౧౦. వేలామసుత్తవణ్ణనా
౨౦. దసమే అపి ను తే, గహపతి, కులే దానం దీయతీతి నయిదం భగవా భిక్ఖుసఙ్ఘస్స దానం సన్ధాయ పుచ్ఛతి. సేట్ఠిస్స హి ఘరే భిక్ఖుసఙ్ఘస్స నిచ్చం పణీతదానం దీయతి, న తం సత్థా న జానాతి. లోకియమహాజనస్స పన దియ్యమానదానం అత్థి, తం లూఖం హోతి, సేట్ఠిస్స చిత్తం న పీణేతి. తం పుచ్ఛామీతి పుచ్ఛతి. కణాజకన్తి సకుణ్డకభత్తం, సకుణ్డకేహిపి కణికతణ్డులేహేవ పక్కం. బిళఙ్గదుతియన్తి కఞ్జియదుతియం. అసక్కచ్చం దేతీతి అసక్కరిత్వా దేతి. అచిత్తీకత్వాతి అచిత్తీకారేన దక్ఖిణేయ్య అగారవేన దేతి. అసహత్థా దేతీతి సహత్థేన అదత్వా పరహత్థేన దేతి, ఆణత్తిమత్తమేవ కరోతీతి అత్థో. అపవిద్ధం దేతీతి న నిరన్తరం దేతి, సంవచ్ఛరికం సోణ్డబలి వియ హోతి. అనాగమనదిట్ఠికో దేతీతి న కమ్మఞ్చ ఫలఞ్చ సద్దహిత్వా దేతి.
యత్థ యత్థాతి తీసు కులసమ్పదాసు యస్మిం యస్మిం కులే. న ఉళారాయ భత్తభోగాయాతిఆదీసు నానగ్గరససుగన్ధసాలిభోజనే ఉపనీతే చిత్తం న నమతి, ‘‘హరథేతం రోగవడ్ఢన’’న్తి వత్వా యేన వా తేన వా డాకేన సద్ధిం సకుణ్డకభత్తం అమతం వియ సమ్పియాయమానో భుఞ్జతి. కాసికాదీసు వరవత్థేసు ఉపనీతేసు ‘‘హరథేతాని నివాసేన్తస్స పటిచ్ఛాదేతుమ్పి న సక్కోన్తి, గత్తేసుపి న సణ్ఠహన్తీ’’తి వత్వా నాళికేరసాటకమూలతచసదిసాని పన థూలవత్థాని ‘‘ఇమాని నివాసేన్తో నివత్థభావమ్పి జానాతి, పటిచ్ఛాదేతబ్బమ్పి పటిచ్ఛాదేన్తీ’’తి సమ్పియాయమానో నివాసేతి. హత్థియానఅస్సయానరథయానసువణ్ణసివికాదీసు ఉపనీతేసు ‘‘హరథేతాని చలాచలాని, న సక్కా ఏత్థ నిసీదితు’’న్తి వత్వా జజ్జరరథకే ఉపనీతే ‘‘అయం నిచ్చలో, ఏత్థ సుఖం నిసీదితు’’న్తి తం సాదియతి. న ఉళారేసు పఞ్చసు కామగుణేసూతి అలఙ్కతపటియత్తా రూపవతియో ఇత్థియో దిస్వా ‘‘యక్ఖినియో మఞ్ఞే, ఏతా ఖాదితుకామా, కిం ఏతాహీ’’తి యథాఫాసుకేనేవ వీతినామేతి. న సుస్సూసన్తీతి సోతుం న ఇచ్ఛన్తి, న సద్దహన్తీతి అత్థో. న సోతం ఓదహన్తీతి కథితస్స సవనత్థం న సోతపసాదం ఓదహన్తి. సక్కచ్చన్తిఆదీని వుత్తవిపరియాయేన వేదితబ్బాని.
