౪. దానవగ్గో

౧. పఠమదానసుత్తవణ్ణనా

౩౧. చతుత్థస్స పఠమే ఆసజ్జ దానం దేతీతి పత్వా దానం దేతి. ఆగతం దిస్వా తం ముహుత్తంయేవ నిసీదాపేత్వా సక్కారం కత్వా దానం దేతి, దస్సామీతి న కిలమేతి. భయాతి ‘‘అయం అదాయకో అకారకో’’తి గరహభయా, అపాయభయా వా. అదాసి మేతి మయ్హం పుబ్బే ఏస ఇదం నామ అదాసీతి దేతి. దస్సతి మేతి అనాగతే ఇదం నామ దస్సతీతి దేతి. సాహు దానన్తి దానం నామ సాధు సున్దరం బుద్ధాదీహి పణ్డితేహి పసత్థన్తి దేతి. చిత్తాలఙ్కారచిత్తపరిక్ఖారత్థం దానం దేతీతి సమథవిపస్సనాచిత్తస్స అలఙ్కారత్థఞ్చేవ పరిక్ఖారత్థఞ్చ దేతి. దానఞ్హి చిత్తం ముదుం కరోతి. యేన లద్ధో, సో ‘‘లద్ధం మే’’తి ముదుచిత్తో హోతి. యేన దిన్నం, సోపి ‘‘దిన్నం మయా’’తి ముదుచిత్తో హోతి. ఇతి ఉభిన్నం చిత్తం ముదుం కరోతి. తేనేవ ‘‘అదన్తదమన’’న్తి వుచ్చతి. యథాహ –

‘‘అదన్తదమనం దానం, అదానం దన్తదూసకం;

దానేన పియవాచాయ, ఉన్నమన్తి నమన్తి చా’’తి.

ఇమేసు పన అట్ఠసు దానేసు చిత్తాలఙ్కారదానమేవ ఉత్తమన్తి.

౨. దుతియదానసుత్తవణ్ణనా

౩౨. దుతియే సద్ధాతి యాయ సద్ధాయ దానం దేతి, సా సద్ధా. హిరియన్తి యాయ హిరియా దానం దేతి, సావ అధిప్పేతా. కుసలఞ్చ దానన్తి అనవజ్జఞ్చ దానం. దివియన్తి దివఙ్గమం.

౩. దానవత్థుసుత్తవణ్ణనా

౩౩. తతియే దానవత్థూనీతి దానకారణాని. ఛన్దా దానం దేతీతి పేమేన దానం దేతి. దోసాతి దోసేన కుద్ధో హుత్వా యం అత్థి, తం వేగేన గణ్హిత్వా దేతి. మోహాతి మోహేన మూళ్హో దేతి. భయాతి గరహభయేన వా అపాయభయేన వా, తస్స తస్సేవ వా పన భయేన దేతి. కులవంసన్తి కులపవేణిం.

౪. ఖేత్తసుత్తవణ్ణనా

౩౪. చతుత్థే న మహప్ఫలం హోతీతి ధఞ్ఞఫలేన మహప్ఫలం న హోతి. న మహస్సాదన్తి యమ్పిస్స ఫలం హోతి, తస్స అస్సాదో న మహా హోతి మన్దస్సాదం న మధురం. న ఫాతిసేయ్యన్తి సేయ్యాపిస్స న హోతి వుడ్ఢి, తస్స మహన్తం వీహిథమ్భసన్నివేసం న హోతీతి అత్థో. ఉన్నామనిన్నామీతి థలనిన్నవసేన విసమతలం. తత్థ థలే ఉదకం న సణ్ఠాతి, నిన్నే అతిబహు తిట్ఠతి. పాసాణసక్ఖరికన్తి పత్థరిత్వా ఠితపిట్ఠిపాసాణేహి చ ఖుద్దకపాసాణేహి చ సక్ఖరాహి చ సమన్నాగతం. ఊసరన్తి ఉబ్భిన్నలోణం. న చ గమ్భీరసితన్తి థద్ధభూమితాయ గమ్భీరానుగతం, నఙ్గలమగ్గం కత్వా కసితుం న సక్కా హోతి, ఉత్తాననఙ్గలమగ్గమేవ హోతి. న ఆయసమ్పన్నన్తి న ఉదకాగమనసమ్పన్నం. న అపాయసమ్పన్నన్తి పచ్ఛాభాగే ఉదకనిగ్గమనమగ్గసమ్పన్నం న హోతి. న మాతికాసమ్పన్నన్తి న ఖుద్దకమహన్తీహి ఉదకమాతికాహి సమ్పన్నం హోతి. న మరియాదసమ్పన్నన్తి న కేదారమరియాదాహి సమ్పన్నం. న మహప్ఫలన్తిఆదీని సబ్బాని విపాకఫలవసేనేవ వేదితబ్బాని.

