి, తథా ‘హేతూ చేవ ధమ్మా అహేతుకా చా’తి ఇదమ్పి. యథా చ ‘సహేతుకా చేవ ధమ్మా న చ హేతూ’తి ఏతం సమ్భవతి, తథా ‘అహేతుకా చేవ ధమ్మా న చ హేతూ’తి ఇదమ్పి. హేతుసమ్పయుత్తదుకేన సద్ధిం యోజనాయపి ఏసేవ నయో.

తత్ర యదేతం ‘న హేతూ ధమ్మా సహేతుకాపి అహేతుకాపీ’తి సిద్ధే, ‘న హేతూ ఖో పన ధమ్మా’తి అతిరిత్తం ‘ఖో పనా’తి పదం వుత్తం, తస్స వసేన అయం అతిరేకత్థో సఙ్గహితోతి వేదితబ్బో. కథం? న కేవలం ‘న హేతు ధమ్మా అథ ఖో అఞ్ఞేపి న చ సహేతుకాపి అహేతుకాపి ఇచ్చేవ, అథ ఖో అఞ్ఞథాపీతి. ఇదం వుత్తం హోతి – యథేవ హి ‘న హేతూ ధమ్మా సహేతుకాపి అహేతుకాపి’, ఏవం ‘హేతూ ధమ్మా సహేతుకాపి అహేతుకాపి’. యథా చ ‘న హేతూ ధమ్మా సహేతుకాపి అహేతుకాపి’, ఏవం ‘న హేతూ ధమ్మా హేతుసమ్పయుత్తాపి హేతువిప్పయుత్తాపీ’తి.

౭-౧౩. చూళన్తరదుకేసు అత్తనో నిప్ఫాదకేన సహ పచ్చయేనాతి సప్పచ్చయా. నత్థి ఏతేసం ఉప్పాదే వా ఠితియం వా పచ్చయోతి అప్పచ్చయా. పచ్చయేహి సమాగన్త్వా కతాతి సఙ్ఖతా. న సఙ్ఖతాతి అసఙ్ఖతా. అవినిబ్భోగవసేన రూపం ఏతేసం అత్థీతి రూపినో. తథావిధం నత్థి ఏతేసం రూపన్తి అరూపినో. రుప్పనలక్ఖణం వా రూపం; తం ఏతేసం అత్థీతి రూపినో. న రూపినో అరూపినో. లోకియా ధమ్మాతి లోకో వుచ్చతి లుజ్జనపలుజ్జనట్ఠేన వట్టం; తస్మిం పరియాపన్నభావేన లోకే నియుత్తాతి లోకియా. తతో ఉత్తిణ్ణాతి ఉత్తరా; లోకే అపరియాపన్నభావేన లోకతో ఉత్తరాతి లోకుత్తరా. కేనచి విఞ్ఞేయ్యాతి చక్ఖువిఞ్ఞాణాదీసు కేనచి ఏకేన చక్ఖువిఞ్ఞాణేన వా సోతవిఞ్ఞాణేన వా విజానితబ్బా. కేనచి న విఞ్ఞేయ్యాతి తేనేవ చక్ఖువిఞ్ఞాణేన వా సోతవిఞ్ఞాణేన వా న విజానితబ్బా. ఏవం సన్తే ద్విన్నమ్పి పదానం అత్థనానత్తతో దుకో హోతి.