వేలామోతి జాతిగోత్తరూపభోగసద్ధాపఞ్ఞాదీహి మరియాదవేలం అతిక్కన్తేహి ఉళారేహి గుణేహి సమన్నాగతత్తా ఏవంలద్ధనామో. సో ఏవరూపం దానం అదాసి మహాదానన్తి ఏత్థ అయం అనుపుబ్బీకథా – సో కిర అతీతే బారాణసియం పురోహితగేహే పటిసన్ధిం గణ్హి, వేలామకుమారోతిస్స నామం అకంసు. సో సోళసవస్సకాలే బారాణసిరాజకుమారేన సద్ధిం సిప్పుగ్గహణత్థం తక్కసిలం అగమాసి. తే ఉభోపి దిసాపామోక్ఖస్స ఆచరియస్స సన్తికే సిప్పం పట్ఠపయింసు. యథా చ తే, ఏవం అఞ్ఞేపి జమ్బుదీపే చతురాసీతిసహస్సరాజకుమారా. బోధిసత్తో అత్తనా గహితట్ఠానే పిట్ఠిఆచరియో హుత్వా చతురాసీతి రాజకుమారసహస్సాని సిక్ఖాపేతి, సయమ్పి సోళసవస్సేహి గహేతబ్బసిప్పం తీహి వస్సేహి ఉగ్గణ్హి. ఆచరియో ‘‘వేలామకుమారస్స సిప్పం పగుణ’’న్తి ఞత్వా, ‘‘తాతా, వేలామో మయా ఞాతం సబ్బం జానాతి, తుమ్హే సబ్బేపి సమగ్గా గన్త్వా ఏతస్స సన్తికే సిప్పం ఉగ్గణ్హథా’’తి చతురాసీతి కుమారసహస్సాని బోధిసత్తస్స నియ్యాదేసి.
బోధిసత్తో ఆచరియం వన్దిత్వా చతురాసీతి కుమారసహస్సపరివారో నిక్ఖమిత్వా ఏకం ఆసన్ననగరం పత్వా నగరసామికం రాజకుమారం ఉగ్గణ్హాపేత్వా తస్స సిప్పే పగుణే జాతే తం తత్థేవ నివత్తేసి. ఏతేనుపాయేన చతురాసీతి నగరసహస్సాని గన్త్వా చతురాసీతియా రాజకుమారానం సిప్పం పగుణం కారేత్వా తస్మిం తస్మిం నగరే తం తం నివత్తేత్వా బారాణసిరాజకుమారం ఆదాయ బారాణసిం పచ్చాగఞ్ఛి. మనుస్సా కుమారం పరియోసితసిప్పం రజ్జే అభిసిఞ్చింసు, వేలామస్స పురోహితట్ఠానం అదంసు. తేపి చతురాసీతిసహస్సరాజకుమారా సకేసు సకేసు రజ్జేసు అభిసేకం పత్వా అనుసంవచ్ఛరం బారాణసిరఞ్ఞో ఉపట్ఠానం ఆగచ్ఛన్తి. తే రాజానం దిస్వా వేలామస్స సన్తికం గన్త్వా, ‘‘ఆచరియ, అమ్హే రజ్జేసు పతిట్ఠితా, వదేయ్యాథ యేనత్థో’’తి వత్వా గచ్ఛన్తి. తేసం గమనాగమనకాలే సకటసన్దమానికగావిగోణకుక్కుటసూకరాదయో గణ్హన్తానం జనపదో అతివియ ఉపద్దుతో హోతి, మహాజనో సన్నిపతిత్వా రాజఙ్గణే కన్దతి.
రాజా వేలామం పక్కోసిత్వా, ‘‘ఆచరియ, ఉపద్దుతో జనపదో, రాజానో గమనాగమనకాలే మహావిలోపం కరోన్తి, మనుస్సా సన్ధారేతుం న సక్కోన్తి, జనపదపీళాయ ఉపసమం ఏకం ఉపాయం కరోథా’’తి. సాధు మహారాజ, ఉపాయం కరిస్సామి, తుమ్హాకం యత్తకేన జనపదేన అత్థో, తం పరిచ్ఛిన్దిత్వా గణ్హథాతి. రాజా తథా అకాసి. వేలామో చతురాసీతియా రాజసహస్సానం జనపదే విచారేత్వా చక్కనాభియం అరే వియ రఞ్ఞో జనపదస్మిం ఓరోపేసి. తతో పట్ఠాయ తే రాజానో ఆగచ్ఛన్తాపి గచ్ఛన్తాపి అత్తనో అత్తనో జనపదేనేవ సఞ్చరన్తి, అమ్హాకం జనపదోతి విలోపం న కరోన్తి. రాజగారవేన రఞ్ఞో జనపదమ్పి న పీళేన్తి. జనపదా సన్నిసిన్నా నిస్సద్దా నిరవా అహేసుం. సబ్బే రాజానో హట్ఠతుట్ఠా ‘‘యేన వో, ఆచరియ, అత్థో, తం అమ్హాకం వదేథా’’తి పవారయింసు.