సమ్పన్నేతి పరిపుణ్ణే సమ్పత్తియుత్తే. పవుత్తా బీజసమ్పదాతి సమ్పన్నం బీజం రోపితం. దేవే సమ్పాదయన్తమ్హీతి దేవే సమ్మా వస్సన్తే. అనీతిసమ్పదా హోతీతి కీటకిమిఆదిపాణకఈతియా అభావో ఏకా సమ్పదా హోతి. విరూళ్హీతి వడ్ఢి దుతియా సమ్పదా హోతి. వేపుల్లన్తి విపులభావో తతియా సమ్పదా హోతి. ఫలన్తి పరిపుణ్ణఫలం చతుత్థీ సమ్పదా హోతి. సమ్పన్నసీలేసూతి పరిపుణ్ణసీలేసు. భోజనసమ్పదాతి సమ్పన్నం వివిధభోజనం. సమ్పదానన్తి తివిధం కుసలసమ్పదం. ఉపనేతీతి సా భోజనసమ్పదా ఉపనయతి. కస్మా? సమ్పన్నఞ్హిస్స తం కతం, యస్మాస్స తం కతకమ్మం సమ్పన్నం పరిపుణ్ణన్తి అత్థో. సమ్పన్నత్థూధాతి సమ్పన్నో అత్థు ఇధ. విజ్జాచరణసమ్పన్నోతి తీహి విజ్జాహి చ పఞ్చదసహి చరణధమ్మేహి చ సమన్నాగతో. లద్ధాతి ఏవరూపో పుగ్గలో చిత్తస్స సమ్పదం అవేకల్లపరిపుణ్ణభావం లభిత్వా. కరోతి కమ్మసమ్పదన్తి పరిపుణ్ణకమ్మం కరోతి. లభతి చత్థసమ్పదన్తి అత్థఞ్చ పరిపుణ్ణం లభతి. దిట్ఠిసమ్పదన్తి విపస్సనాదిట్ఠిం. మగ్గసమ్పదన్తి సోతాపత్తిమగ్గం. యాతి సమ్పన్నమానసోతి పరిపుణ్ణచిత్తో హుత్వా అరహత్తం యాతి. సా హోతి సబ్బసమ్పదాతి సా సబ్బదుక్ఖేహి విముత్తి సబ్బసమ్పదా నామ హోతీతి.