౧౪-౧౯. ఆసవగోచ్ఛకే ఆసవన్తీతి ఆసవా. చక్ఖుతోపి…పే… మనతోపి సన్దన్తి పవత్తన్తీతి వుత్తం హోతి. ధమ్మతో యావ గోత్రభుం, ఓకాసతో యావ భవగ్గం సవన్తీతి వా ఆసవా. ఏతే ధమ్మే ఏతఞ్చ ఓకాసం అన్తోకరిత్వా పవత్తన్తీతి అత్థో. అన్తోకరణత్థో హి అయం ‘ఆ’కారో. చిరపారివాసియట్ఠేన మదిరాదయో ఆసవా. ఆసవా వియాతిపి ఆసవా. లోకస్మిఞ్హి చిరపారివాసికా మదిరాదయో ఆసవాతి వుచ్చన్తి. యది చ చిరపారివాసియట్ఠేన ఆసవా, ఏతేయేవ భవితుమరహన్తి. వుత్తఞ్హేతం – ‘‘పురిమా, భిక్ఖవే, కోటి న పఞ్ఞాయతి అవిజ్జాయ, ఇతో పుబ్బే అవిజ్జా నాహోసీ’’తిఆది (అ. ని. ౧౦.౬౧). ఆయతం వా సంసారదుక్ఖం సవన్తి పసవన్తీతిపి ఆసవా. తతో అఞ్ఞే నో ఆసవా నామ. అత్తానం ఆరమ్మణం కత్వా పవత్తేహి సహ ఆసవేహీతి సాసవా. ఏవం పవత్తమానా నత్థి ఏతేసం ఆసవాతి అనాసవా. సేసం హేతుగోచ్ఛకే వుత్తనయేన వేదితబ్బం. అయం పన విసేసో – యథా తత్థ ‘న హేతూ ఖో పన ధమ్మా సహేతుకాపి అహేతుకాపీతి అయం ఓసానదుకో పఠమదుకస్స దుతియపదం ఆదిమ్హి ఠపేత్వా వుత్తో, ఏవం ఇధ ‘నో ఆసవా ఖో పన ధమ్మా సాసవాపి అనాసవాపీ’తి న వుత్తో. కిఞ్చాపి న వుత్తో, అథ ఖో అయఞ్చ అఞ్ఞో చ భేదో తత్థ వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బో.

౨౦-౨౫. సంయోజనగోచ్ఛకే యస్స సంవిజ్జన్తి, తం పుగ్గలం వట్టస్మిం సంయోజేన్తి బన్ధన్తీతి సంయోజనా. తతో అఞ్ఞే నో సంయోజనా నామ. ఆరమ్మణభావం ఉపగన్త్వా సంయోజనసమ్బన్ధనే సంయోజనానం హితాతి సంయోజనియా. సంయోజనస్స ఆరమ్మణపచ్చయభూతానం ఏతం అధివచనం. న సంయోజనియా అసంయోజనియా. సేసం హేతుగోచ్ఛకే వుత్తనయేనేవ యోజేతబ్బం.

౨౬-౩౧. గన్థగోచ్ఛకే యస్స సంవిజ్జన్తి తం చుతిపటిసన్ధివసేన వట్టస్మిం గన్థేన్తి ఘటేన్తీతి గన్థా. తతో అఞ్ఞే నో గన్థా. ఆరమ్మణకరణవసేన గన్థేహి గన్థితబ్బాతి గన్థనియా. సేసం హేతుగోచ్ఛకే వుత్తనయేనేవ యోజేతబ్బం. యథా చ ఇధ, ఏవం ఇతో పరేసుపి వుత్తావసేసం తత్థ తత్థ వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం.

౩౨-౩౭. ఓఘగోచ్ఛకే యస్స సంవిజ్జన్తి తం వట్టస్మింయేవ ఓహనన్తి ఓసీదాపేన్తీతి ఓఘా. ఆరమ్మణం కత్వా అతిక్కమనీయతో ఓఘేహి అతిక్కమితబ్బాతి ఓఘనియా. ఓఘానం ఆరమ్మణధమ్మా ఏవ వేదితబ్బా.

౩౮-౪౩. యోగగోచ్ఛకే వట్టస్మిం యోజేన్తీతి యోగా. యోగనియా ఓఘనియా వియ వేదితబ్బా.

౪౪-౪౯. నీవరణగోచ్ఛకే చిత్తం నీవరన్తి పరియోనన్ధన్తీతి నీవరణా. నీవరణియా సంయోజనియా వియ వేదితబ్బా.

౫౦-౫౪. పరామాసగోచ్ఛకే ధమ్మానం యథాభూతం అనిచ్చాదిఆకారం అతిక్కమిత్వా ‘నిచ్చ’న్తి ఆదివసేన పవత్తమానా పరతో ఆమసన్తీతి పరామాసా. పరామాసేహి ఆరమ్మణకరణవసేన పరామట్ఠత్తా పరామట్ఠా.