వేలామో సీసంన్హాతో అత్తనో అన్తోనివేసనే సత్తరతనపరిపూరానం గబ్భానం ద్వారాని వివరాపేత్వా యావ సత్తమా కులపరివట్టా ఠపితం ధనం ఓలోకేత్వా ఆయవయం ఉపధారేత్వా ‘‘మయా సకలజమ్బుదీపం ఖోభేన్తేన దానం దాతుం వట్టతీ’’తి రఞ్ఞో ఆరోచేత్వా గఙ్గాతీరే ద్వాదసయోజనికా ఉద్ధనపన్తియో కారేత్వా తస్మిం తస్మిం ఠానే సప్పిమధుఫాణితతేలతిలతణ్డులాదీనం ఠపనత్థాయ మహాకోట్ఠాగారాని పతిట్ఠాపేత్వా ‘‘ఏకేకస్మిం ఠానే ఏత్తకా ఏత్తకా జనా సంవిదహథ, యంకిఞ్చి మనుస్సానం లద్ధబ్బం నామ అత్థి, తతో ఏకస్మిమ్పి అసతి మయ్హం ఆరోచేయ్యాథా’’తి మనుస్సే సంవిధాయ ‘‘అసుకదివసతో పట్ఠాయ వేలామబ్రాహ్మణస్స దానం భుఞ్జన్తూ’’తి నగరే భేరిం చరాపేత్వా ‘‘దానగ్గం పరినిట్ఠిత’’న్తి దానయుత్తేహి ఆరోచితే సహస్సగ్ఘనకం వత్థం నివాసేత్వా పఞ్చసతగ్ఘనకం ఏకంసం కత్వా సబ్బాలఙ్కారభూసితో దానవీమంసనత్థాయ ఫలికవణ్ణస్స ఉదకస్స సువణ్ణభిఙ్గారం పూరేత్వా ‘‘ఇమస్మిం లోకే సచే ఇమం దానం పటిగ్గహేతుం యుత్తరూపా దక్ఖిణేయ్యపుగ్గలా అత్థి, ఇదం ఉదకం నిక్ఖమిత్వా పథవిం గణ్హాతు. సచే నత్థి, ఏవమేవ తిట్ఠతూ’’తి సచ్చకిరియం కత్వా భిఙ్గారం అధోముఖం అకాసి. ఉదకం ధమకరణేన గహితం వియ అహోసి. బోధిసత్తో ‘‘సుఞ్ఞో వత, భో, జమ్బుదీపో, ఏకపుగ్గలోపి దక్ఖిణం పటిగ్గహేతుం యుత్తరూపో నత్థీ’’తి విప్పటిసారం అకత్వా ‘‘సచే దాయకస్స వసేనాయం దక్ఖిణా విసుజ్ఝిస్సతి, ఉదకం నిక్ఖమిత్వా పథవిం గణ్హాతూ’’తి చిన్తేసి. ఫలికవణ్ణసదిసం ఉదకం నిక్ఖమిత్వా పథవిం గణ్హి. ‘‘ఇదాని దానం దస్సామీ’’తి దానగ్గం పత్వా దానం ఓలోకేత్వా యాగువేలాయ యాగుం, ఖజ్జకవేలాయ ఖజ్జకం, భోజనవేలాయ భోజనం దాపేసి. ఏతేనేవ నీహారేన దివసే దివసే దానం దీయతి.
తస్మిం ఖో పన దానగ్గే ‘‘ఇదం నామ అత్థి, ఇదం నామ నత్థీ’’తి వత్తబ్బం నత్థి. ఇదాని తం దానం ఏత్తకమత్తేనేవ న నిట్ఠం గమిస్సతీతి రత్తసువణ్ణం నీహరాపేత్వా సువణ్ణపాతియో కారేత్వా చతురాసీతిసువణ్ణపాతిసహస్సాదీనం అత్థాయ చతురాసీతిరాజసహస్సానం సాసనం పహిణి. రాజానో ‘‘చిరస్సం వత మయం ఆచరియేన అనుగ్గహితా’’తి సబ్బం సమ్పాదేత్వా పేసేసుం. దానే దియ్యమానేయేవ సత్త వస్సాని సత్త మాసా అతిక్కన్తా. అథ బ్రాహ్మణో ‘‘హిరఞ్ఞం భాజేత్వా దానం దస్సామీ’’తి మహన్తే ఓకాసే దానం సజ్జాపేసి. సజ్జాపేత్వా చతురాసీతి సువణ్ణపాతిసహస్సాని ఆదిం కత్వా కోటితో పట్ఠాయ అదాసి.