౫. దానూపపత్తిసుత్తవణ్ణనా

౩౫. పఞ్చమే దానూపపత్తియోతి దానపచ్చయా ఉపపత్తియో. దహతీతి ఠపేతి. అధిట్ఠాతీతి తస్సేవ వేవచనం. భావేతీతి వడ్ఢేతి. హీనే విముత్తన్తి హీనేసు పఞ్చసు కామగుణేసు విముత్తం. ఉత్తరి అభావితన్తి తతో ఉత్తరిమగ్గఫలత్థాయ అభావితం. తత్రూపపత్తియా సంవత్తతీతి యం ఠానం పత్థేత్వా కుసలం కతం, తత్థ నిబ్బత్తనత్థాయ సంవత్తతి. వీతరాగస్సాతి మగ్గేన వా సముచ్ఛిన్నరాగస్స సమాపత్తియా వా విక్ఖమ్భితరాగస్స. దానమత్తేనేవ హి బ్రహ్మలోకే నిబ్బత్తితుం న సక్కా, దానం పన సమాధివిపస్సనాచిత్తస్స అలఙ్కారపరివారం హోతి. తతో దానేన ముదుచిత్తో బ్రహ్మవిహారే భావేత్వా బ్రహ్మలోకే నిబ్బత్తతి. తేన వుత్తం – ‘‘వీతరాగస్స నో సరాగస్సా’’తి.

౬. పుఞ్ఞకిరియవత్థుసుత్తవణ్ణనా

౩౬. ఛట్ఠే పుఞ్ఞకిరియాని చ తాని తేసం తేసం ఆనిసంసానం వత్థూని చాతి పుఞ్ఞకిరియవత్థూని. దానాదీనఞ్హి లక్ఖణే చిత్తం ఠపేత్వా ‘‘ఏవరూపం నామ అమ్హేహి దానం దాతబ్బం, సీలం రక్ఖితబ్బం, భావనా భావేతబ్బా’’తి సత్తా పుఞ్ఞాని కరోన్తి. దానమేవ దానమయం, దానచేతనాసు వా పురిమచేతనాతో నిప్ఫన్నా సన్నిట్ఠాపకచేతనా దానమయం సీలాదీహి సీలమయాదీని వియ. సేసద్వయేసుపి ఏసేవ నయో. పరిత్తం కతం హోతీతి థోకం మన్దం కతం హోతి. నాభిసమ్భోతీతి న నిప్ఫజ్జతి. అకతం హోతీతి భావనాయయోగోయేవ అనారద్ధో హోతీతి అత్థో. మనుస్సదోభగ్యన్తి మనుస్సేసు సమ్పత్తిరహితం పఞ్చవిధం నీచకులం. ఉపపజ్జతీతి పటిసన్ధివసేన ఉపగచ్ఛతి, తత్థ నిబ్బత్తతీతి అత్థో. మత్తసో కతన్తి పమాణేన కతం, థోకం న బహు. మనుస్ససోభగ్యన్తి మనుస్సేసు సుభగభావం తివిధకులసమ్పత్తిం. అధిమత్తన్తి అధికప్పమాణం బలవం వా. అధిగణ్హన్తీతి అభిభవిత్వా గణ్హన్తి, విసిట్ఠతరా జేట్ఠకా హోన్తీతి అత్థో.

౭. సప్పురిసదానసుత్తవణ్ణనా

౩౭. సత్తమే సుచిన్తి పరిసుద్ధం వణ్ణసమ్పన్నం దేతి. పణీతన్తి రసూపపన్నం. కాలేనాతి యుత్తపత్తకాలేన. కప్పియన్తి యం కప్పియం, తం దేతి. విచేయ్య దేతీతి ‘‘ఇమస్స దిన్నం మహప్ఫలం భవిస్సతి, ఇమస్స న మహప్ఫల’’న్తి ఏవం పటిగ్గాహకపరియేసనవసేన దానం వా పణిధాయవసేన దానం వా విచినిత్వా దేతి.