౫౫-౬౮. మహన్తరదుకేసు ఆరమ్మణం అగ్గహేత్వా అప్పవత్తితో సహ ఆరమ్మణేనాతి సారమ్మణా. నత్థి ఏతేసం ఆరమ్మణన్తి అనారమ్మణా. చిన్తనట్ఠేన చిత్తా, విచిత్తట్ఠేన వా చిత్తా. అవిప్పయోగవసేన చేతసి నియుత్తాతి చేతసికా. నిరన్తరభావూపగమనతాయ, ఉప్పాదతో యావ భఙ్గా, చిత్తేన సంసట్ఠాతి చిత్తసంసట్ఠా. ఏకతో వత్తమానాపి నిరన్తరభావం అనుపగమనతాయ చిత్తేన విసంసట్ఠాతి చిత్తవిసంసట్ఠా. సముట్ఠహన్తి ఏతేనాతి సముట్ఠానం. చిత్తం సముట్ఠానం ఏతేసన్తి చిత్తసముట్ఠానా. సహ భవన్తీతి సహభునో. చిత్తేన సహభునో చిత్తసహభునో. అనుపరివత్తన్తీతి అనుపరివత్తినో. కిం అనుపరివత్తన్తి? చిత్తం. చిత్తస్స అనుపరివత్తినో చిత్తానుపరివత్తినో. చిత్తసంసట్ఠా చ తే చిత్తసముట్ఠానా చాతి చిత్తసంసట్ఠసముట్ఠానా. చిత్తసంసట్ఠా చ తే చిత్తసముట్ఠానా చ చిత్తసహభునో ఏవ చాతి చిత్తసంసట్ఠసముట్ఠానసహభునో. చిత్తసంసట్ఠా చ తే చిత్తసముట్ఠానా చ చిత్తానుపరివత్తినో ఏవ చాతి చిత్తసంసట్ఠసముట్ఠానానుపరివత్తినో. సేసాని సబ్బపదాని వుత్తపదానం పటిక్ఖేపవసేన వేదితబ్బాని. అజ్ఝత్తజ్ఝత్తం సన్ధాయ అజ్ఝత్తత్తికే వుత్తవసేన అజ్ఝత్తావ అజ్ఝత్తికా. తతో బహిభూతాతి బాహిరా. ఉపాదియన్తేవ భూతాని, న భూతాని వియ ఉపాదియన్తీతి ఉపాదా. న ఉపాదియన్తేవాతి నోఉపాదా.

౬౯-౭౪. ఉపాదానగోచ్ఛకే భుసం ఆదియన్తీతి ఉపాదానా; దళ్హగ్గాహం గణ్హన్తీతి అత్థో. తతో అఞ్ఞే నోఉపాదానా.

౭౫-౮౨. కిలేసగోచ్ఛకే సంకిలిట్ఠత్తికే వుత్తనయేనేవ అత్థో వేదితబ్బో.

౮౩-౧౦౦. పిట్ఠిదుకేసు కామే అవచరన్తీతి కామావచరా రూపే అవచరన్తీతి రూపావచరా. అరూపే అవచరన్తీతి అరూపావచరా. అయమేత్థ సఙ్ఖేపో. విత్థారో పన పరతో ఆవి భవిస్సతి. తేభూమకవట్టే పరియాపన్నా అన్తోగధాతి పరియాపన్నా. తస్మిం న పరియాపన్నాతి అపరియాపన్నా. వట్టమూలం ఛిన్దన్తా నిబ్బానం ఆరమ్మణం కత్వా వట్టతో నియ్యన్తీతి నియ్యానికా. ఇమినా లక్ఖణేన న నియ్యన్తీతి అనియ్యానికా. చుతియా వా అత్తనో వా పవత్తియా అనన్తరం ఫలదానే నియతత్తా నియతా. తథా అనియతత్తా అనియతా. అఞ్ఞే ధమ్మే ఉత్తరన్తి పజహన్తీతి ఉత్తరా. అత్తానం ఉత్తరితుం సమత్థేహి సహ ఉత్తరేహీతి సఉత్తరా. నత్థి ఏతేసం ఉత్తరాతి అనుత్తరా. రణన్తి ఏతేహీతి రణా; యేహి అభిభూతా సత్తా నానప్పకారేన కన్దన్తి పరిదేవన్తి, తేసం రాగాదీనం ఏతం అధివచనం. సమ్పయోగవసేన పహానేకట్ఠతావసేన చ సహ రణేహీతి సరణా. తేనాకారేన నత్థి ఏతేసం రణాతి అరణా.