తత్థ రూపియపూరానీతి రజతతట్టిరజతఫాలరజతమాసకేహి పూరాని. పాతియో పన ఖుద్దికాతి న సల్లక్ఖేతబ్బా, ఏకకరీసప్పమాణే భూమిభాగే చతస్సోవ పాతియో ఠపయింసు. పాతిమకుళం నవరతనం హోతి, ముఖవట్టితో పట్ఠాయ అట్ఠరతనం, పాతిముఖవట్టియా ఛయుత్తో ఆజఞ్ఞరథో అనుపరియాయతి, దదమానో పాతియా బాహిరన్తేన వగ్గవగ్గే పటిగ్గాహకే ఠపేత్వా పఠమం పాతియా పక్ఖిత్తం దత్వా పచ్ఛా సన్ధిసన్ధితో వియోజేత్వా పాతిన్తి ఏవం చతురాసీతి పాతిసహస్సాని అదాసి. రూపియపాతిఆదీసుపి ఏసేవ నయో. ఏత్థపి చ సువణ్ణపూరానీతి సువణ్ణతట్టిసువణ్ణఫాలసువణ్ణమాసకేహి పూరాని. హిరఞ్ఞపూరానీతి సత్తవిధరతనపూరాని. సోవణ్ణాలఙ్కారానీతి సువణ్ణాలఙ్కారాని. కంసూపధారణానీతి రజతమయఖీరపటిచ్ఛకాని. తాసం పన ధేనూనం సిఙ్గాని సువణ్ణకోసకపరియోనద్ధాని అహేసుం, గీవాయ సుమనదామం పిళన్ధింసు, చతూసు పాదేసు నుపూరాని, పిట్ఠియం వరదుకూలం పారుతం, కణ్ఠే సువణ్ణఘణ్టం బన్ధింసు. వత్థకోటిసహస్సానీతి లోకవోహారతో వీసతివత్థయుగాని ఏకా కోటి, ఇధ పన దస సాటకాతి వుత్తం. ఖోమసుఖుమానన్తిఆదిమ్హి ఖోమాదీసు యం యం సుఖుమం, తం తదేవ అదాసి. యాని పనేతాని ఇత్థిదానం ఉసభదానం మజ్జదానం సమజ్జాదానన్తి అదానసమ్మతాని, తానిపి ఏస ‘‘వేలామస్స దానముఖే ఇదం నామ నత్థీ’’తి వచనపథం పచ్ఛిన్దితుం పరివారత్థాయ అదాసి. నజ్జో మఞ్ఞే విస్సన్దన్తీతి నదియో వియ విస్సన్దన్తి.
ఇమినా సత్థా వేలామస్స దానం కథేత్వా, ‘‘గహపతి, ఏతం మహాదానం నాఞ్ఞో అదాసి, అహం అదాసిం. ఏవరూపం పన దానం దదన్తోపి అహం పటిగ్గహేతుం యుత్తరూపం పుగ్గలం నాలత్థం, త్వం మాదిసే బుద్ధే లోకస్మిం దిట్ఠమానే దానం దదమానో కస్మా చిన్తేసీ’’తి సేట్ఠిస్స దేసనం వడ్ఢేన్తో సియా ఖో పన తేతిఆదిమాహ. నను చ యాని తదా అహేసుం రూపవేదనాసఞ్ఞాసఙ్ఖారవిఞ్ఞాణాని, తాని నిరుద్ధాని? కస్మా ‘‘అహం తేన సమయేన వేలామో బ్రాహ్మణో’’తి ఆహాతి? పవేణియా అవిచ్ఛిన్నత్తా. తాని హి రూపాదీని నిరుజ్ఝమానాని ఇమేసం పచ్చయే దత్వా నిరుద్ధాని అపరాపరం అవిచ్ఛిన్నం పవేణిం గహేత్వా ఏవమాహ. న తం కోచి దక్ఖిణం సోధేతీతి కోచి సమణో వా బ్రాహ్మణో వా దేవో వా మారో వా ఉట్ఠాయ తం దక్ఖిణం సోధేతీతి వత్తబ్బో నాహోసి. తఞ్హి దక్ఖిణం సోధేన్తో ఉత్తమకోటియా బుద్ధో, హేట్ఠిమకోటియా ధమ్మసేనాపతిసారిపుత్తత్థేరసదిసో సావకో సోధేయ్య.
దిట్ఠిసమ్పన్నన్తి దస్సనసమ్పన్నం సోతాపన్నం. ఇదం తతో మహప్ఫలతరన్తి ఇదం సోతాపన్నస్స దిన్నదానం లోకియమహాజనస్స సత్తమాసాధికాని సత్త సంవచ్ఛరాని ఏత్తకం హిరఞ్ఞసువణ్ణం పరిచ్చజన్తేన దిన్నదానతో మహప్ఫలం.