౮. సప్పురిససుత్తవణ్ణనా

౩౮. అట్ఠమే అత్థాయాతి అత్థత్థాయ. హితాయ సుఖాయాతి హితత్థాయ సుఖత్థాయ. పుబ్బపేతానన్తి పరలోకగతానం ఞాతీనం. ఇమస్మిం సుత్తే అనుప్పన్నే బుద్ధే చక్కవత్తిరాజానో బోధిసత్తా పచ్చేకబుద్ధా లబ్భన్తి, బుద్ధకాలే బుద్ధా చేవ బుద్ధసావకా చ. యథావుత్తానఞ్హి ఏతేసం అత్థాయ హితాయ సుఖాయ సంవత్తన్తి. బహున్నం వత అత్థాయ, సప్పఞ్ఞో ఘరమావసన్తి సప్పఞ్ఞో ఘరే వసన్తో బహూనం వత అత్థాయ హోతి. పుబ్బేతి పఠమేవ. పుబ్బేకతమనుస్సరన్తి మాతాపితూనం పుబ్బకారగుణే అనుస్సరన్తో. సహధమ్మేనాతి సకారణేన పచ్చయపూజనేన పూజేతి. అపచే బ్రహ్మచారయోతి బ్రహ్మచారినో అపచయతి, నీచవుత్తితం నేసం ఆపజ్జతి. పేసలోతి పియసీలో.

౯. అభిసన్దసుత్తవణ్ణనా

౩౯. నవమే దానానీతి చేతనాదానాని. అగ్గఞ్ఞానీతిఆదీనం అత్థో హేట్ఠా వుత్తోయేవ.

౧౦. దుచ్చరితవిపాకసుత్తవణ్ణనా

౪౦. దసమే పాణాతిపాతోతి పాణాతిపాతచేతనా. సబ్బలహుసోతి సబ్బలహుకో. అప్పాయుకసంవత్తనికోతి తేన పరిత్తకేన కమ్మవిపాకేన అప్పాయుకో హోతి, దిన్నమత్తాయ వా పటిసన్ధియా విలీయతి మాతుకుచ్ఛితో నిక్ఖన్తమత్తే వా. ఏవరూపో హి న అఞ్ఞస్స కస్సచి నిస్సన్దో, పాణాతిపాతస్సేవ గతమగ్గో ఏసోతి. భోగబ్యసనసంవత్తనికోతి యథా కాకణికామత్తమ్పి హత్థే న తిట్ఠతి, ఏవం భోగబ్యసనం సంవత్తేతి. సపత్తవేరసంవత్తనికో హోతీతి సహ సపత్తేహి వేరం సంవత్తేతి. తస్స హి సపత్తా చ బహుకా హోన్తి. యో చ నం పస్సతి, తస్మిం వేరమేవ ఉప్పాదేతి న నిబ్బాయతి. ఏవరూపో హి పరస్స రక్ఖితగోపితభణ్డే అపరాధస్స నిస్సన్దో.

అభూతబ్భక్ఖానసంవత్తనికో హోతీతి అభూతేన అబ్భక్ఖానం సంవత్తేతి, యేన కేనచి కతం తస్సేవ ఉపరి పతతి. మిత్తేహి భేదనసంవత్తనికోతి మిత్తేహి భేదం సంవత్తేతి. యం యం మిత్తం కరోతి, సో సో భిజ్జతియేవ. అమనాపసద్దసంవత్తనికోతి అమనాపసద్దం సంవత్తేతి. యా సా వాచా కణ్టకా కక్కసా కటుకా అభిసజ్జనీ మమ్మచ్ఛేదికా, గతగతట్ఠానే తమేవ సుణాతి, మనాపసద్దసవనం నామ న లభతి. ఏవరూపో ఫరుసవాచాయ గతమగ్గో నామ. అనాదేయ్యవాచాసంవత్తనికోతి అగ్గహేతబ్బవచనతం సంవత్తేతి, ‘‘త్వం కస్మా కథేసి, కో హి తవ వచనం గహేస్సతీ’’తి వత్తబ్బతం ఆపజ్జతి. అయం సమ్ఫప్పలాపస్స గతమగ్గో. ఉమ్మత్తకసంవత్తనికో హోతీతి ఉమ్మత్తకభావం సంవత్తేతి. తేన హి మనుస్సో ఉమ్మత్తో వా ఖిత్తచిత్తో వా ఏళమూగో వా హోతి. అయం సురాపానస్స నిస్సన్దో. ఇమస్మిం సుత్తే వట్టమేవ కథితన్తి.

దానవగ్గో చతుత్థో.