సుత్తన్తికదుకమాతికాపదవణ్ణనా

౧౦౧-౧౦౮. సుత్తన్తికదుకేసు సమ్పయోగవసేన విజ్జం భజన్తీతి విజ్జాభాగినో; విజ్జాభాగే విజ్జాకోట్ఠాసే వత్తన్తీతిపి విజ్జాభాగినో. తత్థ విపస్సనాఞాణం, మనోమయిద్ధి, ఛ అభిఞ్ఞాతి అట్ఠ విజ్జా. పురిమేన అత్థేన తాహి సమ్పయుత్తధమ్మాపి విజ్జాభాగినో. పచ్ఛిమేన అత్థేన తాసు యా కాచి ఏకా విజ్జా విజ్జా. సేసా విజ్జాభాగినోతి. ఏవం విజ్జాపి విజ్జాయ సమ్పయుత్తధమ్మాపి విజ్జాభాగినోత్వేవ వేదితబ్బా. ఇధ పన సమ్పయుత్తధమ్మావ అధిప్పేతా. సమ్పయోగవసేనేవ అవిజ్జం భజన్తీతి అవిజ్జాభాగినో. అవిజ్జాభాగే అవిజ్జాకోట్ఠాసే వత్తన్తీతిపి అవిజ్జాభాగినో. తత్థ దుక్ఖపటిచ్ఛాదకం తమో సముదయాదిపటిచ్ఛాదకన్తి చతస్సో అవిజ్జా. పురిమనయేనేవ తాహి సమ్పయుత్తధమ్మాపి అవిజ్జాభాగినో. తాసు యా కాచి ఏకా అవిజ్జా అవిజ్జా. సేసా అవిజ్జాభాగినోతి. ఏవం అవిజ్జాపి అవిజ్జాయ సమ్పయుత్తధమ్మాపి అవిజ్జాభాగినోత్వేవ వేదితబ్బా. ఇధ పన సమ్పయుత్తధమ్మావ అధిప్పేతా.

పున అనజ్ఝోత్థరణభావేన కిలేసన్ధకారం విద్ధంసేతుం అసమత్థతాయ విజ్జు ఉపమా ఏతేసన్తి విజ్జూపమా. నిస్సేసం విద్ధంసనసమత్థతాయ వజిరం ఉపమా ఏతేసన్తి వజిరూపమా. బాలేసు ఠితత్తా యత్థ ఠితా తదుపచారేన బాలా. పణ్డితేసు ఠితత్తా పణ్డితా. బాలకరత్తా వా బాలా, పణ్డితకరత్తా పణ్డితా. కణ్హాతి కాళకా, చిత్తస్స అపభస్సరభావకరణా. సుక్కాతి ఓదాతా, చిత్తస్స పభస్సరభావకరణా. కణ్హాభిజాతిహేతుతో వా కణ్హా; సుక్కాభిజాతిహేతుతో సుక్కా. ఇధ చేవ సమ్పరాయే చ తపేన్తీతి తపనీయా. న తపనీయా అతపనీయా.

అధివచనదుకాదయో తయో అత్థతో నిన్నానాకరణా; బ్యఞ్జనమేవేత్థ నానం. సిరివడ్ఢకో ధనవడ్ఢకోతి ఆదయో హి వచనమత్తమేవ అధికారం కత్వా పవత్తా అధివచనా నామ. అధివచనానం పథా అధివచనపథా. ‘‘అభిసఙ్ఖరోన్తీతి ఖో, భిక్ఖవే, తస్మా సఙ్ఖారా’’తి (సం. ని. ౩.౭౯) ఏవం నిద్ధారేత్వా సహేతుకం కత్వా వుచ్చమానా అభిలాపా నిరుత్తి నామ. నిరుత్తీనం పథా నిరుత్తిపథా. తక్కో వితక్కో సఙ్కప్పోతి (ధ. స. ౭) ఏవం తేన తేన పకారేన ఞాపనతో పఞ్ఞత్తి నామ. పఞ్ఞత్తీనం పథా పఞ్ఞత్తిపథా. ఏత్థ చ ఏకం దుకం వత్వాపి ఇతరేసం వచనే పయోజనం హేతుగోచ్ఛకే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం.