యో చ సతం దిట్ఠిసమ్పన్నానన్తి ఏత్థ ఏకస్స సకదాగామిస్స వసేన ఏకుత్తరసతం సోతాపన్నే కత్వా సోతాపన్నగణనా వేదితబ్బా. ఇమినా ఉపాయేన సబ్బవారేసు హేట్ఠా హేట్ఠా ఆగతే అనన్తరేన సతగుణం కత్వా పుగ్గలగణనా వేదితబ్బా.
బుద్ధప్పముఖన్తి ఏత్థ సమ్మాసమ్బుద్ధం సఙ్ఘత్థేరం కత్వా నిసిన్నో సఙ్ఘో బుద్ధప్పముఖో సఙ్ఘోతి వేదితబ్బో. చాతుద్దిసం సఙ్ఘం ఉద్దిస్సాతి ఏత్థ చాతుద్దిసం సఙ్ఘం ఉద్దిస్స కతవిహారో నామ యత్థ చేతియం పతిట్ఠితం హోతి, ధమ్మస్సవనం కరీయతి, చతూహి దిసాహి అనుదిసాహి చ భిక్ఖూ ఆగన్త్వా అప్పటిపుచ్ఛిత్వాయేవ పాదే ధోవిత్వా కుఞ్చికాయ ద్వారం వివరిత్వా సేనాసనం పటిజగ్గిత్వా వసిత్వా యథాఫాసుకం గచ్ఛన్తి. సో అన్తమసో చతురతనియా పణ్ణసాలాపి హోతు, చాతుద్దిసం సఙ్ఘం ఉద్దిస్స కతవిహారోత్వేవ వుచ్చతి.
సరణం గచ్ఛేయ్యాతి ఏత్థ మగ్గేనాగతం అనివత్తనసరణం అధిప్పేతం. అపరే పనాహు – అత్తానం నియ్యాదేత్వా దిన్నత్తా సరణాగమనం తతో మహప్ఫలతరన్తి వుత్తం. సిక్ఖాపదాని సమాదియేయ్యాతి పఞ్చ సీలాని గణ్హేయ్య. సీలమ్పి మగ్గేన ఆగతం అనివత్తనసీలమేవ కథితం. అపరే పనాహు – సబ్బసత్తానం అభయదానస్స దిన్నత్తా సీలం తతో మహప్ఫలతరన్తి వుత్తం. గన్ధోహనమత్తన్తి గన్ధఊహనమత్తం, ద్వీహఙ్గులీహి గణ్డపిణ్డం గహేత్వా ఉపసిఙ్ఘనమత్తం. అపరే పన ‘‘గద్దోహనమత్త’’న్తి పాళిం వత్వా గావియా ఏకవారం థనఅఞ్ఛనమత్తన్తి అత్థం వదన్తి. మేత్తచిత్తన్తి సబ్బసత్తానం హితానుఫరణచిత్తం. తం పన అప్పనావసేనేవ గహితం. అనిచ్చసఞ్ఞన్తి మగ్గస్స అనన్తరపచ్చయభావేన సిఖాపత్తబలవవిపస్సనం.
ఉపమాతో పన ఇమాని దానాదీని పుఞ్ఞాని ఏవం వేదితబ్బాని – సచేపి హి జమ్బుదీపం భేరితలసదిసం సమతలం కత్వా కోటితో పట్ఠాయ పల్లఙ్కే అత్థరిత్వా అరియపుగ్గలే నిసీదాపేయ్య, తత్థ సోతాపన్నానం దస పన్తియో అస్సు, సకదాగామీనం పఞ్చ, అనాగామీనం అడ్ఢతేయ్యా, ఖిణాసవానం దియడ్ఢా, పచ్చేకబుద్ధానం ఏకా పన్తి భవేయ్య, సమ్మాసమ్బుద్ధో ఏకకోవ. ఏత్తకస్స జనస్స దిన్నదానతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స దిన్నమేవ మహప్ఫలం. ఇతరం పన –
‘‘విహారదానం పణిపాతో, సిక్ఖా మేత్తాయ భావనా;
ఖయతో సమ్మసన్తస్స, కలం నాగ్ఘతి సోళసిం’’.
తేనేవ భగవా పరినిబ్బానసమయే ‘‘ధమ్మానుధమ్మప్పటిపత్తి అనుత్తరా పూజా’’తి ఆహ. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానత్థమేవాతి.
సీహనాదవగ్గో దుతియో.