౧౦౯-౧౧౮. నామరూపదుకే నామకరణట్ఠేన నమనట్ఠేన నామనట్ఠేన చ నామం. రుప్పనట్ఠేన రూపం. అయమేత్థ సఙ్ఖేపో. విత్థారో పన నిక్ఖేపకణ్డే ఆవి భవిస్సతి. అవిజ్జాతి దుక్ఖాదీసు అఞ్ఞాణం. భవతణ్హాతి భవపత్థనా. భవదిట్ఠీతి భవో వుచ్చతి సస్సతం; సస్సతవసేన ఉప్పజ్జనదిట్ఠి. విభవదిట్ఠీతి విభవో వుచ్చతి ఉచ్ఛేదం; ఉచ్ఛేదవసేన ఉప్పజ్జనదిట్ఠి. సస్సతో అత్తా చ లోకో చాతి పవత్తా దిట్ఠి సస్సతదిట్ఠి. ఉచ్ఛిజ్జిస్సతీతి పవత్తా దిట్ఠి ఉచ్ఛేదదిట్ఠి. అన్తవాతి పవత్తా దిట్ఠి అన్తవాదిట్ఠి. అనన్తవాతి పవత్తా దిట్ఠి అనన్తవాదిట్ఠి. పుబ్బన్తం అనుగతా దిట్ఠి పుబ్బన్తానుదిట్ఠి. అపరన్తం అనుగతా దిట్ఠి అపరన్తానుదిట్ఠి. అహిరికన్తి యం న హిరియతి హిరియితబ్బేనాతి (ధ. స. ౩౮౭) ఏవం విత్థారితా నిల్లజ్జతా. అనోత్తప్పన్తి యం న ఓత్తప్పతి ఓత్తప్పితబ్బేనాతి ఏవం విత్థారితో అభాయనకఆకారో. హిరియనా హిరీ, ఓత్తప్పనా ఓత్తప్పం. దోవచస్సతాదీసు దుక్ఖం వచో ఏతస్మిం విప్పటికూలగాహిమ్హి విపచ్చనీకసాతే అనాదరే పుగ్గలేతి దుబ్బచో. తస్స కమ్మం దోవచస్సం. తస్స భావో దోవచస్సతా. పాపా అస్సద్ధాదయో పుగ్గలా ఏతస్స మిత్తాతి పాపమిత్తో; తస్స భావో పాపమిత్తతా. సోవచస్సతా చ కల్యాణమిత్తతా చ వుత్తపటిపక్ఖనయేన వేదితబ్బా.

౧౧౯-౧౨౩. ‘పఞ్చపి ఆపత్తిక్ఖన్ధా ఆపత్తియో, సత్తపి ఆపత్తిక్ఖన్ధా ఆపత్తియో’తి (ధ. స. ౧౩౩౬) ఏవం వుత్తాసు ఆపత్తీసు కుసలభావో ఆపత్తికుసలతా. తాహి ఆపత్తీహి వుట్ఠానే కుసలభావో ఆపత్తివుట్ఠానకుసలతా. సమాపత్తీసు కుసలభావో సమాపత్తికుసలతా. సమాపత్తీనం అప్పనాపరిచ్ఛేదపఞ్ఞాయేతం అధివచనం. సమాపత్తీహి వుట్ఠానే కుసలభావో సమాపత్తివుట్ఠానకుసలతా. అట్ఠారససు ధాతూసు కుసలభావో ధాతుకుసలతా. తాసంయేవ ధాతూనం మనసికారే కుసలభావో మనసికారకుసలతా. చక్ఖాయతనాదీసు కుసలభావో ఆయతనకుసలతా. ద్వాదసఙ్గే పటిచ్చసముప్పాదే కుసలభావో పటిచ్చసముప్పాదకుసలతా. తస్మిం తస్మిం ఠానే కుసలభావో ఠానకుసలతా. ఠానన్తి కారణం వుచ్చతి. తస్మిఞ్హి తదాయత్తవుత్తితాయ ఫలం తిట్ఠతి నామ, తస్మా ఠానన్తి వుత్తం. అట్ఠానే కుసలభావో అట్ఠానకుసలతా.

౧౨౪-౧౩౪. ఉజుభావో అజ్జవో. ముదుభావో మద్దవో. అధివాసనసఙ్ఖాతో ఖమనభావో ఖన్తి. సురతస్స భావో సోరచ్చం. సమ్మోదకముదుభావసఙ్ఖాతో సఖిలభావో సాఖల్యం. యథా పరేహి సద్ధిం అత్తనో ఛిద్దం న హోతి ఏవం ధమ్మామిసేహి పటిసన్థరణం పటిసన్థారో. ఇన్ద్రియసంవరభేదసఙ్ఖాతో మనచ్ఛట్ఠేసు ఇన్ద్రియేసు అగుత్తద్వారభావో ఇన్ద్రియేసు అగుత్తద్వారతా. పటిగ్గహణపరిభోగవసేన భోజనే మత్తం అజాననభావో భోజనే అమత్తఞ్ఞుతా. అనన్తరదుకో వుత్తపటిపక్ఖనయేన వేదితబ్బో. సతివిప్పవాససఙ్ఖాతో ముట్ఠస్సతిభావో ముట్ఠస్సచ్చం. అసమ్పజానభావో అసమ్పజఞ్ఞం. సరతీతి సతి. సమ్పజానాతీతి సమ్పజఞ్ఞం. అప్పటిసఙ్ఖానే అకమ్పనట్ఠేన పటిసఙ్ఖానసఙ్ఖాతం బలం పటిసఙ్ఖానబలం. వీరియసీసేన సత్త బోజ్ఝఙ్గే భావేన్తస్స ఉప్పన్నం బలం భావనాబలం. పచ్చనీకధమ్మే సమేతీతి సమథో. అనిచ్చాదివసేన వివిధేన ఆకారేన పస్సతీతి విపస్సనా. సమథోవ తం ఆకారం గహేత్వా పున పవత్తేతబ్బస్స సమథస్స నిమిత్తవసేన సమథనిమిత్తం. పగ్గాహనిమిత్తేపి ఏసేవ నయో. సమ్పయుత్తధమ్మే పగ్గణ్హాతీతి పగ్గాహో. న విక్ఖిపతీతి అవిక్ఖేపో.

౧౩౫-౧౪౨. సీలవినాసికా అసంవరసఙ్ఖాతా సీలస్స విపత్తి సీలవిపత్తి. సమ్మాదిట్ఠివినాసికా మిచ్ఛాదిట్ఠిసఙ్ఖాతా దిట్ఠియా విపత్తి దిట్ఠివిపత్తి. సోరచ్చమేవ సీలస్స సమ్పాదనతో సీలపరిపూరణతో సీలస్స సమ్పదాతి సీలసమ్పదా. దిట్ఠిపారిపూరిభూతం ఞాణం దిట్ఠియా సమ్పదాతి దిట్ఠిసమ్పదా. విసుద్ధిభావం సమ్పత్తా సీలసఙ్ఖాతా సీలస్స విసుద్ధి, సీలవిసుద్ధి. నిబ్బానసఙ్ఖాతం విసుద్ధిం పాపేతుం సమత్థా, దస్సనసఙ్ఖాతా, దిట్ఠియా విసుద్ధి దిట్ఠివిసుద్ధి. దిట్ఠివిసుద్ధి ఖో పన యథాదిట్ఠిస్స చ పధానన్తి కమ్మస్సకతఞ్ఞాణాదిసఙ్ఖాతా దిట్ఠివిసుద్ధి చేవ యథాదిట్ఠిస్స చ అనురూపదిట్ఠిస్స కల్యాణదిట్ఠిస్స తంసమ్పయుత్తమేవ పధానం. సంవేగోతి జాతిఆదీని పటిచ్చ ఉప్పన్నభయసఙ్ఖాతం సంవిజ్జనం. సంవేజనియట్ఠానన్తి సంవేగజనకం జాతిఆదికారణం. సంవిగ్గస్స చ యోనిసోపధానన్తి ఏవం సంవేగజాతస్స ఉపాయపధానం. అసన్తుట్ఠితా చ కుసలేసు ధమ్మేసూతి కుసలధమ్మపూరణే అసన్తుట్ఠిభావో. అప్పటివానితా చ పధానస్మిన్తి అరహత్తం అపత్వా పధానస్మిం అనివత్తనతా అనోసక్కనతా. విజాననతో విజ్జా. విముచ్చనతో విముత్తి. ఖయే ఞాణన్తి కిలేసక్ఖయకరే అరియమగ్గే ఞాణం. అనుప్పాదే ఞాణన్తి పటిసన్ధివసేన అనుప్పాదభూతే తంతంమగ్గవజ్ఝకిలేసానం అనుప్పాదపరియోసానే ఉప్పన్నే అరియఫలే ఞాణం. అయం మాతికాయ అనుపుబ్బపదవణ్ణనా.

దుకమాతికాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.